Stablecoin có thể làm vốn ngân hàng đắt hơn?

Ông Pablo Hernández de Cos, Tổng Giám đốc Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS). Ảnh: BIS.

Nghịch lý khi dựa vào stablecoin

Tại Hội nghị chuyên đề kinh tế Jackson Hole ngày 28/8 vừa qua, Tổng Giám đốc Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) Pablo Hernández de Cos cho rằng đồng tiền mã hóa ổn định (stablecoin), ở dạng hiện nay, chưa đáp ứng đầy đủ những thuộc tính nền tảng của tiền và chưa phải phương tiện thanh toán đáng tin cậy ở quy mô lớn. Trong khi đó theo ông, tiền gửi được token hóa (tokenised deposits) có triển vọng hơn vì vẫn vận hành trong cấu trúc tiền tệ hai tầng, gắn với tiền ngân hàng trung ương.

Điểm đáng chú ý với thị trường tài chính nằm ở tác động của stablecoin tới chi phí vốn. Tổng Giám đốc BIS cho rằng, nếu stablecoin được chấp nhận rộng rãi, thành phần tài sản dự trữ của tổ chức phát hành sẽ quyết định đáng kể tác động vĩ mô – tài chính. Với những thay đổi pháp lý hiện nay, ba loại tài sản dự trữ được BIS đặc biệt lưu ý là tiền gửi ngân hàng bán buôn, tín phiếu chính phủ ngắn hạn (hay tín phiếu Kho bạc) và dự trữ tại ngân hàng trung ương. Những lựa chọn này tác động đến nguồn vốn ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến cung tín dụng và ổn định tài chính.

Trong đó, nếu dự trữ stablecoin chủ yếu được giữ dưới dạng tiền gửi ngân hàng bán buôn, nguồn vốn huy động từ khách hàng bán lẻ sẽ dần được thay thế bằng các khoản nợ phải trả bán buôn tập trung hơn và nhạy cảm hơn với lãi suất, làm tăng chi phí huy động biên của ngân hàng và có thể khiến điều kiện cho vay bị thắt chặt.

Nếu phần lớn dự trữ được đầu tư vào tín phiếu chính phủ ngắn hạn (tín phiếu Kho bạc), các ngân hàng có thể bán tín phiếu cho tổ chức phát hành stablecoin, làm giảm lượng tài sản thanh khoản chất lượng cao đang nắm giữ.

Trong khi đó, nếu phần lớn tài sản dự trữ được giữ tại ngân hàng trung ương, sự mở rộng của stablecoin sẽ rút bớt lượng dự trữ tại ngân hàng trung ương ra khỏi khu vực ngân hàng. Trong cả ba trường hợp, các chỉ số thanh khoản của ngân hàng nhiều khả năng sẽ suy yếu trong giai đoạn đầu.

Khi các chỉ số thanh khoản suy yếu, ngân hàng có thể phản ứng bằng cách định giá lại các khoản vay và chuyển bảng cân đối sang những tài sản thanh khoản hơn. Theo BIS, tác động cũng có thể không đồng đều. Các ngân hàng nhỏ có nguy cơ chịu sức ép lớn hơn, kéo theo trở ngại đối với tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ.

Góc nhìn stablecoin khác nhau

Ở chiều ngược lại, stablecoin lại có thể mang tới một lợi ích cho tín phiếu Kho bạc. Stablecoin có thể tạo thêm cầu đối với tín phiếu Kho bạc, qua đó kéo lợi suất ngắn hạn xuống và giúp mở rộng dư địa tài khóa.

Tuy nhiên, điểm quan trọng là nguồn cầu đến từ đâu. Nếu nhu cầu chủ yếu phát sinh trong nước, tức là các tổ chức phát hành stablecoin mua tín phiếu phần lớn chỉ thay thế các nhà đầu tư trong nước đang nắm giữ số tài sản này, thì tác động ròng tới lợi suất có thể khiêm tốn. Trong khi nếu nhu cầu đến từ bên ngoài, đó sẽ là nguồn cầu ròng bổ sung với tín phiếu và do đó có thể kéo lợi suất ngắn hạn xuống.

BIS mô tả hai lực kéo đó theo hướng ngược nhau: sức ép lên tín dụng ngân hàng khi chi phí huy động tăng và lực hỗ trợ đối với dư địa tài khóa khi cầu tín phiếu tăng, góp phần kéo lợi suất ngắn hạn xuống.

Câu chuyện có thể được quy chiếu sang Mỹ. Reuters cho biết Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ủng hộ stablecoin, coi đây là một phần của “cuộc cách mạng số” có thể củng cố vị thế của USD với tư cách đồng tiền dự trữ hàng đầu thế giới, đồng thời tạo thêm nhu cầu trị giá hàng nghìn tỷ USD đối với trái phiếu Kho bạc Mỹ.

Báo cáo Kinh tế thường niên 2026 của BIS cho biết, vốn hóa stablecoin đạt khoảng 320 tỷ USD vào cuối tháng 5/2026. Do stablecoin neo vào USD chiếm ưu thế, danh mục dự trữ của các stablecoin lớn tập trung nhiều vào tài sản định danh bằng USD; lượng tín phiếu Kho bạc Mỹ do các stablecoin lớn nắm giữ đã tăng lên quy mô đáng kể, có thể so sánh với lượng nắm giữ của một số nhà đầu tư lớn trên thị trường.

Tăng trưởng thị trường stablecoin tập trung chủ yếu ở hai đồng neo theo USD là USDT và USDC, trong khi quy mô các stablecoin neo theo các đồng tiền khác vẫn rất nhỏ. Nguồn: BIS, Báo cáo Kinh tế thường niên 2026.

Nhưng lợi ích tiềm năng đối với thị trường trái phiếu không thể tách rời tác động lên hệ thống ngân hàng. BIS lưu ý một hệ thống phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn bán buôn có thể khiến tác động của lãi suất chính sách được truyền tới chi phí huy động và lãi suất cho vay của ngân hàng nhanh hơn. Đồng thời, trong những giai đoạn căng thẳng, dòng vốn chuyển từ khu vực ngân hàng sang stablecoin có thể gây thêm sức ép đối với thanh khoản ngân hàng.

Ngoài câu chuyện chi phí vốn, Hernández de Cos còn nhấn mạnh những điểm yếu khác của stablecoin hiện nay. Stablecoin có thể làm suy yếu tính thống nhất của tiền tệ do việc chuyển đổi giữa các stablecoin khác nhau không phải lúc nào cũng diễn ra ngang giá; các blockchain cũng chưa thực sự tương tác với nhau, trong khi tính ẩn danh tương đối của một bộ phận giao dịch gây khó cho việc thực thi các quy định chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố.

Đáng chú ý, sự phổ biến ngày càng tăng của stablecoin neo theo USD cũng làm dấy lên lo ngại tại một số nền kinh tế về chủ quyền tiền tệ và nguy cơ “đô la hóa số”. Theo Hernández de Cos, xu hướng này có thể làm xói mòn chủ quyền tiền tệ, làm suy yếu cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ trong nước và khiến điều kiện tài chính nội địa gắn chặt hơn với lập trường chính sách từ bên ngoài.

Ông Hernández de Cos cho rằng, stablecoin và tiền gửi được token hóa có thể cùng tồn tại, nhưng vai trò cần được phân định rõ: tiền gửi được token hóa nên đảm nhiệm phần lớn thanh toán hằng ngày và thanh toán bán buôn, còn stablecoin phù hợp hơn với những mục đích chuyên biệt và phải hoạt động trong khuôn khổ quản lý chặt chẽ, minh bạch.

Thông điệp từ Jackson Hole của Tổng Giám đốc BIS vì thế đặt ra một nghịch lý đáng chú ý. Nếu stablecoin tạo thêm cầu ròng từ nước ngoài đối với tín phiếu chính phủ, lợi suất ngắn hạn có thể giảm và dư địa tài khóa được mở rộng. Với Mỹ, đây chính là lợi ích mà Washington kỳ vọng từ nguồn cầu mới đối với Treasury. Nhưng nếu sự mở rộng của stablecoin đồng thời làm dịch chuyển nguồn vốn khỏi hệ thống ngân hàng, chi phí huy động của ngân hàng và chi phí tín dụng có thể đi theo hướng ngược lại.