Nền tảng pháp quyền tạo sức hút cho Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam

Pháp quyền là nền tảng của niềm tin trong phát triển IFC

Phát biểu chào mừng sự kiện, Đại sứ Vương quốc Anh Iain Frew nhấn mạnh, quan hệ Việt Nam - Vương quốc Anh đang phát triển mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực, từ thương mại, đầu tư, đổi mới sáng tạo đến dịch vụ tài chính. Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện tiếp tục mở ra dư địa hợp tác sâu rộng, trong đó Vương quốc Anh có thể chia sẻ kinh nghiệm về pháp quyền, hệ thống pháp luật và phát triển dịch vụ tài chính quốc tế nhằm hỗ trợ Việt Nam trong quá trình xây dựng IFC. Đây cũng là những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo dựng một môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và có tính dự báo, qua đó củng cố niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế và nâng cao sức cạnh tranh của VIFC trong khu vực.

Ông Lê Tiến - Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao phát biểu tại sự kiện

Vấn đề pháp quyền và cơ chế giải quyết tranh chấp cũng được Việt Nam nhìn nhận như một cấu phần quan trọng trong quá trình xây dựng VIFC. Theo ông Lê Tiến - Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, việc phát triển IFC tại Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ cần khuôn khổ pháp lý phù hợp với đặc thù của hoạt động tài chính quốc tế mà còn phải cần cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, minh bạch và chuyên nghiệp, qua đó tạo dựng niềm tin và bảo đảm tính dự báo cho các nhà đầu tư.

Trong bối cảnh đó, việc hình thành Tòa án Chuyên trách theo Nghị quyết số 222/2025/QH15 ngày 27/06/2025 của Quốc Hội được kỳ vọng tạo thêm nền tảng thể chế cho việc giải quyết các tranh chấp phát sinh trong lĩnh vực tài chính quốc tế. Từ tinh thần của Bài giảng Loseby, Phó Chánh án tòa án nhân dân tối cao Lê Tiến kỳ vọng, quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Vương quốc Anh sẽ tiếp tục được thúc đẩy thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm về tổ chức, vận hành Tòa án chuyên biệt và giải quyết tranh chấp thương mại, qua đó nâng cao tính minh bạch, chuyên nghiệp của hệ thống tư pháp tại VIFC.

Hệ thống thông luật kiến tạo môi trường pháp lý minh bạch cho IFC

Tiếp nối Bài giảng Loseby 2025, ông Richard Snowden - Thẩm phán Tòa án Tối cao Vương quốc Anh và Hội đồng Cơ mật nhắc lại câu chuyện Luật sư Loseby bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh như một minh chứng cho nguyên tắc nền tảng của pháp quyền: Tư pháp phải độc lập với cơ quan hành pháp. Francis Loseby cùng luật sư tranh tụng F.C. Jenkins KC đã đại diện cho Chủ tịch Hồ Chí Minh trước các tòa án Hồng Kông, khiếu kiện việc bắt giữ và lệnh trục xuất Người sang Đông Dương thuộc Pháp. Vụ việc sau đó được đưa tới Hội đồng Cơ mật tại London - cơ quan xét xử phúc thẩm cao nhất đối với Hồng Kông vào thời điểm đó.

Theo Thẩm phán Richard Snowden, ba đặc trưng đáng chú ý của thông luật Anh là tự do hợp đồng và quyền tự định đoạt của các bên; tính chắc chắn, có thể dự đoán và tính linh hoạt. Hệ thống án lệ giúp các chủ thể thương mại dự liệu tốt hơn cách thức pháp luật được áp dụng, trong khi tính linh hoạt cho phép tòa án xử lý những vấn đề mới phát sinh từ hoạt động kinh doanh và công nghệ mà không nhất thiết phải chờ sửa đổi pháp luật. Đặc điểm này ngày càng có ý nghĩa đối với VIFC trong bối cảnh Việt Nam đang phát triển nhiều lĩnh vực mới như công nghệ số, tài sản mã hóa và trí tuệ nhân tạo.

Ông Richard Snowden - Thẩm phán Tòa án Tối cao Vương quốc Anh và Hội đồng Cơ mật chia sẻ tại sự kiện

Chia sẻ kinh nghiệm từ ba IFC vận hành trên nền tảng các nguyên tắc thông luật gồm Trung tâm Tài chính Quốc tế Dubai (DIFC), Abu Dhabi Global Market (ADGM) và Trung tâm Tài chính Quốc tế Astana (AIFC) tại Kazakhstan, Luật sư Andrew Oldland KC – Trưởng nhóm công tác về IFC của The CityUK cho biết, cả ba trung tâm đều có hệ thống pháp luật và tòa án chuyên biệt, vận hành theo các nguyên tắc thông luật và có thiết chế tư pháp riêng. Tuy nhiên, cách thức tiếp nhận và áp dụng thông luật tại mỗi trung tâm có những khác biệt.

DIFC xây dựng hệ thống pháp luật riêng trong các lĩnh vực cốt lõi của luật thương mại, kết hợp các phiên bản pháp luật theo hướng giản lược của tuật thương mại Anh, thông lệ quốc tế và án lệ của Tòa án DIFC. Trong khi đó, ADGM tiếp nhận trực tiếp nhiều đạo luật của Anh và áp dụng thông luật Anh, bao gồm các nguyên tắc và quy tắc về sự công bằng. Với AIFC, dù tham khảo mô hình DIFC, trung tâm này lựa chọn cách tiếp cận khác khi pháp luật Kazakhstan vẫn được áp dụng đối với những vấn đề chưa được pháp luật AIFC điều chỉnh.

Kinh nghiệm của ba IFC trên cho thấy, không có một mô hình duy nhất trong việc tiếp nhận thông luật. Mỗi trung tâm có thể lựa chọn mức độ và cách thức tiếp thu phù hợp với điều kiện pháp lý, kinh tế và thể chế của quốc gia sở tại. Cách tiếp cận này cũng có những điểm tương đồng với định hướng Việt Nam lựa chọn tại Nghị quyết số 222/2025/QH15 trên tinh thần tiếp thu có chọn lọc các nguyên tắc quốc tế, đồng thời xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp với hệ thống pháp luật và điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Toàn cảnh sự kiện

Tòa án chuyên biệt bảo đảm thực thi pháp quyền tại IFC

Từ kinh nghiệm quốc tế, các diễn giả cho rằng khuôn khổ pháp luật chỉ là một phần của hệ sinh thái IFC. Để thu hút các nhà đầu tư và định chế tài chính quốc tế, IFC còn cần một cơ chế giải quyết tranh chấp chuyên nghiệp, độc lập và có khả năng dự đoán. Theo Thẩm phán Richard Snowden, hai yếu tố quan trọng của pháp quyền đối với IFC là bình đẳng trước pháp luật và độc lập tư pháp. Các chủ thể kinh doanh quốc tế cần được bảo đảm rằng pháp luật được áp dụng bình đẳng đối với mọi bên, đồng thời tranh chấp được giải quyết công bằng bởi những thẩm phán độc lập.

Đối với Việt Nam, việc hình thành Tòa án Chuyên trách theo Nghị quyết số 222/2025/QH15 được các diễn giả đánh giá là một bước quan trọng trong hoàn thiện hệ sinh thái pháp lý. Tuy nhiên, quá trình vận hành thực tế sẽ đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, như mối quan hệ giữa Tòa án Chuyên trách với hệ thống tòa án quốc gia; cơ chế thi hành phán quyết; sử dụng bất động sản tại Việt Nam làm tài sản bảo đảm trong IFC; nâng cao năng lực áp dụng các nguyên tắc thông luật; cũng như cơ chế phối hợp giữa Tòa án Chuyên trách và IFC.

Các diễn giả chụp ảnh lưu niệm tại sự kiện

Bên cạnh đó, các diễn giả cũng khẳng định, sức cạnh tranh của IFC không chỉ được quyết định bởi các ưu đãi về tài chính hay thuế, mà còn phụ thuộc đáng kể vào chất lượng thể chế, tính chắc chắn và linh hoạt của pháp luật, năng lực của đội ngũ tư pháp và một cơ chế giải quyết tranh chấp đủ sức tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế. Đây cũng là những yếu tố có ý nghĩa quyết đưa VIFC vận hành hiệu quả, tạo dựng môi trường đủ tin cậy để thu hút dòng vốn và các hoạt động tài chính quốc tế.