Hồ tiêu Việt Nam: Từ lợi thế sản lượng đến cuộc chơi giá trị

Các sản phẩm chế biến sâu tạo nên thương hiệu cho hồ tiêu Việt Nam

Con số gần 1,1 tỷ USD sau 7 tháng là tín hiệu đáng mừng đối với ngành hồ tiêu. Nhưng quan trọng hơn, kết quả này tiếp tục khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ hồ tiêu thế giới.

Ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA) chia sẻ, trong nhiều năm, lợi thế lớn nhất của hồ tiêu Việt Nam nằm ở quy mô sản xuất, năng lực thu mua, chế biến và xuất khẩu. Tuy nhiên, thị trường thế giới đang thay đổi nhanh. Người mua không chỉ quan tâm đến giá và sản lượng, mà ngày càng đặt nặng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, truy xuất nguồn gốc, tính ổn định của nguồn cung và trách nhiệm môi trường. Điều này buộc ngành hồ tiêu phải thay đổi cách cạnh tranh.

Một trong những tín hiệu đáng chú ý nhất là sự gia tăng vai trò dẫn dắt của thị trường Mỹ. Trong 7 tháng đầu năm 2026, Mỹ chiếm 24,6% tổng lượng hồ tiêu xuất khẩu của Việt Nam, tăng đáng kể so với mức 22,7% cùng kỳ năm trước. Thị trường này vì vậy ngày càng có vai trò quan trọng đối với ngành hồ tiêu Việt Nam.

Đáng nói, đây không chỉ là câu chuyện về thị phần. Mỹ là thị trường có yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và kiểm soát sản phẩm nhập khẩu. Việc hồ tiêu Việt Nam gia tăng hiện diện tại đây cho thấy năng lực sản xuất, chế biến và đáp ứng tiêu chuẩn của doanh nghiệp đang có những bước tiến nhất định.

Nhưng chính thị trường này cũng đặt ra một yêu cầu rất rõ là muốn giữ được thị phần, doanh nghiệp không thể chỉ có hàng để bán. Họ phải chứng minh được hàng hóa đến từ đâu, được sản xuất như thế nào, kiểm soát dư lượng ra sao và chất lượng có ổn định qua từng lô hàng hay không.

Nói cách khác, Mỹ đang trở thành một phép thử đối với quá trình chuyển đổi của ngành hồ tiêu Việt Nam từ xuất khẩu dựa trên sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng.

Bên cạnh các thị trường truyền thống, xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam cũng đang ghi nhận tăng trưởng tại một số thị trường khác. Việc mở rộng thị trường là tín hiệu tích cực, bởi đa dạng hóa đầu ra sẽ giúp doanh nghiệp giảm mức độ phụ thuộc vào một vài thị trường lớn, đồng thời tạo thêm dư địa cho các sản phẩm có giá trị cao.

Tuy nhiên, mở rộng thị trường chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp phải có sản phẩm phù hợp với từng phân khúc và từng yêu cầu cụ thể.

Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam, các nước sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu lớn đang có những hướng cạnh tranh riêng.

Brazil có khả năng gia tăng nguồn cung và tạo sức ép về khối lượng. Malaysia tập trung vào hồ tiêu chất lượng và thương hiệu cao cấp. Indonesia giữ vai trò hàng đầu về sản phẩm tiêu trắng. Sự phân hóa này cho thấy cuộc chơi hồ tiêu toàn cầu đang thay đổi. Mỗi quốc gia đang tìm cho mình một lợi thế riêng thay vì cùng chạy theo một cuộc đua về sản lượng.

Nếu Brazil có thể tạo sức ép bằng nguồn cung, Việt Nam khó có thể duy trì lợi thế dài hạn bằng cách liên tục tăng sản lượng. Cạnh tranh bằng giá càng không phải lựa chọn bền vững khi chi phí đầu vào, logistics, yêu cầu môi trường và tiêu chuẩn thị trường ngày càng cao. Lợi thế của Việt Nam phải được chuyển từ “nhiều hơn” sang “giá trị hơn”. Đó là lý do việc chuẩn hóa vùng trồng, nâng cao chất lượng và tăng cường liên kết chuỗi đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Một vùng nguyên liệu được chuẩn hóa không chỉ giúp kiểm soát chất lượng mà còn tạo nền tảng cho truy xuất nguồn gốc. Từ đất đai, giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến quy trình chăm sóc, thu hoạch và sơ chế, tất cả cần được kiểm soát tốt hơn. Khi tiêu chuẩn được đưa xuống tận vùng trồng, doanh nghiệp mới có thể tạo ra nguồn nguyên liệu đồng nhất để phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Đây là bước chuyển căn bản trong tư duy sản xuất. Người nông dân không chỉ sản xuất ra một sản phẩm để bán, mà tham gia vào một chuỗi giá trị có yêu cầu cụ thể về chất lượng.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, hướng đi tập trung vào chế biến sâu và nâng cao giá trị gia tăng là hoàn toàn phù hợp. Việt Nam đã có lợi thế lớn về sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu. Vấn đề là một phần giá trị vẫn nằm ở các khâu phía sau của chuỗi giá trị mà doanh nghiệp Việt Nam chưa khai thác hết.

Từ hạt tiêu nguyên liệu, có thể phát triển các sản phẩm tiêu xay, tiêu nghiền, tiêu tiệt trùng, các dòng gia vị phối trộn, tinh dầu và nhiều sản phẩm phục vụ trực tiếp ngành công nghiệp thực phẩm. Mỗi công đoạn chế biến không chỉ làm tăng giá trị sản phẩm mà còn giúp doanh nghiệp tiến gần hơn tới người tiêu dùng cuối cùng, ông Phan Minh Thông, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Phúc Sinh cho biết.

Thành công của hồ tiêu cũng gợi mở một câu chuyện rộng hơn đối với nông sản Việt Nam. Thế giới vẫn cần nông sản Việt Nam, nhưng cách thế giới mua nông sản đang thay đổi. Không còn đơn thuần là mua hàng hóa với giá cạnh tranh, các thị trường ngày càng muốn mua những sản phẩm có tiêu chuẩn, nguồn gốc rõ ràng, chất lượng ổn định và đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững. Vì vậy, chuẩn hóa vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu phải được nhìn nhận như một chuỗi liên hoàn. Nếu thiếu vùng nguyên liệu đạt chuẩn, chế biến sâu khó có nguyên liệu ổn định. Nếu thiếu chế biến, giá trị gia tăng khó được giữ lại. Và nếu thiếu thương hiệu, sản phẩm Việt Nam vẫn có nguy cơ đứng ở vị trí thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu.