Chính sách mở đường, tài chính tiếp sức cho công trình xanh

Công trình xanh là cấu phần quan trọng của phát triển kinh tế xanh

Động lực từ chính sách và tài chính

Với tốc độ đô thị hóa tăng trung bình 1%/năm và số lượng các công trình xây dựng, các khu đô thị có quy mô lớn tăng nhanh, kéo theo lượng điện năng sử dụng trong lĩnh vực xây dựng và lượng phát thải khí nhà kính cũng tăng lên đáng kể hàng năm. Do đó, công trình xanh được xem là mô hình lý tưởng nhằm tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng, chi phí xây dựng, quản lý và vận hành, đặc biệt trong bối cảnh các nền kinh tế đang hướng đến mục tiêu giảm phát thải carbon.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh, công trình xanh là cấu phần quan trọng của phát triển kinh tế xanh, góp phần giảm phát thải và tiết kiệm tài nguyên, đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sống và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Những năm qua, Đảng và Nhà nước quan tâm chỉ đạo ban hành các nghị quyết, nghị định, luật liên quan đến lĩnh vực này. Bộ Xây dựng đã và đang triển khai nhiều hoạt động để phát triển công trình xanh và đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Theo số liệu tổng hợp từ Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), tính đến ngày 31/12/2025, Việt Nam đã có tổng cộng 780 tòa nhà đạt chứng nhận xanh, tương ứng với hơn 18,6 triệu m2 sàn. Riêng trong năm 2025, thị trường ghi nhận 196 tòa nhà mới đạt chứng nhận (tăng 20% về số lượng), tương đương 4,4 triệu m2 sàn (tăng 15% về diện tích sàn so với năm 2024). Đây là mức tăng kỷ lục so với các năm trước, thể hiện nỗ lực của ngành xây dựng trong việc hướng tới một Việt Nam xanh hơn.

Làn sóng “xanh hóa” trong năm 2025 được dẫn dắt chủ yếu bởi phân khúc chung cư và nhà xưởng công nghiệp. Trong đó, chung cư tiếp tục giữ vị trí “quán quân” khi chiếm hơn 30% tỷ trọng công trình đạt chứng nhận trong năm. Đặc biệt, diện tích sàn chung cư xanh ghi nhận mức tăng trưởng thần tốc 151% so với năm 2024. Điều này phản ánh xu hướng phục hồi của thị trường nhà ở thương mại và xu hướng các chủ đầu tư sử dụng chứng nhận xanh như một lợi thế cạnh tranh và khẳng định vị thế dự án.

Theo các chuyên gia, sự bứt phá của thị trường năm 2025 có sự đóng góp hành lang pháp lý và của các công cụ tài chính như Nghị quyết số 06-NQ/TW (2022) về phát triển bền vững đô thị đến năm 2030, khuyến khích sử dụng vật liệu và hạ tầng xanh; Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục phân loại xanh đã tạo cơ sở để các dự án đạt chứng nhận như EDGE hay BRI tiếp cận các nguồn tín dụng và trái phiếu xanh.

Đơn cử Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) phát hành thành công trái phiếu bền vững quốc tế trị giá 300 triệu USD vào tháng 9/2025, với khoản đầu tư 200 triệu USD từ IFC. Nguồn vốn này được sử dụng để hỗ trợ các dự án thân thiện với môi trường và các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo ra động lực tài chính trực tiếp cho các công trình bền vững. Gần đây nhất, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) đã phát hành thành công 2.000 tỷ đồng trái phiếu bền vững. Trước đó, trong năm 2024, Vietcombank cũng đã phát hành thành công 2.000 tỷ đồng trái phiếu xanh theo quy định pháp luật Việt Nam và theo tiêu chuẩn quốc tế.

Phổ biến thông tin về công trình xanh

Dù có sự hỗ trợ tài chính song ông Nguyễn Văn Hải, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng D.H.A, việc thuyết phục các chủ đầu tư áp dụng những bộ tiêu chuẩn công trình xanh hiện nay vẫn là một thách thức lớn. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những “ngộ nhận” về chi phí, khi nhiều chủ đầu tư cho rằng đầu tư công trình xanh đồng nghĩa với việc phải trang bị hàng loạt thiết bị hiện đại, dẫn đến chi phí gia tăng.

Trên thực tế, để một ngôi nhà được coi là “xanh” và tiết kiệm năng lượng, yếu tố then chốt nằm ở tư duy thiết kế ngay từ giai đoạn ý tưởng. Mục tiêu là tạo ra công trình có khả năng khai thác tối đa các nguồn năng lượng tự nhiên, trước khi tính đến việc bổ sung máy móc, thiết bị nhằm nâng cao hiệu quả vận hành. Trong khi đó, các công trình xây dựng thông thường lại không đặt ra yêu cầu đánh giá về hiệu quả sử dụng năng lượng, nước hay vật liệu xây dựng. Chính sự khác biệt này khiến phần lớn các chủ đầu tư hiện nay cho rằng, việc áp dụng các giải pháp công trình xanh sẽ làm chi phí đầu tư tăng thêm khoảng 20–30% trong khi thực tế chỉ từ 2-10%. Nhận thức đó đã phần nào làm giảm sự quan tâm và mức độ “nhiệt tình” của các chủ đầu tư cũng như các bên liên quan đối với phát triển công trình xanh trên thị trường.

Ngoài những “ngộ nhận” về chi phí gia tăng của công trình xanh, Việt Nam chưa có các quy định chặt chẽ trong việc thực thi quy chuẩn về thiết kế công trình xanh nên nhiều doanh nghiệp chưa chú trọng triển khai, vẫn áp dụng theo các tiêu chuẩn truyền thống. Cùng với đó, nhiều tư vấn thiết kế xây dựng chưa thực sự hiểu hết về công trình xanh nên chưa có các thông số so sánh cụ thể giữa phương án xanh với không xanh để thuyết phục chủ đầu tư dự án lựa chọn.

Trước thực trạng trên, ông Phạm Nam Quảng, Thành viên HĐTV Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng Phú Mỹ, Quy Nhơn, Giám đốc Dự án Simona Heights cho rằng, Chính phủ cần đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, phổ biến thông tin về công trình xanh tại Việt Nam để chủ đầu tư, đơn vị thiết kế và thi công có nhận thức đầy đủ về các bộ tiêu chí áp dụng.

Bên cạnh đó, ông Lê Trung Thành, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) đề xuất, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật thống nhất, minh bạch về phát triển công trình xanh; xây dựng chính sách tín dụng, tài chính ưu đãi cho dự án xanh; đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu. Tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức của chủ đầu tư, doanh nghiệp, người dân; khuyến khích sử dụng công nghệ, thiết bị, vật liệu tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường.

Đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu, áp dụng công nghệ mới trong sản xuất vật liệu, sử dụng chất thải, tối ưu hóa quy trình sản xuất, nghiên cứu công nghệ thu hồi carbon… Việc huy động đầu tư xanh (gồm năng lượng tái tạo, hạ tầng xanh, giao thông sạch, nông nghiệp thông minh, quản lý rác thải và nước sạch) là chìa khóa để đảm bảo khả năng chống chịu và tăng trưởng dài hạn cho nền kinh tế quốc gia.