Mở không gian phát triển các khu kinh tế, tạo môi trường đầu tư vượt trội

Trong bối cảnh các động lực tăng trưởng cũ dần chạm ngưỡng, việc mở rộng các khu kinh tế trở thành yêu cầu mang tính thực tiễn và chiến lược

“Chiếc áo” dần chật hơn

Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 với nhiều mục tiêu, chỉ tiêu và các giải pháp mang tính đột phá nhằm đưa đất nước tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới. Trong đó, phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân đạt từ 10%/năm trở lên gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống Nhân dân. Thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030, trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, thuộc nhóm 30 nền kinh tế có quy mô GDP hàng đầu thế giới.

Để thực hiện được mục tiêu này mở rộng không gian phát triển các khu kinh tế trở thành nhóm giải pháp được quan tâm. Bởi sau gần 20 năm phát triển, các khu kinh tế đang trở thành điểm đến hấp dẫn của nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước, đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế-xã hội của các địa phương.

Tại Khu kinh tế Vũng Áng (Hà Tĩnh), sau gần 20 năm hình thành đã có nền tảng hạ tầng khá đồng bộ, từ giao thông đối ngoại, cảng biển đến các khu công nghiệp trọng điểm. Lợi thế cạnh tranh nổi trội của Vũng Áng, xét trong tương quan với các khu kinh tế ven biển khác, trước hết nằm ở vị trí chiến lược. Đây là đầu mối giao thông, giao thương quốc tế quan trọng của vùng Bắc Trung Bộ, đóng vai trò cửa ngõ kết nối Trung, Thượng Lào và Đông Bắc Thái Lan ra biển. Bên cạnh đó, Vũng Áng được định hướng là khu kinh tế đa ngành, đa lĩnh vực, với quỹ đất rộng, thuận lợi cho việc phát triển các tổ hợp công nghiệp - logistics - thương mại - dịch vụ gắn với cụm cảng nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương và hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt quốc gia và quốc tế.

Ông Phan Thiên Định, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh chia sẻ, Khu kinh tế Vũng Áng giữ vai trò then chốt giúp kinh tế Hà Tĩnh phát triển mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng năm 2025 dẫn đầu khu vực Bắc Trung Bộ (8,78%), quý I vừa qua đạt 12,42%, dẫn đầu 34 địa phương cả nước. Với đà tăng trưởng hiện nay, đến năm 2030, Khu kinh tế Vũng Áng sẽ không còn quỹ đất để phát triển khu công nghiệp, đứng trước sức ép lớn về quỹ đất đáp ứng nhu cầu đầu tư. Trong bối cảnh hiện nay, khi các động lực cũ đang mất dần lợi thế, cần khai thác những đột phá chiến lược mới. Việc mở rộng Khu kinh tế Vũng Áng và định hướng thành lập Khu thương mại tự do không chỉ là sự gia tăng quy mô không gian mà còn là một bước đột phá về tư duy phát triển kinh tế.

Trong khi đó, tại Thanh Hóa, Khu kinh tế Nghi Sơn đã thu hút nhiều dự án quy mô lớn, giá trị gia tăng cao, tạo nền tảng phát triển các ngành công nghiệp chủ lực của tỉnh. Quý I vừa qua, giá trị sản xuất khu vực này đạt hơn 74.900 tỷ đồng, bằng 107,41%; xuất khẩu gần 953 triệu USD, bằng 115,08% so cùng kỳ năm 2025. Giai đoạn 2021-2025, tỉnh Thanh Hóa phân bổ hơn 12.000 tỷ đồng đầu tư hạ tầng kỹ thuật trong Khu kinh tế Nghi Sơn, hình thành mạng lưới đường giao thông trục chính, tiêu, thoát nước, điện chiếu sáng, phục vụ sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp. Tuy vậy, nhìn chung, hạ tầng kỹ thuật-xã hội trong Khu kinh tế Nghi Sơn và các khu công nghiệp khác chưa đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, ngoài việc ưu tiên nguồn vốn ngân sách tiếp tục hoàn thiện hệ thống hạ tầng tại các khu, cụm công nghiệp, tỉnh Thanh Hóa sẽ tích cực mời gọi các doanh nghiệp trong và ngoài nước đến nghiên cứu, khảo sát, đầu tư, kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp.

Mở rộng nhưng không “chạy theo số lượng”

Các chuyên gia đánh giá, trong bối cảnh các động lực tăng trưởng cũ dần chạm ngưỡng, việc mở rộng các khu kinh tế trở thành yêu cầu mang tính thực tiễn và chiến lược nhằm mở rộng không gian phát triển, tạo nền tảng dài hạn để kiến tạo môi trường đầu tư hấp dẫn hơn, hình thành các chuỗi công nghiệp - dịch vụ có tính lan tỏa, từ đó tạo “cú hích” mới cho tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Để làm được điều đó, trước hết, các địa phương cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng thông thoáng, minh bạch, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho các nhà đầu tư. Song song, cải cách hành chính được đẩy mạnh theo chiều sâu, thực chất hơn, lấy sự hài lòng của doanh nghiệp làm thước đo năng lực điều hành, đồng thời tăng cường phân cấp, ủy quyền cho các Ban Quản lý Khu kinh tế theo mô hình “một cửa - tại chỗ”, rút ngắn tối đa thời gian xử lý thủ tục.

Bên cạnh đó, công tác xúc tiến đầu tư sẽ được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, hướng đến các tập đoàn, doanh nghiệp lớn trong và ngoài nước, đóng vai trò “đầu tàu”, tạo hệ sinh thái và lan tỏa cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc thu hút đầu tư vào phải chuyển từ tư duy “chạy theo số lượng” sang “chọn lọc theo chất lượng”. Trọng tâm là những dự án quy mô lớn, có hàm lượng công nghệ cao, khả năng kết nối sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo giá trị gia tăng cao. Đặc biệt, yếu tố môi trường được đặt ở vị trí then chốt; tăng cường thẩm định, giám sát chặt chẽ, ưu tiên các ngành công nghiệp xanh, sạch, công nghệ hiện đại và kiên quyết nói không với những dự án tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm cao. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng các khu kinh tế phát triển bền vững, nơi tăng trưởng kinh tế gắn hài hòa với môi trường, xã hội và sinh kế lâu dài của người dân địa phương.

Đồng thời, mở rộng không gian khu kinh tế không được đánh đổi bằng sự xáo trộn đời sống xã hội. Người dân trong vùng dự án phải là chủ thể thụ hưởng, chứ không chỉ là đối tượng chịu tác động. Chỉ khi hài hòa được lợi ích giữa phát triển công nghiệp - đô thị với ổn định sinh kế và chất lượng sống của người dân, các khu kinh tế mới có thể phát triển bền vững và lâu dài, vị chuyên gia này khẳng định.