Gia tăng chiêu trò lừa đảo nhắm vào học sinh, sinh viên dịp hè

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, tội phạm công nghệ cao hiện nay không chỉ dừng ở việc giả mạo thông tin đơn thuần mà đang từng bước “công nghiệp hóa” hoạt động lừa đảo bằng trí tuệ nhân tạo. AI được sử dụng để tạo video, hình ảnh, giọng nói, tài khoản tương tác ảo, thậm chí vận hành chatbot tư vấn tự động nhằm tạo cảm giác chân thực và chuyên nghiệp cho các kịch bản lừa đảo.

Lợi dụng thời điểm học sinh, sinh viên nghỉ hè, có nhiều thời gian sử dụng mạng xã hội, tìm việc làm thêm hoặc tham gia các hoạt động ngoại khóa, các đối tượng liên tục tạo ra những “bẫy” tinh vi để tiếp cận nạn nhân.

Một trong những thủ đoạn phổ biến hiện nay là thiết lập các website, fanpage giả mạo những tổ chức uy tín để quảng bá về các chương trình trại hè, khóa học kỹ năng hay học bổng du học với chi phí cực kỳ hấp dẫn. Đáng chú ý, các đối tượng hiện đã ứng dụng AI để tạo ra những video, hình ảnh quảng bá có độ chân thực tuyệt đối, thậm chí sử dụng chatbot AI để tư vấn chuyên nghiệp 24/7, khiến phụ huynh và học sinh hoàn toàn tin tưởng. Sau khi tạo dựng niềm tin, các đối tượng yêu cầu phụ huynh hoặc học sinh chuyển tiền “đặt cọc”, “giữ chỗ”, “phí xét duyệt hồ sơ” rồi nhanh chóng cắt đứt liên lạc để chiếm đoạt tài sản.

Cùng với đó, bẫy lừa đảo “việc nhẹ lương cao” vẫn là một vấn nạn nhức nhối khi các đối tượng đăng tin tuyển cộng tác viên online với thu nhập hấp dẫn. Nếu trước đây việc tiếp cận nạn nhân chủ yếu thực hiện thủ công thì hiện nay, thì nay AI cho phép các đối tượng tự động phát tán tin nhắn, quảng cáo tới hàng nghìn tài khoản cùng lúc và dùng phần mềm tạo ra những “biên lai chuyển khoản hoa hồng” giả mạo tinh xảo. Để dẫn dụ người tham gia, các đối tượng thường cho hưởng lợi nhuận nhỏ trong giai đoạn đầu, từ đó kích thích tâm lý muốn kiếm tiền nhanh của học sinh, sinh viên. Khi nạn nhân bắt đầu tin tưởng và chuyển những khoản tiền lớn hơn để thực hiện “nhiệm vụ”, các đối tượng lập tức chiếm đoạt toàn bộ số tiền và biến mất.

Nghiêm trọng hơn, nhiều đối tượng đã nâng cấp thủ đoạn giả danh cán bộ Công an, Viện kiểm sát hoặc Tòa án bằng công nghệ Deepfake. Chúng sử dụng AI để giả dạng hình ảnh, giọng nói và sắc thực của cán bộ chức năng trong các cuộc gọi video nhằm gây áp lực tâm lý cực lớn.

Thông qua các kịch bản dựng sẵn, kẻ gian thường thông báo nạn nhân liên quan đến các vụ án ma túy,rửa tiền hoặc vi phạm pháp luật nghiêm trọng, sau đó yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng hoặc chuyển tiền vào “tài khoản tạm giữ” để phục vụ điều tra. Với học sinh, sinh viên còn thiếu kinh nghiệm sống, thủ đoạn này dễ tạo tâm lý hoang mang, lo sợ và mất khả năng phán đoán.

Ngoài ra, nhiều cuộc thi năng khiếu, chương trình trải nghiệm, tuyển chọn đại sứ học sinh… cũng bị lợi dụng để lừa đảo. Các đối tượng sử dụng hệ thống tài khoản ảo do AI hỗ trợ để tạo tương tác giả, bình luận tích cực và lan truyền thông tin nhằm tăng độ tin cậy, qua đó dụ dỗ người tham gia đóng các khoản phí dự thi, phí hồ sơ hoặc phí xác nhận thông tin.

Theo cơ quan Công an, nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên trước hết xuất phát từ việc các em học sinh, sinh viên còn thiếu kinh nghiệm sống, nhẹ dạ cả tin và chưa có khả năng nhận diện các sản phẩm của trí tuệ nhân tạo trên không gian mạng. Đồng thời, sự thiếu hụt trong công tác quản lý của gia đình trong dịp hè, cùng tâm lý chủ quan của phụ huynh khi thực hiện các giao dịch chuyển tiền đã vô tình tạo ra kẽ hở cho tội phạm.

Trong khi đó, tội phạm công nghệ cao lại liên tục cập nhật kịch bản mới, sử dụng những thủ đoạn xảo quyệt khiến công tác nhận diện và xử lý của cơ quan chức năng gặp nhiều thách thức. Đáng chú ý, cácđối tượng này hiện không còn hoạt động đơn lẻ mà đang dần chuyển sang mô hình lừa đảo có tổ chức, ứng dụng công nghệ để mở rộng phạm vi tiếp cận, tạo dựng lòng tin và dẫn dắt tâm lý nạn nhân.

Về mặt kỹ thuật, ông Ngô Minh Hiếu - Giám đốc dự án Chống lừa đảo cho biết, các sản phẩm Deepfake hiện nay vẫn tồn tại một số dấu hiệu nhận biết như cử động khuôn miệng thiếu tự nhiên, phần da mặt quá mịn, sai lệch ánh sáng hoặc thiếu đồng bộ giữa khẩu hình và âm thanh. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển của AI, những điểm bất thường này sẽ sớm được khắc phục, khiến việc phân biệt thật - giả bằng quan sát thông thường ngày càng trở nên khó khăn hơn.

Theo vị chuyên gia này, trong bối cảnh công nghệ Deepfake phát triển nhanh, việc phụ thuộc hoàn toàn vào cảm quan để xác thực thông tin sẽ không còn là phương án phòng vệ hiệu quả. Thay vào đó, người dùng cần hình thành thói quen kiểm chứng đa lớp trong các giao dịch trên môi trường số.

Ông Ngô Minh Hiếu khuyến nghị người dân áp dụng “Quy tắc 5 giây” trước mọi yêu cầu chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân hoặc truy cập các đường dẫn lạ có yếu tố thúc giục. Khoảng dừng ngắn này giúp người dùng có thời gian đánh giá lại tính hợp lý của tình huống, tránh phản ứng theo tâm lý hoảng sợ hoặc bị dẫn dắt. Sau đó, cần chủ động ngắt kết nối và xác minh lại thông tin thông qua một kênh liên lạc độc lập như gọi điện trực tiếp qua mạng viễn thông truyền thống hoặc liên hệ cơ quan, tổ chức liên quan qua đầu mối chính thức.

Trước tình hình đó, Công an xã Ái Quốc (tỉnh Hưng Yên) khuyến cáo người dân cần nâng cao tinh thần cảnh giác và chủ động bảo vệ tài sản cá nhân. Phụ huynh và học sinh cần đặc biệt chú ý: Không cung cấp thông tin cá nhân hoặc chuyển tiền cho bất kỳ ai khi chưa kiểm chứng rõ ràng qua các kênh chính thống. Khi nhận cuộc gọi video, nếu thấy hình ảnh bị giật, giọng nói không khớp cử động môi, cần lập tức ngắt máy vì đó có thể là Deepfake.

Khi có nhu cầu đăng ký chương trình hè, khóa học hoặc tìm việc làm thêm, người dân cần ưu tiên lựa chọn các đơn vị uy tín, có địa chỉ rõ ràng và xác minh trực tiếp trước khi giao dịch. Đồng thời, khi phát hiện dấu hiệu nghi vấn lừa đảo, cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan Công an gần nhất để được hỗ trợ xử lý kịp thời, góp phần bảo đảm môi trường mạng an toàn cho học sinh, sinh viên trong dịp hè.