Sửa 4 luật lĩnh vực công thương để gỡ rào cản kinh doanh, mở đường cho mô hình kinh tế mới

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (Ảnh: VPQH)

Đẩy mạnh quản lý cạnh tranh trong kinh tế số và phân quyền chứng nhận xuất xứ

Một trong những trục chính của dự thảo Luật là sửa đổi đồng thời bốn luật có quan hệ trực tiếp tới hoạt động thương mại, cạnh tranh, ngoại thương và bảo vệ người tiêu dùng, qua đó xử lý những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn và điều chỉnh cơ chế quản lý phù hợp hơn.

Đối với Luật Thương mại, dự thảo sửa đổi quy định về độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại. Theo đó, Nhà nước thực hiện độc quyền nhà nước đối với hoạt động thương mại với một số hàng hóa, dịch vụ hoặc địa bàn để bảo đảm lợi ích quốc gia theo quy định của luật chuyên ngành. Căn cứ quy định của luật, Chính phủ giao Bộ quản lý nhà nước về thương mại công khai danh mục hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại.

Một thay đổi đáng chú ý khác liên quan đến khuyến mại. Dự thảo trao Chính phủ thẩm quyền căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu thuận lợi hóa thương mại trong từng thời kỳ để quy định việc điều chỉnh hạn mức, mức giảm giá tối đa đối với hàng hóa, dịch vụ được khuyến mại. Cùng với đó, các quy định về hội chợ, triển lãm thương mại ở nước ngoài và hoạt động giám định thương mại cũng được điều chỉnh.

Ở Luật Cạnh tranh, phạm vi sửa đổi sâu hơn, hướng đến khả năng nhận diện sức mạnh thị trường trong môi trường kinh doanh mới. Dự thảo bổ sung nhiều yếu tố để xác định sức mạnh thị trường đáng kể, bên cạnh thị phần và sức mạnh tài chính còn có khả năng nắm giữ, kiểm soát dữ liệu người sử dụng, dữ liệu giao dịch và dữ liệu thị trường; mức độ và phạm vi hiệu ứng mạng; mức độ tích hợp, liên kết sản phẩm, dịch vụ trong cùng hệ sinh thái; khả năng kiểm soát việc tiếp cận thị trường của doanh nghiệp khác.

Các hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh cũng được cụ thể hóa, trong đó có sử dụng dữ liệu người dùng, dữ liệu thị trường bị cấm theo quy định của luật khác; hạn chế khả năng của khách hàng hoặc người sử dụng trong lựa chọn, sử dụng hoặc chuyển đổi sang sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp khác; sử dụng thuật toán hoặc các phương thức tương tác trong hoạt động kinh doanh làm sai lệch khả năng nhận thức, đánh giá hoặc lựa chọn của khách hàng.

Đối với Luật Quản lý ngoại thương, một điểm nổi bật là phân công thẩm quyền trong chứng nhận xuất xứ hàng hóa. Dự thảo xác định Chính phủ phân công Bộ đầu mối quản lý nhà nước về ngoại thương thực hiện quản lý nhà nước về xuất xứ, thực hiện nhiệm vụ chứng nhận xuất xứ hàng hóa theo điều ước quốc tế, quy định tiêu chí cho cơ quan, tổ chức chứng nhận; Bộ quản lý nhà nước về hải quan thực hiện nhiệm vụ chứng nhận xuất xứ hàng hóa nhập khẩu; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện nhiệm vụ chứng nhận xuất xứ hàng hóa xuất khẩu theo quy định.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng được sửa đổi theo hướng điều chỉnh trách nhiệm quản lý và phân cấp cho địa phương. Dự thảo giao Bộ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng quy định chi tiết một số nội dung, đồng thời bổ sung trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã trong tuyên truyền, kiểm tra hoạt động của ban quản lý chợ, tiếp nhận thông báo hoạt động bán hàng không tại địa điểm giao dịch thường xuyên và tiếp nhận, giải quyết yêu cầu thương lượng của người tiêu dùng thuộc thẩm quyền.

Chính phủ đề xuất cắt giảm thủ tục, cơ quan thẩm tra yêu cầu không tạo khoảng trống pháp lý

Lý giải sự cần thiết sửa luật, Chính phủ xác định quá trình rà soát đã nhận diện những khó khăn, vướng mắc và “điểm nghẽn” trong cả bốn luật.

Với Luật Thương mại, các vấn đề tập trung vào sự tồn tại song song của quy định về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh, kinh doanh có điều kiện giữa Luật Thương mại và Luật Đầu tư; các quy định liên quan đến độc quyền nhà nước; một số quy định chồng chéo với Bộ luật Dân sự và Luật Đấu giá tài sản.

Đối với Luật Cạnh tranh, những vấn đề thực tiễn gồm vai trò trung gian, giúp sức thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh; các hành vi mới phát sinh trên thị trường và việc hoàn thiện một số quy định liên quan đến đồng bộ với quy trình xử phạt vi phạm hành chính.

Ở Luật Quản lý ngoại thương, Chính phủ nhận diện bốn nhóm vấn đề, gồm tái nhập khẩu hàng hóa do chính mình sản xuất, đã xuất khẩu; hoạt động ngoại thương với khu hải quan riêng; chứng nhận, tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa và những quy định cần điều chỉnh để tháo gỡ vướng mắc thực tiễn. Với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, trọng tâm là bảo vệ dữ liệu cá nhân và xử lý kỹ thuật một số vấn đề liên quan đến sắp xếp, tổ chức bộ máy.

Từ thực tiễn đó, Chính phủ xác định mục tiêu của dự án Luật là thể chế hóa đầy đủ chủ trương, chính sách và tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc có nguyên nhân từ pháp luật; đồng thời bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, đồng bộ, thống nhất, khả thi, phù hợp điều ước quốc tế, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Đáng chú ý, theo Chính phủ, dự thảo luật dự kiến bãi bỏ 6 thủ tục hành chính và đơn giản hóa 11 thủ tục. Về nội dung, Luật Thương mại có hai nhóm nội dung sửa đổi, hoàn thiện, ba nhóm nội dung lược bỏ và bãi bỏ bốn thủ tục hành chính. Luật Cạnh tranh có năm nhóm sửa đổi, sáu nội dung bổ sung, hai nội dung lược bỏ. Luật Quản lý ngoại thương có sáu nhóm sửa đổi, một nội dung bổ sung, bãi bỏ hai thủ tục, đơn giản hóa chín thủ tục và năm nội dung phân quyền, phân cấp.

Tán thành sự cần thiết sửa đổi bốn luật, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng việc sửa đổi nhằm kịp thời tháo gỡ điểm nghẽn pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra yêu cầu đánh giá kỹ nguồn lực và điều kiện thi hành, nhất là khi phân cấp, phân quyền và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Riêng với Luật Cạnh tranh, cơ quan thẩm tra lưu ý một số nội dung cốt lõi được Chính phủ nhận diện là “khoảng trống” thể chế nhưng chưa được giải quyết hoặc thể hiện rõ trong dự thảo. Vì vậy, cần làm rõ cơ sở pháp lý, thực tiễn và mục tiêu chính sách, đồng thời xây dựng công cụ pháp lý đủ khả năng quản lý cạnh tranh trong bối cảnh xuất hiện các mô hình và phương thức kinh doanh mới.

Đối với quản lý ngoại thương, yêu cầu đặt ra là phân định rõ thẩm quyền chứng nhận xuất xứ, đồng thời duy trì một đầu mối trao đổi quốc tế, một cơ sở dữ liệu và quy trình thu hồi, xác minh thống nhất, tránh khác biệt giữa các địa phương ảnh hưởng quyền hưởng ưu đãi thuế quan và uy tín xuất xứ Việt Nam.