Sản xuất công nghiệp tăng tốc: Từ “công xưởng” sang mắt xích chuỗi cung ứng toàn cầu

Chế biến, chế tạo giữ vai trò đầu tàu

Không chỉ phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ của khu vực sản xuất sau giai đoạn khó khăn kéo dài, kết quả này còn cho thấy những chuyển động tích cực trong cấu trúc công nghiệp, mở ra dư địa để Việt Nam từng bước thoát khỏi vai trò “công xưởng gia công”, tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo số liệu tổng hợp, tăng trưởng IIP năm 2025 được dẫn dắt chủ yếu bởi ngành chế biến, chế tạo là khu vực đóng góp trên 85% giá trị tăng thêm của toàn ngành công nghiệp. Nhiều nhóm ngành chủ lực ghi nhận mức tăng trưởng hai con số như điện tử, thiết bị điện, cơ khí chế tạo, dệt may, da giày và chế biến thực phẩm.

Sự phục hồi của nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn như Mỹ, EU, cùng với xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục mang lại lợi thế cho Việt Nam. Đồng thời, chính sách ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và cải thiện môi trường đầu tư cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp yên tâm mở rộng sản xuất.

Chuyên gia kinh tế Cấn Văn Lực nhận định, khu vực công nghiệp đã thực sự vượt qua giai đoạn đáy chu kỳ. Quan trọng hơn, tăng trưởng năm 2025 không chỉ đến từ yếu tố phục hồi đơn thuần, mà phản ánh sự cải thiện về năng lực sản xuất, khả năng đáp ứng đơn hàng lớn và yêu cầu cao hơn từ các tập đoàn đa quốc gia.

Ở góc độ doanh nghiệp, nhiều nhà sản xuất trong nước cho biết, năm 2025 đánh dấu bước ngoặt trong chiến lược phát triển, khi không còn chỉ tập trung vào gia công mà từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Ông Trương Gia Bình, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn FPT cho rằng, công nghiệp Việt Nam đang đứng trước cơ hội rất lớn nếu biết tận dụng làn sóng chuyển dịch chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, muốn đi xa hơn, doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc vào công nghệ, nhân lực chất lượng cao và năng lực quản trị theo chuẩn quốc tế.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, Tổng giám đốc công ty CP Cơ khí chính xác Seojin Việt Nam (doanh nghiệp cung ứng linh kiện cho các tập đoàn điện tử lớn), sản lượng năm 2025 tăng trên 20% so với năm trước, nhưng yêu cầu từ đối tác FDI ngày càng khắt khe, buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi. Nếu chỉ gia công đơn thuần thì rất khó giữ được đơn hàng lâu dài. Công ty phải đầu tư máy móc tự động hóa, tham gia từ khâu thiết kế khuôn mẫu đến kiểm soát chất lượng.

Chuyển dịch từ lượng sang chất

Dù tăng trưởng ấn tượng, các chuyên gia cho rằng thách thức lớn nhất của công nghiệp Việt Nam hiện nay không nằm ở tốc độ, mà ở chất lượng tăng trưởng. Tỷ lệ nội địa hóa trong nhiều ngành vẫn còn thấp, doanh nghiệp trong nước chủ yếu tham gia vào các khâu giá trị gia tăng thấp.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam phân tích, tăng trưởng công nghiệp cao là tín hiệu tích cực, nhưng nếu không nâng được vị thế trong chuỗi giá trị thì lợi ích mang lại sẽ không bền vững. Việt Nam cần chuyển từ thu hút FDI bằng chi phí thấp sang thu hút FDI chất lượng cao, có liên kết và lan tỏa công nghệ. Ngành chế biến, chế tạo muốn tiếp tục giữ vai trò đầu tàu cần được hỗ trợ bằng hệ sinh thái công nghiệp đồng bộ, từ công nghiệp hỗ trợ, logistics đến nguồn nhân lực kỹ thuật cao.

Thực tế cho thấy, để duy trì và nâng tầm từ thành quả tăng trưởng IIP 9,5% thì không thể trông chờ vào những lợi thế ngắn hạn. Điều này đòi hỏi các chiến lược dài hạn, đồng bộ, cả ở cấp độ chính sách lẫn doanh nghiệp.

Ở góc độ chính sách, nhiều chuyên gia đề xuất cần ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp hỗ trợ và công nghiệp công nghệ cao; đồng thời, xây dựng các trung tâm sản xuất đổi mới sáng tạo gắn với vùng kinh tế trọng điểm.

Về phía doanh nghiệp, việc chủ động đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu là con đường tất yếu. Những doanh nghiệp sớm chuyển đổi sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ rệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng tái cấu trúc mạnh.

Năm 2025 có thể xem là dấu mốc quan trọng của sản xuất công nghiệp Việt Nam sau nhiều năm chịu tác động bởi dịch bệnh và biến động toàn cầu. Mức tăng trưởng IIP phản ánh sự chuyển động tích cực của cả hệ thống sản xuất. Nếu tận dụng tốt cơ hội, triển khai hiệu quả các chiến lược dài hạn và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI, công nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tiến thêm một bước dài.