Cấu trúc dòng tiền trên thị trường đang thay đổi đáng kể

TS. Trần Thăng Long – Phó Tổng giám đốc Công ty CP Chứng khoán BIDV (BSC)

Theo TS. Trần Thăng Long, nền kinh tế Việt Nam đang duy trì nền tảng tăng trưởng tích cực trong năm 2026. GDP quý I tăng hơn 7,83%, mức tăng cao với đóng góp chủ yếu đến từ khu vực dịch vụ và công nghiệp. Xu hướng này được kỳ vọng sẽ tiếp tục duy trì trong cả năm. Tuy nhiên, nền kinh tế cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ bên ngoài, đặc biệt là áp lực lạm phát, tỷ giá và chính sách thương mại quốc tế.

Một trong những áp lực lớn hiện nay đến từ xung đột tại Trung Đông khiến giá năng lượng gia tăng, kéo theo lạm phát tăng trở lại từ tháng 3/2026. Trong khi đó, việc các doanh nghiệp tăng giá bán để bù đắp chi phí hoạt động cũng làm gia tăng áp lực lên mặt bằng giá cả. Theo TS. Trần Thăng Long, áp lực tỷ giá gia tăng cũng đang thu hẹp dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ của Việt Nam, nhất là trong bối cảnh lộ trình hạ lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trở nên khó đoán định hơn.

Đáng chú ý, chính sách thương mại của Hoa Kỳ cũng được đánh giá là yếu tố có thể tác động trực tiếp đến xuất khẩu và sản xuất công nghiệp của Việt Nam trong thời gian tới. Theo phân tích, việc Hoa Kỳ áp thuế theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 trong 150 ngày có thể là bước khởi đầu cho các biện pháp thuế quan cao hơn đối với từng quốc gia sau giai đoạn này. Điều đó khiến khu vực xuất nhập khẩu và công nghiệp của Việt Nam đối mặt với nhiều sức ép hơn.

Thị trường chứng khoán tăng điểm nhưng dòng tiền chưa lan tỏa

Theo TS. Trần Thăng Long, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần một cuộc cải cách mạnh mẽ về tư duy, cơ chế và huy động nguồn lực. Trong đó, vốn đầu tư toàn xã hội cần tăng từ khoảng 30% GDP lên 40% GDP, tương đương khoảng 38 triệu tỷ đồng, với vai trò rất lớn của đầu tư công và đầu tư tư nhân.

Để đạt mục tiêu này, ông cho rằng cần tập trung vào nhiều giải pháp đồng bộ, trước hết là hoàn thiện thể chế nhằm khơi thông và phân bổ hiệu quả các nguồn lực cho nền kinh tế. Việc cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng, cải cách điều kiện kinh doanh và thúc đẩy thị trường vốn được xem là những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp mở rộng nhanh và tích tụ vốn hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, đầu tư hạ tầng tiếp tục được xem là động lực lớn cho tăng trưởng kinh tế, đặc biệt tại các dự án trọng điểm như đường cao tốc, đường sắt cao tốc, cảng biển, sân bay, năng lượng và hạ tầng số. Cùng với đó là yêu cầu giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, tỷ giá, nợ xấu và nợ công ở mức an toàn nhằm tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Trên thị trường chứng khoán, dù VN-Index đã vượt mốc 1.900 điểm, TS. Trần Thăng Long cho rằng diễn biến của thị trường hiện nay chưa phản ánh đầy đủ bức tranh tăng trưởng của nền kinh tế cũng như kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Theo ông, GDP quý I/2026 tăng trưởng 7,8%, trong khi lợi nhuận sau thuế toàn thị trường quý I tăng tới 39%, hoặc tăng 22% nếu loại trừ lợi nhuận đột biến từ nhóm cổ phiếu Vingroup. Tuy nhiên, thị trường đang phân hóa mạnh và mang tính chọn lọc cao.

Một trong những nguyên nhân là thanh khoản hệ thống tài chính không còn quá dồi dào như giai đoạn trước, mặt bằng lãi suất có xu hướng nhích tăng do áp lực cung – cầu tiền tệ. Dòng tiền vì vậy tập trung vào các cổ phiếu vốn hóa lớn có “câu chuyện” riêng như kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, tái cấu trúc doanh nghiệp, nâng hạng thị trường hoặc kỳ vọng chính sách. Trong khi đó, nhóm cổ phiếu midcap và smallcap chưa thu hút được dòng tiền.

Theo TS. Trần Thăng Long, cấu trúc dòng tiền trên thị trường cũng đang thay đổi đáng kể. Nếu trước đây dòng tiền cá nhân mang tính đầu cơ chiếm ưu thế thì hiện nay tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức trong nước đã tăng lên, tập trung vào các doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt, thanh khoản cao và khả năng dẫn dắt thị trường.

Ông cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam hiện phản ánh kỳ vọng về một cấu trúc mới của nền kinh tế, trong đó Chính phủ thúc đẩy tăng trưởng thông qua đầu tư công, tái cơ cấu kinh tế và nâng cao vai trò của các doanh nghiệp chủ chốt. Theo đó, việc nhiều nhà đầu tư gặp khó khăn trong tìm kiếm lợi nhuận ở giai đoạn hiện nay chưa hẳn là tín hiệu tiêu cực, mà phản ánh quá trình thị trường trở nên trưởng thành hơn trong việc lựa chọn chất lượng doanh nghiệp và vận động theo chu kỳ chính sách.

Kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ quay lại sau nâng hạng thị trường

So sánh với các thị trường lớn trong khu vực, TS. Trần Thăng Long cho biết thị trường chứng khoán Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) ghi nhận mức tăng trưởng rất mạnh từ đầu năm 2026, lần lượt khoảng 77% và 43%. Tuy nhiên, mức tăng này chủ yếu tập trung ở nhóm cổ phiếu công nghệ, đặc biệt là các doanh nghiệp hưởng lợi từ chuỗi cung ứng trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn toàn cầu.

Trong khi đó, tại Việt Nam, phần lớn mức tăng của VN-Index từ đầu năm chủ yếu phụ thuộc vào một số mã vốn hóa lớn, tạo nên hiện tượng “xanh vỏ đỏ lòng”. Theo ông, điều này phản ánh thực tế dòng tiền nội đang co cụm vào các cổ phiếu trụ để giữ nhịp thị trường và chờ đợi câu chuyện nâng hạng, trong khi nhiều doanh nghiệp sản xuất và nhóm cổ phiếu vốn hóa vừa vẫn chịu áp lực từ tỷ giá, chi phí đầu vào và các rào cản thương mại quốc tế.

TS. Trần Thăng Long cho rằng để thị trường thoát khỏi tình trạng này, cần có sự lan tỏa rộng hơn dựa trên sự phục hồi đồng đều của lợi nhuận doanh nghiệp, điều được kỳ vọng sẽ rõ nét hơn từ nửa cuối năm 2026 khi các chính sách tháo gỡ khó khăn về thể chế bắt đầu phát huy hiệu quả.

Liên quan đến diễn biến bán ròng kéo dài của khối ngoại, TS. Trần Thăng Long cho rằng đây không chỉ là hiện tượng riêng của thị trường Việt Nam mà phản ánh xu hướng phòng thủ “risk-off” trên toàn cầu trong bối cảnh bất ổn địa chính trị và căng thẳng thương mại gia tăng. Bên cạnh đó, dòng vốn quốc tế hiện vẫn ưu tiên các thị trường công nghệ lớn như Mỹ, Nhật Bản, châu Âu hay Trung Quốc – những nơi đang dẫn dắt làn sóng AI và bán dẫn toàn cầu.

Theo ông, một nguyên nhân quan trọng khác là quá trình cơ cấu danh mục của các quỹ đầu tư sau khi thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell công bố nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp. Theo nguyên tắc, các quỹ đầu tư thị trường cận biên sẽ chủ động bán cổ phiếu Việt Nam trước thời điểm chuyển đổi, trong khi các quỹ đầu tư thị trường mới nổi sẽ giải ngân theo từng giai đoạn sau khi quá trình nâng hạng chính thức diễn ra.

Tuy vậy, TS. Trần Thăng Long kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ bắt đầu quay trở lại mạnh hơn từ quý III và quý IV/2026, khi quá trình chuyển đổi nâng hạng chính thức được triển khai từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Đồng thời, kỳ vọng Việt Nam được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng trong giai đoạn 2026-2027 cũng được xem là yếu tố có thể tạo thêm cú hích thu hút dòng vốn quốc tế.

Để thị trường chứng khoán phát triển bền vững hơn trong thời gian tới, TS. Trần Thăng Long cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tháo gỡ các nút thắt về giới hạn sở hữu nước ngoài và nâng cao vai trò của các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ trong hoạt động IPO, tư vấn niêm yết, quản trị doanh nghiệp và phát triển ESG.

Bên cạnh đó, việc nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, hoàn thiện mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP), triển khai các sản phẩm mới như giao dịch trong ngày, bán chứng khoán chờ về hay bán khống cũng được xem là những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng thị trường.

Ngoài ra, theo ông, thị trường cũng cần được bổ sung thêm nguồn hàng hóa chất lượng thông qua thúc đẩy IPO, niêm yết và đăng ký giao dịch của các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhà nước thực hiện cổ phần hóa, thoái vốn trong thời gian tới.