Làm sạch mã số thuế, mở lối cho doanh nghiệp trở lại

Trước đây, doanh nghiệp thường phải tự phát hiện tình trạng hồ sơ của mình, tự quay lại cơ quan thuế và lần lượt thực hiện thủ tục. Cách làm này khiến quá trình xử lý kéo dài và nguồn lực hỗ trợ bị phân tán

Giải quyết những vướng mắc còn tồn đọng

Theo Cục Thuế, trong 8 tháng đầu năm 2026, ngành thuế cấp mới mã số thuế cho 167.637 doanh nghiệp, tổ chức, bằng 89% cùng kỳ năm 2025. Trong đó có 156.478 doanh nghiệp và chi nhánh thuộc diện đăng ký thuế liên thông với đăng ký kinh doanh, bằng 108% cùng kỳ. Cùng thời gian, cơ quan thuế hoàn tất chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho 94.991 doanh nghiệp, tổ chức, bằng 209% cùng kỳ năm 2025. Trong số này chỉ có 23.017 trường hợp đề nghị thực hiện thủ tục trong năm 2026. Gần 72.000 trường hợp còn lại là hồ sơ nộp từ năm 2025 trở về trước, được tập trung xử lý trong Chiến dịch “ Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”.

Ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, cần phân biệt giữa số doanh nghiệp phát sinh đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế trong năm 2026 và số hồ sơ được cơ quan thuế hoàn tất xử lý trong cùng kỳ. Số trường hợp hoàn tất chấm dứt hiệu lực mã số thuế tăng mạnh chủ yếu do ngành thuế triển khai chiến dịch xử lý hồ sơ tồn đọng từ những năm trước, không đồng nghĩa toàn bộ số doanh nghiệp, tổ chức này mới rời bỏ thị trường trong 8 tháng đầu năm nay.

Thực tế, trong những năm trước đây, không ít doanh nghiệp đã dừng hoạt động sản xuất, kinh doanh trên thực tế nhưng chưa thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Có trường hợp không phát sinh doanh thu, không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng chủ doanh nghiệp cũng không thông báo với cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh. Sau nhiều năm, khi muốn giải thể doanh nghiệp, thành lập pháp nhân mới hoặc quay trở lại thị trường, chủ doanh nghiệp mới phát hiện tình trạng pháp lý cũ vẫn tồn tại. Cùng với đó là các kỳ kê khai chưa hoàn thành, khoản nợ còn treo và chế tài xử phạt tích tụ trong thời gian doanh nghiệp ngừng hoạt động.

Đây là một trong những vấn đề được Cục Thuế tập trung xử lý trong Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”. Theo bà Nguyễn Thị Thu, Trưởng ban Nghiệp vụ Thuế - Cục Thuế, rà soát tình trạng hoạt động của mã số thuế vốn là nhiệm vụ thường xuyên. Tuy nhiên, trước số lượng hồ sơ tồn đọng lớn và yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu, Cục Thuế đã tổ chức thành một đợt cao điểm để tập trung nguồn lực xử lý. Điểm đáng chú ý là thời gian giải quyết thủ tục hành chính không hẳn là nút thắt lớn nhất. Cục Thuế đặt mục tiêu, khi người nộp thuế đã nộp đủ hồ sơ và hoàn thành nghĩa vụ với ngân sách nhà nước thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế được giải quyết trong vòng 3 ngày làm việc.

Chỉ tiêu này được giao cụ thể cho công chức thuế tham gia chiến dịch. Cơ quan thuế đồng thời xây dựng tài liệu hướng dẫn, bố trí nhân lực và phân công cán bộ liên hệ với từng người nộp thuế để hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ. Nếu chỉ xét thời gian xử lý sau khi đủ điều kiện, mục tiêu 3 ngày làm việc có thể tạo thuận lợi đáng kể cho doanh nghiệp. Nhưng để bước vào khoảng thời gian 3 ngày đó, doanh nghiệp phải giải quyết xong toàn bộ nghĩa vụ phát sinh trước đây. Đây mới là phần việc phức tạp, đặc biệt với những pháp nhân đã không hoạt động trong nhiều năm, bà Nguyễn Thị Thu khẳng định.

Mối quan hệ với nguyên tắc công bằng và kỷ cương quản lý thuế

Gánh nặng này khiến nhiều chủ doanh nghiệp rơi vào tình thế khó khăn. Nếu không hoàn thành nghĩa vụ, họ chưa thể chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Nhưng nếu chi phí xử lý quá lớn so với năng lực tài chính, chủ doanh nghiệp có thể tiếp tục trì hoãn, khiến pháp nhân tồn tại trên hệ thống dù không còn hoạt động trong thực tế. Vòng luẩn quẩn đó không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp mà còn làm cho dữ liệu quản lý thiếu chính xác. Một pháp nhân vẫn tồn tại trên hệ thống không đồng nghĩa với một doanh nghiệp đang thực sự sản xuất, kinh doanh. Ngược lại, một doanh nghiệp từng ngừng hoạt động nhưng muốn quay trở lại cũng có thể bị cản trở bởi chính những nghĩa vụ tích tụ trong thời gian “ngủ đông”.

Chính vì vậy, theo đại diện Cục Thuế, việc tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp đã ngừng hoạt động cần được đặt trong mối quan hệ với nguyên tắc công bằng và kỷ cương quản lý thuế. Hỗ trợ doanh nghiệp hoàn tất thủ tục không đồng nghĩa miễn trừ mọi nghĩa vụ đã phát sinh. Mỗi doanh nghiệp quay trở lại để thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc khôi phục hoạt động vẫn phải hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ với ngân sách nhà nước. Điều này nhằm bảo đảm công bằng giữa doanh nghiệp từng ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục với những người nộp thuế vẫn duy trì hoạt động và chấp hành đầy đủ quy định. Khi quay lại, doanh nghiệp không phải chịu thêm chi phí tuân thủ nào ngoài nghĩa vụ phải thực hiện theo pháp luật.

Vấn đề đặt ra là cần phân biệt doanh nghiệp ngừng hoạt động do khó khăn, thiếu hiểu biết về thủ tục hoặc không còn khả năng duy trì kinh doanh với trường hợp cố tình bỏ địa chỉ đăng ký, lợi dụng pháp nhân để mua bán hóa đơn, trốn thuế và thực hiện hành vi gian lận. Nếu tất cả hồ sơ đều được xử lý theo một cách giống nhau, việc hỗ trợ có thể không đúng đối tượng. Ngược lại, nếu chỉ tập trung kiểm tra và xử phạt mà thiếu cơ chế hướng dẫn, những doanh nghiệp có thiện chí cũng khó hoàn tất thủ tục để rời thị trường hoặc tái hoạt động. Bên cạnh đó, trước đây, doanh nghiệp thường phải tự phát hiện tình trạng hồ sơ của mình, tự quay lại cơ quan thuế và lần lượt thực hiện thủ tục. Cách làm này khiến quá trình xử lý kéo dài và nguồn lực hỗ trợ bị phân tán.

Để giải quyết vấn đề này, bà Nguyễn Thị Thu cho biết, chiến dịch được triển khai theo hướng tập trung nguồn lực để tiếp cận, liên hệ và hỗ trợ từng người nộp thuế. Trong đợt cao điểm, cán bộ thuế được phân công cụ thể để hướng dẫn người nộp thuế. Với hồ sơ đủ điều kiện, cơ quan thuế đẩy nhanh tiến độ giải quyết. Với trường hợp còn nghĩa vụ, doanh nghiệp được hướng dẫn hoàn thiện. Những hồ sơ có dấu hiệu rủi ro phải được kiểm tra, xác minh và xử lý theo quy định. Phân loại hồ sơ còn giúp nhận diện những doanh nghiệp thực sự có nhu cầu quay trở lại hoạt động. Trong 8 tháng đầu năm 2026, hơn 3.000 mã số thuế đã được khôi phục. Đây là những trường hợp cho thấy một doanh nghiệp từng ngừng hoạt động chưa hẳn đã hoàn toàn rời khỏi thị trường.

Việc khôi phục mã số thuế giúp doanh nghiệp tiếp tục sản xuất, kinh doanh và đóng góp cho ngân sách nhà nước. Bởi vậy, mục tiêu của chiến dịch không phải chỉ đưa những mã số thuế không còn hoạt động ra khỏi hệ thống, mà còn mở đường cho các chủ thể còn khả năng kinh doanh quay trở lại. Ở chiều ngược lại, quá trình rà soát cũng có thể phát hiện doanh nghiệp lợi dụng pháp nhân để mua bán hóa đơn bất hợp pháp hoặc trốn thuế. Với những trường hợp này, cơ quan thuế áp dụng biện pháp xử lý theo quy định, thay vì coi đây là đối tượng cần hỗ trợ về thủ tục.

Những doanh nghiệp tuân thủ sẽ được chính thức hoàn tất tình trạng pháp lý trong cơ sở dữ liệu. Đối với những doanh nghiệp cố tình vi phạm, đây cũng là cơ hội để rà soát, làm sạch và loại bỏ những trường hợp này khỏi hệ thống quản lý thuế. Khi từng nhóm được nhận diện rõ, chính sách tháo gỡ mới có thể vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp tuân thủ, vừa không tạo ra sự bất bình đẳng đối với những đơn vị vẫn thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trong suốt quá trình hoạt động, bà Nguyễn Thị Thu khẳng định.