Miền Bắc 'căng' nguồn điện, áp lực tăng mạnh đến năm 2030

Áp lực nguồn điện tăng mạnh, miền Bắc đứng trước bài toán cung ứng

Miền Bắc chịu áp lực cung ứng điện

Theo ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO), miền Bắc hiện là điểm nóng về áp lực cung ứng điện. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tiến độ chậm của các dự án nguồn phát nội tại, trong khi các đường dây truyền tải 500 kV liên miền đã vận hành tiệm cận ngưỡng giới hạn an toàn.

Đáng chú ý, phụ tải điện miền Bắc có mức độ nhạy cảm cao với nhiệt độ, trong khi đỉnh tiêu thụ thường rơi vào khoảng 21-23 giờ, thời điểm điện mặt trời đã ngừng phát. Sự lệch pha giữa thời điểm nguồn tái tạo phát điện và nhu cầu phụ tải khiến bài toán cân đối cung - cầu ngày càng phức tạp.

Trong khi đó, yêu cầu bổ sung nguồn điện đang ở quy mô rất lớn. Theo mục tiêu quy hoạch, tổng công suất lắp đặt toàn hệ thống đến năm 2030 phải đạt 180.000-220.000 MW. Điều này đồng nghĩa ngành điện phải đưa vào vận hành gần 90.000 MW nguồn phát mới, đồng thời phát triển đồng bộ hệ thống lưới truyền tải và hạ tầng phụ trợ.

Tuy nhiên, tiến độ các dự án nguồn điện trọng điểm vẫn gặp nhiều rào cản. Một số dự án điện khí LNG và nhiệt điện quy mô lớn đối mặt nguy cơ chậm tiến độ do vướng mắc về cơ chế đầu tư, đàm phán hợp đồng mua bán điện và thu xếp vốn. Nếu không được tháo gỡ kịp thời, khoảng cách giữa nhu cầu phụ tải và khả năng cung ứng có thể tiếp tục gia tăng.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2026-2030, nhu cầu tiêu thụ điện năng dự báo tăng 10,5-12,9%/năm. Dù hệ số đàn hồi giữa tăng trưởng điện và GDP đã được cải thiện nhờ các giải pháp tiết kiệm năng lượng, chỉ số này vẫn ở mức 1,1-1,2 lần. Điều đó cho thấy mỗi phần trăm tăng trưởng GDP vẫn kéo theo yêu cầu gia tăng tương ứng về nguồn cung điện.

Thực tế vận hành năm 2026 đã cho thấy sức ép ngày càng rõ. Trong đợt nắng nóng cuối tháng 6/2026, công suất cực đại toàn hệ thống đạt kỷ lục 58.500 MW. Riêng miền Bắc đạt 30.200 MW, với tốc độ tăng trưởng phụ tải đỉnh trên 14,4%.

Theo NSMO, đến năm 2030, công suất đỉnh toàn quốc có thể tiệm cận 100.000-110.000 MW, gần gấp đôi hiện nay. Đây là sức ép không nhỏ đối với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao.

Bài toán vì vậy không chỉ nằm ở việc xây thêm nhà máy điện. Khi quy mô phụ tải tăng nhanh, năng lực truyền tải và khả năng điều độ, cân bằng hệ thống cũng phải được nâng lên tương ứng. Đặc biệt, sự phát triển mạnh của các nguồn năng lượng tái tạo đòi hỏi hệ thống phải có thêm các giải pháp lưu trữ và nguồn điện linh hoạt để bảo đảm vận hành ổn định.

Tăng nguồn, củng cố lưới và tháo gỡ thể chế

Trước áp lực ngày càng lớn, ngành điện đang đồng thời triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng năng lực cung ứng và nâng độ linh hoạt của hệ thống.

Ông Trịnh Quang Ninh, Phó trưởng Ban Kế hoạch, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, EVN tập trung hoàn thành 15 dự án nguồn điện trọng điểm với tổng công suất hơn 6.000 MW. Danh mục gồm Nhiệt điện Quảng Trạch 1, LNG Quảng Trạch 2, các dự án thủy điện mở rộng như Trị An, Tuyên Quang, Se San 3, Se San 4 và Thủy điện tích năng Bác Ái.

Cùng với nguồn phát, EVN dự kiến triển khai 2.000 MW hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) và đưa vào vận hành gần 300 dự án lưới điện truyền tải 220-500 kV. Đây được xem là những cấu phần quan trọng để tăng khả năng điều tiết, truyền tải và hấp thụ các nguồn điện mới.

Đáng chú ý, EVN đã xây dựng kế hoạch đầu tư giai đoạn 2026-2030 với tổng vốn lên tới 830.000 tỷ đồng. Quy mô vốn cho thấy yêu cầu đầu tư vào hệ thống điện trong giai đoạn tới rất lớn, từ nguồn phát, truyền tải đến các công nghệ mới hỗ trợ vận hành hệ thống.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nguồn lực tài chính chỉ là một phần của bài toán. Tiến độ đầu tư còn phụ thuộc đáng kể vào khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, thủ tục và phối hợp giữa các địa phương.

Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh cho rằng, bên cạnh vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp nhà nước, việc tháo gỡ vướng mắc thể chế, tạo sự thống nhất trong thực thi tại các địa phương là giải pháp cấp bách.

Theo ông Sơn, cần phát huy tối đa các nguồn điện phân tán, đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng và ứng dụng công nghệ lưu trữ điện nhằm giảm hệ số đàn hồi năng lượng. Đây cũng là hướng đi giúp giảm áp lực phải đầu tư nguồn điện tập trung với quy mô quá lớn, đồng thời tăng tính linh hoạt cho hệ thống.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương cho biết, Bộ đang gấp rút rà soát, điều chỉnh cơ cấu nguồn điện giữa các vùng miền, đồng thời đẩy nhanh việc ban hành khung giá phát điện cho năng lượng tái tạo năm 2026.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) được đặt ra nhằm tạo hành lang pháp lý minh bạch, qua đó thu hút mạnh hơn nguồn lực xã hội đầu tư vào ngành điện.

Nhìn tổng thể, áp lực cung ứng điện trong những năm tới sẽ không chỉ là câu chuyện về công suất. Khi phụ tải tiếp tục tăng nhanh, đặc biệt tại các trung tâm kinh tế và công nghiệp, hệ thống điện cần được phát triển đồng bộ từ nguồn, lưới truyền tải, lưu trữ đến cơ chế thị trường.

Với miền Bắc, nơi phụ tải nhạy cảm với thời tiết và đỉnh tiêu thụ rơi vào thời điểm điện mặt trời không còn phát, yêu cầu bổ sung nguồn điện tại chỗ và tăng năng lực truyền tải càng trở nên cấp thiết. Trong khi đó, mục tiêu đưa tổng công suất hệ thống lên 180.000-220.000 MW vào năm 2030 đặt ra áp lực rất lớn về tiến độ triển khai.

Nếu các dự án nguồn và lưới được tháo gỡ đúng hướng, cùng với việc thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, lưu trữ điện và các cơ chế huy động vốn mới, hệ thống điện sẽ có thêm dư địa đáp ứng nhu cầu tăng trưởng. Ngược lại, bất kỳ sự chậm trễ nào trong chuỗi đầu tư cũng có thể trở thành điểm nghẽn đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.