Việt Nam vào guồng đầu tư hạ tầng số

Trung tâm dữ liệu đang trở thành nền tảng của Nhà nước số và kinh tế dữ liệu

Làn sóng đầu tư nghìn tỷ USD

Theo JLL, tổng công suất trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể tăng từ khoảng 103 GW hiện nay lên 200 GW vào năm 2030. Trong 5 năm tới, quy mô đầu tư hạ tầng ước khoảng 3.000 tỷ USD; riêng giai đoạn 2024–2026 dự kiến đạt khoảng 1.000 tỷ USD. Đây được xem là chu kỳ tăng trưởng mạnh nhất của ngành hạ tầng số trong lịch sử, khi trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và kinh tế số bước vào giai đoạn tăng tốc.

Tại Việt Nam, thị trường trung tâm dữ liệu còn khiêm tốn nhưng đang đứng trước cơ hội bứt phá. Theo dữ liệu năm 2025 của JLL, tổng công suất vận hành tại Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh mới đạt khoảng 60 MW, thấp hơn đáng kể so với Jakarta (250 MW), Kuala Lumpur (149 MW), Bangkok (72 MW) và Manila (74 MW). Nếu xét theo tỷ lệ công suất trên quy mô kinh tế, hai đô thị lớn nhất Việt Nam vẫn thuộc nhóm thấp trong khu vực, phản ánh dư địa tăng trưởng còn rất lớn.

Nguồn cung hiện chủ yếu do các doanh nghiệp trong nước vận hành như VNPT, Viettel IDC, FPT Telecom, CMC Telecom, HTC (ECODC) và QTSC, với tiêu chuẩn kỹ thuật đạt Tier III và Tier III+, đáp ứng yêu cầu cao về độ sẵn sàng và an toàn vận hành. Tuy nhiên, quy mô còn hạn chế so với nhu cầu đang gia tăng nhanh từ khối tài chính, thương mại điện tử, công nghệ và dịch vụ số.

Giai đoạn 2023–2028, công suất trung tâm dữ liệu tại một số nước Đông Nam Á dự kiến tăng trưởng kép hằng năm từ 22% đến 38%, theo JLL. Việt Nam nhiều khả năng sẽ đi theo quỹ đạo này khi các điều kiện nền tảng về điện năng, cáp quang biển và chính sách dần hoàn thiện.

Thị trường đã ghi nhận loạt dự án quy mô lớn. Viettel IDC triển khai trung tâm dữ liệu tại Tân Phú Trung (TP.Hồ Chí Minh) với công suất thiết kế lên tới 140 MW. Kinh Bắc hợp tác cùng AIC và VietinBank phát triển dự án gần 2 tỷ USD tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung, công suất dự kiến đạt 200 MW IT Load. CMC cũng đầu tư CMC Hyperscale Data Centre với tổng vốn hơn 250 triệu USD, công suất ban đầu 30 MW và khả năng mở rộng lên tới 120 MW.

Ông Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel cho biết, trung tâm dữ liệu siêu lớn tại Tân Phú Trung không phải công trình đơn lẻ mà là mảnh ghép chiến lược trong hệ sinh thái hạ tầng số của Viettel. Hiện doanh nghiệp này đang vận hành 15 trung tâm dữ liệu tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP.Hồ Chí Minh và Bình Dương. Đồng thời, Viettel đặt mục tiêu hoàn thành 20.000 trạm phát sóng 5G, phủ 95% khu vực trung tâm dân cư đô thị, tạo nền tảng kết nối tốc độ cao cho hạ tầng tính toán siêu quy mô.

Theo bà Dương Thùy Dung, Giám đốc điều hành Bộ phận Nghiên cứu và Tư vấn CBRE Việt Nam, Việt Nam sở hữu lợi thế chi phí xây dựng khoảng 7,0 triệu USD/MW, thấp hơn gần 50% so với các thị trường cấp 1 như Tokyo hay Singapore. Kết hợp với nhu cầu Hyperscale bùng nổ từ AI, Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng đang nổi lên như điểm đến hấp dẫn.

Tuy nhiên, nhà đầu tư cần lựa chọn mô hình liên doanh hoặc mua bán – sáp nhập để kiểm soát rủi ro về nguồn điện và tiến độ triển khai, nhằm khai thác tiềm năng tăng trưởng 5,6 lần của thị trường trong thập kỷ tới.

Nền kinh tế dữ liệu

Không chỉ dừng ở khía cạnh thương mại, trung tâm dữ liệu còn là nền tảng vận hành của Nhà nước số. Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Cương cho rằng Trung tâm Dữ liệu quốc gia sẽ chuyển phương thức điều hành từ dựa trên báo cáo hành chính sang điều hành theo dữ liệu thời gian thực. Lãnh đạo các cấp có thể theo dõi, phân tích và dự báo kinh tế – xã hội trên hệ thống thống nhất, nâng cao chất lượng hoạch định chính sách.

Với người dân và doanh nghiệp, nguyên tắc “không yêu cầu cung cấp lại thông tin đã có” sẽ được áp dụng. Thủ tục hành chính được tự động hóa, hồ sơ điền sẵn từ các cơ sở dữ liệu, dịch vụ công cá thể hóa theo nhu cầu. Doanh nghiệp có thể khai thác dữ liệu hợp pháp để phát triển sản phẩm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Chính phủ đã đặt mục tiêu triển khai ít nhất 10 tuyến cáp quang ngầm dưới biển mới đến năm 2030, giải quyết bài toán kết nối và độ trễ – yếu tố then chốt để thu hút các Vùng Sẵn sàng của nhà cung cấp đám mây toàn cầu. Luật Đầu tư sửa đổi cùng các chương trình chuyển đổi số quốc gia cũng mở đường thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào hạ tầng số. Mục tiêu đến năm 2030, 75% lực lượng lao động được đào tạo chuyên môn, tạo nền tảng nhân lực cho kinh tế dữ liệu.

Bà Lê Thị Huyền Trang, Tổng Giám đốc JLL Việt Nam cho hay, trí tuệ nhân tạo đã trở thành hạ tầng cốt lõi của nền kinh tế. Theo bà, lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên AI phụ thuộc vào ba yếu tố: điện năng ổn định, hạ tầng dữ liệu quy mô lớn và tốc độ triển khai công nghệ. “Điện năng, dữ liệu và tốc độ thực thi sẽ quyết định khu vực nào giành được ưu thế”, bà nhấn mạnh.

Ở góc độ chính sách, ông Chu Hoàng Long, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Việt Nam thuộc Trường Chính sách Công Crawford, Đại học Quốc gia Australia cho rằng, Việt Nam cần đo lường đồng thời ba trụ cột: năng lực khai thác dữ liệu, khả năng cung cấp dữ liệu và môi trường chính sách – kinh doanh. Chính sách dữ liệu phải dựa trên nguyên tắc đạo đức, minh bạch, cân bằng giữa khai thác giá trị kinh tế và bảo vệ quyền riêng tư.

Trong bức tranh tổng thể đó, trung tâm dữ liệu không chỉ là công trình hạ tầng kỹ thuật, mà là “nhà máy sản xuất” của nền kinh tế số. Khi dữ liệu trở thành nguồn lực sản xuất mới, việc đầu tư đúng thời điểm, đúng quy mô và đúng mô hình hợp tác sẽ quyết định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị số toàn cầu thập kỷ tới.