Từng bộ, ngành, địa phương phải xác định rõ nhu cầu, năng lực giải ngân vốn ODA

Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn chủ trì cuộc họp - Ảnh: VGP/Hải Minh

Sáng 16/1, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn chủ trì cuộc họp của Ban Chỉ đạo quốc gia về ODA và vốn vay ưu đãi với các đối tác phát triển.

Tham dự cuộc họp có đại diện lãnh đạo các bộ, ngành là thành viên của Ban Chỉ đạo; đại diện các nhà tài trợ. Cuộc họp được kết nối trực tuyến đến các địa phương: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Tuyên Quang.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, trong năm 2025, Việt Nam đã ký vay mới 624 triệu USD vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài cho 10 chương trình, dự án, tương đương mức năm 2024.

Luỹ kế đến ngày 31/12/2025, tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn nước ngoài đạt gần 45%, do cả nguyên nhân chủ quan, khách quan, trong đó vẫn còn tình trạng chậm triển khai công tác chuẩn bị đầu tư, quá trình đàm phán, ký kết hiệp định vay vốn mất nhiều thời gian; các đối tác chậm cho ý kiến đối với hồ sơ mời thầu và các hồ sơ liên quan trong quá trình thực hiện dự án.

Để khắc phục những vướng mắc về thể chế, trong thời gian qua, phía Việt Nam đã có nhiều cải cách mạnh mẽ về quy trình, thủ tục tiếp nhận và sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi.

Cụ thể, Việt Nam đã sửa đổi các quy định về quản lý nợ công nhằm rút ngắn ít nhất 1 năm trong tổng thời gian từ khâu chuẩn bị dự án đến đàm phán, ký kết điều ước quốc tế/thoả thuận vay.

Việt Nam cũng đã sửa đổi, bổ sung Luật Điều ước quốc tế nhằm đơn giản hoá trình tự, thủ tục, hồ sơ đàm phán, ký kết, phê duyệt, sửa đổi, gia hạn, chấm dứt hiệu lực đối với các hiệp định vay.

Chính phủ đã ban hành Nghị định sửa đổi một số điều của Nghị định 242/2025/NĐ-CP, trong đó quy định mở rộng đối tượng là công ty con của doanh nghiệp Nhà nước được tiếp cận, sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi; hoàn thiện dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định trong lĩnh vực quản lý nợ công.

Phát biểu tại cuộc họp, đại diện lãnh đạo các bộ, ngành và địa phương đều khẳng định tầm quan trọng của nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi đối với sự phát triển của Việt Nam, nhấn mạnh tiềm năng hợp tác to lớn giữa Việt Nam và các nhà tài trợ, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên tăng trưởng nhanh và bền vững, với nhiều dự án lớn mang tính xoay chuyển tình thế sẽ được triển khai.

Các bộ, ngành, địa phương Việt Nam kiến nghị các nhà tài trợ tiếp tục nghiên cứu, cải cách thủ tục tài trợ để rút ngắn thời gian chuẩn bị, triển khai dự án; đẩy nhanh tiến độ xem xét hồ sơ và sớm có ý kiến phản đối/chấp thuận đối với hồ sơ mời thầu và các hồ sơ liên quan trong quá trình thực hiện dự án.

TP. Hồ Chí Minh kiến nghị sửa đổi Nghị định 242 theo hướng tạo thuận lợi cho các địa phương được phép sử dụng ngân sách địa phương khi các dự án sử dụng vốn vay nước ngoài gặp khó khăn để đẩy nhanh tiến độ dự án; có quy định về chi phí giải quyết khiếu nại giữa chủ đầu tư và nhà thầu; khắc phục bất cập về hoàn thuế giá trị gia tăng.

Tỉnh Tuyên Quang mong muốn nhà tài trợ đẩy nhanh tiến độ xem xét hồ sơ dự án; hỗ trợ và đưa ra những khuyến nghị kịp thời cho các địa phương trong quá trình triển khai các dự án. Đồng thời, kiến nghị Chính phủ xem xét tỷ lệ cho vay lại đối với các địa phương vùng núi còn nhiều khó khăn để mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn nước ngoài.

Đại diện các nhà tài trợ đánh giá cao những cải cách mạnh mẽ của Việt Nam thời gian gần đây, trong đó có lĩnh vực ODA và vốn vay ưu đãi; bày tỏ ấn tượng với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao của Việt Nam trong năm 2025; khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành, trao đổi, phối hợp chặt chẽ với Việt Nam để rút ngắn thời gian thực hiện các dự án sử dụng vốn vay nước ngoài.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn khẳng định Chính phủ Việt Nam luôn luôn coi nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài là nguồn lực quan trọng để ưu tiên thu hút đầu tư những công trình hạ tầng, kinh tế trọng điểm, có tính lan tỏa cao và phát triển kinh tế - xã hội, ưu tiên bố trí một tỷ trọng lớn tổng vốn đầu tư xã hội cho các dự án sử dụng vốn vay ODA, vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài.

Năm 2026, năm khởi đầu một giai đoạn phát triển mới, gắn với triển khai Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026 – 2030, Phó Thủ tướng nhấn mạnh đây là năm rất quan trọng định hình mô hình phát triển và quỹ đạo tăng trưởng dài hạn của Việt Nam với mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10%.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã xác định đầu tư công, trong đó có vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài là động lực quan trọng cho tăng trưởng, hoàn thiện cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, hiện đại trong những lĩnh vực then chốt tạo sự lan tỏa, tăng cường năng lực cạnh tranh, đảm bảo phát triển hài hòa giữa các vùng miền.

Để huy động và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn vay nước ngoài, Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về đầu tư công và quản lý nợ công, trong đó có hoàn thiện, sớm trình Chính phủ Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 242/2025/NĐ-CP về quản lý, sử dụng nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi; Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của một số nghị định hướng dẫn Luật Quản lý nợ công năm 2017 của nhà tài trợ nước ngoài theo hướng tinh giản thủ tục, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Phó Thủ tướng khẳng định, Chính phủ xác định đầu tư công, trong đó có vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài là động lực quan trọng cho tăng trưởng, hoàn thiện cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, hiện đại trong những lĩnh vực then chốt - Ảnh: VGP/Hải Minh

Bộ Tài chính chủ trì nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền xử lý tổng thể các vấn đề khác biệt giữa quy định pháp luật của Việt Nam và quy định, chính sách của Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) áp dụng cho tất cả các quốc gia, trong quá trình đàm phán, ký kết hiệp định vay vốn với WB, ADB.

Đồng thời, Bộ Tài chính thiết lập nhóm công tác chuyên trách với các bộ, ngành, địa phương và nhà tài trợ; tăng cường hội thảo, tập huấn để phổ biến các quy định mới về quản lý, sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi; cải tiến quy trình tài chính, áp dụng công nghệ số trong kiểm soát chi, rút vốn.

Về Đề án định hướng sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi trong giai đoạn 2026 - 2030, Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính tiếp tục trao đổi, tiếp thu các nội dung góp ý xác đáng của các đối tác phát triển để hoàn thiện Đề án, báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Phó Thủ tướng giao Bộ Tư pháp nghiên cứu, rà soát rút ngắn thời gian đàm phán, cấp ý kiến pháp lý theo yêu cầu của các nhà tài trợ phù hợp với pháp luật Việt Nam ngay khi dự án đàm phán xong để hiệp định, thỏa thuận vay có hiệu lực nhằm đảm bảo dự án được giải ngân theo đúng tiến độ.

Đối với các cơ quan chủ quản, chủ dự án, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương nghiên cứu, phân tích kỹ các nguyên nhân đã được Bộ Tài chính chỉ rõ tại báo cáo cuộc họp hôm nay, có những giải pháp đồng bộ để giải quyết những hạn chế này, đặc biệt là về giải phóng mặt bằng, cán bộ.

Đồng thời, chủ động phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính, các cơ quan Trung ương và nhà tài trợ để xử lý kịp thời các thủ tục đầu tư, đấu thầu, giải ngân; tăng cường công khai, minh bạch, nâng cao hiệu quả giám sát thực hiện dự án.

Cùng với đó, các bộ, ngành, địa phương phải xác định rõ nhu cầu huy động, thực hiện và giải ngân vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài trong giai đoạn 2026 - 2030 và khoảng cách giữa nhu cầu với khả năng thực hiện, giải ngân vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài.

Đối với các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành, cần nâng cao trách nhiệm phối hợp, hướng dẫn, góp ý đối với các dự án sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi khi được hỏi ý kiến; đảm bảo góp ý đúng hạn; hướng dẫn đầy đủ, kịp thời các nội dung liên quan đến giá nguyên vật liệu, thủ tục môi trường, xây dựng, đất đai; thẩm định thiết kế, đánh giá tác động môi trường.

Phó Thủ tướng đề nghị các nhà tài trợ, các tổ chức của Liên Hợp Quốc chia sẻ thông tin với Việt Nam về khả năng, quy mô và điều kiện cung cấp vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các đối tác phát triển trong giai đoạn 2026 - 2030. Mong muốn các nhà tài trợ, các tổ chức của Liên Hợp Quốc tiếp tục nghiên cứu cải cách thủ tục tài trợ theo hướng tăng tính tự chủ cho bên nhận tài trợ, rút ngắn thời gian và thủ tục cho ý kiến trong quá trình triển khai chương trình, dự án.

Phó Thủ tướng giao Bộ Tài chính tiếp tục làm việc định kỳ với nhóm 6 ngân hàng Phát triển và các tổ chức Liên Hợp Quốc để rà soát, đánh giá danh mục các dự án đang triển khai, nhận diện các vướng mắc, cùng phối hợp tìm ra các giải pháp, kế hoạch thực hiện nhằm thúc đẩy giải ngân, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn này, xây dựng danh mục dự án hai bên cùng quan tâm.