Doanh nghiệp Việt cần chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng

Hình ảnh minh họa được tạo bởi AI

Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Mỹ đạt hơn 86,4 tỷ USD, tăng 21,9% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, xuất siêu đạt 75,3 tỷ USD, tăng 21,3%, tiếp tục đưa Mỹ trở thành thị trường mang lại mức thặng dư thương mại lớn nhất của Việt Nam.

Động lực tăng trưởng đến từ nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực như điện tử, máy tính và linh kiện, máy móc thiết bị, dệt may, da giày, đồ gỗ, thủy sản, nông sản chế biến và các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cơ cấu, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã tận dụng cơ hội để mở rộng thị phần, từng bước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất quốc tế. Tuy nhiên, kết quả tích cực của nửa đầu năm không đồng nghĩa với một chặng đường thuận lợi phía trước.

Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ, doanh nghiệp Việt sẽ phải đối mặt với nhiều sức ép trong những tháng cuối năm 2026. Dù nền kinh tế Mỹ vẫn duy trì tăng trưởng, nhưng đã xuất hiện dấu hiệu giảm tốc khi triển vọng GDP quý III và quý IV được dự báo thấp hơn nửa đầu năm. Trong khi đó, áp lực lạm phát khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) chưa có nhiều dư địa để hạ lãi suất, kéo theo chi phí vốn duy trì ở mức cao và sức mua của người tiêu dùng khó có thể tăng mạnh.

Một yếu tố khác đáng quan ngại là môi trường thương mại ngày càng khắt khe. Mỹ tiếp tục tăng cường các biện pháp phòng vệ thương mại, kiểm soát gian lận xuất xứ, đồng thời siết chặt các tiêu chuẩn liên quan đến môi trường, lao động và phát triển bền vững. Đây đều là những yêu cầu mà doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam không thể xem nhẹ.

Đáng chú ý, Việt Nam hiện nằm trong nhóm hàng hóa bị xem xét mức thuế 12,5%, trong khi một số quốc gia cạnh tranh như Philippines chỉ chịu mức 10% hoặc mới dừng ở giai đoạn điều tra. Khoảng chênh lệch về thuế quan tuy không lớn nhưng đủ tạo ra bất lợi về giá bán, nhất là với những ngành hàng có biên lợi nhuận thấp như dệt may, da giày, gỗ hay thủy sản.

Bên cạnh đó, mức thuế theo Mục 122 hiện vẫn đang được Mỹ áp dụng ở mức 10% đối với nhiều quốc gia và chính sách này được dự báo sẽ còn tiếp tục được rà soát. Nếu các biện pháp thuế quan kéo dài, doanh nghiệp Việt sẽ phải đối mặt với áp lực gia tăng chi phí, trong khi các đối thủ cạnh tranh cũng đang tích cực cải thiện năng lực cung ứng để giành thị phần.

Tuy nhiên, thị trường Mỹ vẫn còn rất nhiều dư địa cho hàng hóa Việt Nam nếu doanh nghiệp có chiến lược tiếp cận bài bản. Với quy mô tiêu dùng lớn nhất thế giới, Hoa Kỳ vẫn duy trì nhu cầu cao đối với các nhóm hàng thế mạnh của Việt Nam như dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử, máy móc, thủy sản, nông sản chế biến, thực phẩm giá trị gia tăng và sản phẩm công nghiệp hỗ trợ.

Điều quan trọng là dư địa tăng trưởng trong giai đoạn mới sẽ không còn đến từ việc gia tăng sản lượng xuất khẩu đơn thuần. Thay vào đó, năng lực cạnh tranh sẽ được quyết định bởi chất lượng sản phẩm, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và mức độ minh bạch của chuỗi cung ứng.

Có ba yếu tố mang tính quyết định gồm: nâng cấp chất lượng hàng hóa, nâng cao năng lực tuân thủ các quy định của Mỹ và xây dựng chuỗi cung ứng có khả năng truy xuất, giải trình đầy đủ. Đây sẽ là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp Việt không chỉ duy trì đơn hàng mà còn nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, ông Đỗ Ngọc Hưng nhấn mạnh.

Trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng đặt nặng yếu tố minh bạch và phát triển bền vững, xuất khẩu sang thị trường Mỹ không còn là cuộc cạnh tranh về giá. Thay vào đó, doanh nghiệp phải đầu tư cho công nghệ, quản trị chất lượng, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Chỉ khi đáp ứng đồng thời các yêu cầu về chất lượng, tuân thủ và trách nhiệm xã hội, hàng hóa Việt Nam mới có thể biến dư địa của thị trường Hoa Kỳ thành động lực tăng trưởng bền vững trong những năm tới.