Ngành thủy sản tìm điểm tựa mới từ thị trường châu Á

Sức ép từ thị trường Mỹ gia tăng từ quý III

Theo VASEP, kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong 10 tháng đầu năm đạt 1,66 tỷ USD, vẫn tăng so với cùng kỳ nhưng đà tăng suy yếu nhanh khi bước vào quý III. Hai mặt hàng chủ lực là tôm và cá tra vốn đang chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu sang thị trường này đều sụt giảm trong tháng 9 và 10 do ảnh hưởng trực tiếp của thuế đối ứng Mỹ.

Doanh nghiệp xuất khẩu đang chịu áp lực không nhỏ

Ông Nguyễn Hữu Dũng, chuyên gia ngành thủy sản nhận định, thuế đối ứng khiến giá thành sản phẩm Việt Nam kém cạnh tranh hơn so với Ấn Độ, Ecuador hay một số nguồn cung châu Mỹ Latin. Sự suy giảm này chưa tạo ra cú sốc lớn, nhưng đang cho thấy xu hướng dài hạn nếu không có điều chỉnh về chính sách.

Doanh nghiệp xuất khẩu cũng đang chịu áp lực không nhỏ. Đại diện công ty Thủy sản Minh Phú cho biết, mức thuế mới khiến biên lợi nhuận giảm từ 1,5 - 2 điểm phần trăm, trong khi chi phí logistics chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Chúng tôi buộc phải điều chỉnh chiến lược, giảm tỷ trọng vào Mỹ và chuyển hướng mạnh hơn sang châu Á.

Trong bức tranh nhiều thách thức, tín hiệu tích cực lại đến từ các thị trường ngoài Mỹ, đặc biệt là Trung Quốc. Theo VASEP, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường này đạt hơn 2 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 32%. Đây là mức tăng mạnh nhất trong các thị trường lớn của thủy sản Việt Nam năm nay.

Nhu cầu ổn định đối với các sản phẩm như tôm hùm, cua sống và cá biển đang tạo ra dư địa tăng trưởng rõ rệt cho doanh nghiệp. Nhiều mặt hàng trước đây chỉ mang tính chất thời vụ nay đã trở thành nhóm tiêu thụ ổn định quanh năm. Đáng chú ý, bước vào quý IV chính là thời điểm nhu cầu tiêu dùng tại Trung Quốc tăng cao cho mùa lễ hội nên nhiều doanh nghiệp dự đoán mức tăng tiếp tục duy trì hai chữ số.

Sản phẩm chế biến từ cá rô phi rất được ưa chuộng tại thị trường Trung Quốc

Ông Trần Văn Lĩnh, Chủ tịch HĐQT CTCP Thủy sản và Thương mại Thuận Phước phân tích, thị trường Trung Quốc có sự thay đổi khá mạnh về thị hiếu. Người tiêu dùng chuộng hàng cao cấp hơn, các sản phẩm sống hoặc tươi với yêu cầu giao hàng nhanh. Đây vừa là áp lực nhưng cũng vừa là cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào chuỗi lạnh và chế biến sâu. Nếu biết tận dụng, Trung Quốc có thể trở thành lực kéo chính giúp ngành thủy sản đạt mục tiêu tăng trưởng trong năm, bù lại phần suy giảm từ Mỹ và một số thị trường EU.

Doanh nghiệp tận dụng thị trường khu vực để duy trì đà tăng

Ngoài Trung Quốc, nhiều doanh nghiệp đang tập trung mở rộng thị phần tại Hàn Quốc, Nhật Bản, ASEAN và Trung Đông. Đây được xem là nhóm thị trường có mức thuế nhập khẩu ổn định, ít biến động chính sách, trong khi nhu cầu đối với thủy sản chế biến, thủy sản giá trị gia tăng tiếp tục tăng.

Ông Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Cty Cổ phần Chế biến Xuất nhập khẩu thủy sản Minh Cường cho biết, thị trường Nhật Bản là trụ cột quan trọng trong bối cảnh các thị trường lớn biến động. Sản phẩm tôm chế biến của Việt Nam đang có chỗ đứng vững. Sự tăng giá của đồng yên trong thời gian gần đây cũng giúp cải thiện sức mua.

Tại Trung Đông, nhu cầu lớn đối với cá ngừ và cá biển đang mở ra cơ hội cho doanh nghiệp chuyển hướng. Một số công ty đã đầu tư nhà máy chế biến theo chuẩn Halal để tiếp cận phân khúc rộng hơn.

Dù tình hình xuất khẩu sang Mỹ đang có những thách thức đáng kể, VASEP nhận định mục tiêu cán mốc 11 tỷ USD không phải là bất khả thi. Đà tăng mạnh ở thị trường Trung Quốc, cùng sự ổn định tại Nhật Bản và Hàn Quốc, sẽ là động lực quan trọng.

Thị trường nội địa cũng là lựa chọn tối ưu

Tuy nhiên, chúng ta không nên phụ thuộc quá lớn vào một thị trường trong ngắn hạn. Tăng trưởng tại Trung Quốc là tín hiệu tích cực, nhưng biến động về tiêu chuẩn kiểm dịch và chính sách biên mậu có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Vì vậy, mở rộng sản phẩm và đa dạng hóa thị trường là chiến lược buộc phải theo đuổi, ông Nguyễn Hữu Dũng, chuyên gia ngành thủy sản nhấn mạnh.

Trong khi đó, các doanh nghiệp cũng cho rằng cần sự hỗ trợ chính sách mạnh mẽ hơn. Các chương trình xúc tiến thương mại, đàm phán giảm rào cản thuế và chuẩn hóa chất lượng sản phẩm theo thị trường nhập khẩu cần được triển khai đồng bộ.

Một điểm yếu lớn của ngành thủy sản Việt Nam là tỷ lệ sản phẩm chế biến sâu chưa cao so với Thái Lan, Indonesia hay Trung Quốc. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải đầu tư mạnh hơn vào công nghệ và tiêu chuẩn hóa quy trình.

Doanh nghiệp chỉ có thể nâng sức cạnh tranh nếu làm chủ công nghệ, tăng giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào bán nguyên liệu thô. Trung Quốc, Nhật Bản hay Mỹ đều đang chuyển hướng sang nhóm sản phẩm cao cấp hơn, ông Trần Văn Lĩnh, Chủ tịch HĐQT CTCP Thủy sản và Thương mại Thuận Phước cho biết thêm.

Trong khi đó, một số doanh nghiệp tôm tại Sóc Trăng đang triển khai mô hình “chuỗi lạnh thông minh”, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển và tăng chất lượng sản phẩm sống là nhóm sản phẩm đang được Trung Quốc tiêu thụ mạnh.

Dù đang đối mặt với những thách thức chưa từng có từ thị trường Mỹ, ngành thủy sản Việt Nam vẫn giữ được đà phục hồi nhờ trụ vững tại khu vực châu Á là nơi có nhu cầu lớn, ít biến động và phù hợp với lợi thế của doanh nghiệp trong nước. Từ nay đến cuối năm, nếu tận dụng tốt cơ hội tại Trung Quốc và duy trì hiệu quả tại Nhật Bản, Hàn Quốc và ASEAN, ngành thủy sản hoàn toàn có cơ sở để đạt mục tiêu tăng trưởng hai chữ số.