TP. Hồ Chí Minh tăng tốc tái cấu trúc khu công nghiệp

TP. HCM đang đẩy nhanh tái cấu trúc các khu công nghiệp theo hướng sinh thái, thông minh, công nghệ cao và tích hợp logistics. Ảnh: Ngọc Hậu

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng số lượng và diện tích mà quan trọng hơn là thay đổi chất lượng phát triển. Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, thành phố vẫn đối mặt với những điểm nghẽn như hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, chi phí logistics cao, năng suất lao động và tỷ lệ nội địa hóa còn thấp. Trong khi đó, tự động hóa và cạnh tranh quốc tế đang tạo áp lực ngày càng lớn đối với các mô hình sản xuất truyền thống.

Theo ông Phòng, việc chuyển đổi kép, vừa số hóa để nâng cao hiệu quả, vừa xanh hóa để phát triển bền vững, đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Vì vậy, các khu công nghiệp, khu chế xuất hiện hữu như Tân Thuận, Tân Bình, Hiệp Phước, Cát Lái, Bình Chiểu cần sớm được chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái (Eco-Industrial Park), gắn với ứng dụng công nghệ cao.

Định hướng tái cấu trúc công nghiệp cũng được phân bổ theo lợi thế của từng không gian phát triển. Khu vực trung tâm TP. Hồ Chí Minh tập trung vào công nghiệp công nghệ cao; khu vực Bình Dương cũ chuyển từ công nghiệp truyền thống sang công nghiệp công nghệ cao, gắn với đổi mới sáng tạo và khoa học - công nghệ ở phía Bắc thành phố; trong khi khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ phát huy thế mạnh kinh tế biển, cảng biển và khu thương mại tự do.

Việc mở rộng không gian sau hợp nhất mang lại lợi thế về quy mô, nhưng đồng thời đặt ra áp lực lớn hơn đối với hạ tầng và môi trường. TP. Hồ Chí Minh vừa là trung tâm công nghiệp lớn, vừa tập trung nhiều nguồn phát thải khí nhà kính. Nếu không kiểm soát hiệu quả, lợi thế về quy mô có thể trở thành điểm nghẽn đối với mục tiêu phát triển bền vững.

Theo Đề án Chuyển đổi xanh TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 20% khu công nghiệp vận hành theo mô hình sinh thái và tăng lên 30% vào năm 2035. Đồng thời, toàn bộ khu công nghiệp, cụm công nghiệp được định hướng lắp đặt điện mặt trời mái nhà, bảo đảm ít nhất 20% nhu cầu điện đến từ năng lượng tái tạo.

Ông Trần Văn Bích, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh cho biết, nhiều quốc gia và tập đoàn lớn đang áp dụng ngày càng chặt chẽ các tiêu chuẩn về môi trường, truy xuất nguồn gốc, kiểm kê khí nhà kính và giảm phát thải trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này tạo sức ép trực tiếp lên doanh nghiệp sản xuất trong các khu công nghiệp.

Nếu không kịp thời đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải trên mỗi sản phẩm, doanh nghiệp có nguy cơ mất đơn hàng hoặc bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu. Vì vậy, chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu về môi trường mà ngày càng trở thành điều kiện để duy trì khả năng tiếp cận thị trường.

Song song với xanh hóa, số hóa được xác định là trụ cột của quá trình tái cấu trúc. Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA) đang hoàn thiện đề án trình UBND thành phố, trong đó bước đầu chuyển đổi 17 khu công nghiệp, khu chế xuất với tổng diện tích khoảng 3.800 ha sang mô hình thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data) và tự động hóa.

Ông Nguyễn Trung Tín, Phó Trưởng ban HEPZA cho biết, quá trình tái cấu trúc sẽ tập trung giải quyết dứt điểm những tồn tại kéo dài, xây dựng các khu công nghiệp sinh thái, thông minh theo chuẩn quốc tế và tiếp tục cải cách thủ tục hành chính. “Để hình thành các khu công nghiệp thông minh, thành phố coi việc ứng dụng AI, IoT, Big Data và tự động hóa là nền tảng quan trọng. Đồng thời, trọng tâm là chuyển đổi các khu hiện hữu theo hướng sinh thái, thông minh và đa chức năng”, ông Tín nhấn mạnh.

Ở góc độ thu hút đầu tư quốc tế, ông Mickaël Driol, CEO Mekong Partners, đồng Chủ tịch Ủy ban Sourcing, Phòng Thương mại Pháp tại Việt Nam nhận định, TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước “cơ hội hiếm có” để đưa ngành công nghiệp lên những nấc thang giá trị cao hơn. Các tập đoàn đa quốc gia hiện không đơn thuần tìm kiếm địa điểm đặt nhà máy mà muốn xây dựng mạng lưới nhà cung cấp, năng lực kỹ thuật và các trung tâm điều hành khu vực.

Theo ông Driol, nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến khả năng kết nối đồng bộ giữa nhà máy, logistics, cảng biển, nguồn nhân lực và chuỗi cung ứng trong cùng một vùng kinh tế. Điều này đồng nghĩa năng lực cạnh tranh của khu công nghiệp không còn được quyết định chủ yếu bởi quỹ đất và chi phí thuê, mà phụ thuộc ngày càng nhiều vào chất lượng của cả hệ sinh thái sản xuất.

Các chuyên gia cho rằng, để đáp ứng yêu cầu này, TP. Hồ Chí Minh cần nâng cao năng lực quản trị, minh bạch hóa dữ liệu và hạ tầng, đồng thời xây dựng những mô hình nhà máy thông minh tham chiếu như “Lighthouse”, ứng dụng các công nghệ của công nghiệp 4.0 và tăng khả năng truy xuất chuỗi cung ứng. Quá trình chuyển đổi cũng cần sự phối hợp giữa Nhà nước, chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, doanh nghiệp và các tổ chức khoa học - công nghệ.