Nâng hạng thị trường: Minh bạch phải trở thành “tài sản” của doanh nghiệp

“Nâng cao chất lượng quản trị công ty, báo cáo tài chính và minh bạch thông tin trên thị trường chứng khoán”

Chuyển từ “đúng quy định” đến quản trị tạo giá trị

Sau hơn 25 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có bước tiến quan trọng về quy mô, chất lượng và mức độ hội nhập, khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Theo Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Vũ Thị Chân Phương, FTSE Russell đã chính thức công bố nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Ngày 21/9/2026, một số cổ phiếu doanh nghiệp niêm yết Việt Nam sẽ được đưa vào rổ chỉ số FTSE và các quỹ thụ động của FTSE sẽ giao dịch trên thị trường.

Cột mốc này mở thêm cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế, nhưng đồng thời đặt chất lượng doanh nghiệp dưới một thước đo cao hơn. Một thị trường lớn hơn, thanh khoản cao hơn và thu hút nhiều vốn quốc tế hơn chỉ có thể phát triển bền vững lâu dài nếu chất lượng của các chủ thể tham gia cũng được nâng lên tương ứng. Trong đó, quản trị công ty, báo cáo tài chính đáng tin cậy và minh bạch thông tin là ba nền tảng cốt lõi.

Thông điệp đáng chú ý đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư là quản trị tốt không nên được nhìn như một khoản chi phí để đáp ứng yêu cầu pháp lý. Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh, đó phải là khoản đầu tư cho uy tín, năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của doanh nghiệp. Một doanh nghiệp minh bạch hơn sẽ nhận được niềm tin lớn hơn; nhiều doanh nghiệp quản trị tốt hơn sẽ tạo nên một thị trường chất lượng cao hơn.

Cách tiếp cận này đặt ra sự chuyển dịch quan trọng: từ tư duy “tuân thủ” sang “thực hành quản trị tốt”. Những năm qua, khuôn khổ pháp lý về quản trị công ty và báo cáo tài chính đối với công ty đại chúng ngày càng hoàn thiện. UBCKNN phối hợp với IFC ban hành Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty Việt Nam 2026, tham chiếu các nguyên tắc G20/OECD năm 2023, nhằm khuyến khích doanh nghiệp nâng chất lượng quản trị, tăng minh bạch, trách nhiệm giải trình và bảo vệ quyền lợi cổ đông, nhà đầu tư.

Phó Chủ tịch UBCKNN Nguyễn Hoàng Dương đánh giá, nhiều doanh nghiệp niêm yết và công ty đại chúng đã chuyển biến tích cực, quan tâm hơn tới chất lượng hoạt động của hội đồng quản trị, quản trị rủi ro, kiểm soát và kiểm toán nội bộ, quan hệ nhà đầu tư, quyền cổ đông và chất lượng công bố thông tin. Tuy nhiên, khoảng cách giữa tuân thủ pháp luật và thực hành theo thông lệ tốt vẫn còn đáng kể. Phần lớn doanh nghiệp mới dừng ở mức đáp ứng quy định, trong khi số công ty quản trị theo thông lệ tốt còn khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng phát triển.

Đây là khoảng trống cần được thu hẹp khi thị trường bước vào giai đoạn hội nhập sâu hơn. Với nhà đầu tư, đặc biệt là dòng vốn quốc tế, thông tin tài chính đáng tin cậy, cơ chế quản trị hiệu quả và khả năng bảo vệ quyền cổ đông là những yếu tố tác động tới việc đánh giá doanh nghiệp. Vì vậy, cơ hội từ nâng hạng sẽ đi cùng sức ép tự nâng chuẩn của từng công ty đại chúng.

Sáu định hướng được cơ quan quản lý đặt ra cho giai đoạn tới tạo thành một chuỗi hoàn chỉnh, bao gồm: tiếp tục hoàn thiện pháp lý về quản trị, báo cáo tài chính và công bố thông tin theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế; nâng trách nhiệm của hội đồng quản trị, ban điều hành và người quản lý; nâng chất lượng báo cáo tài chính; bảo đảm công bố thông tin kịp thời; tăng hiệu quả giám sát, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm; đồng thời phát huy vai trò của các tổ chức nghề nghiệp, tổ chức hỗ trợ thị trường và tổ chức quốc tế.

Quản trị tốt phải thành yêu cầu tự thân

Nếu nâng hạng là bước chuyển về vị thế của thị trường, yêu cầu tiếp theo là tạo chuyển biến thực chất trong chất lượng doanh nghiệp. Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao và hội nhập ngày càng sâu rộng, nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp và minh bạch thông tin cần được triển khai khẩn trương, đồng bộ, thực chất. Thực hành quản trị công ty theo các tiêu chuẩn khu vực và quốc tế cần trở thành ý thức và yêu cầu tự thân của mỗi doanh nghiệp.

Điểm cốt lõi ở đây là doanh nghiệp không thể chỉ chờ quy định bắt buộc rồi mới thay đổi. Khi quản trị tốt trở thành nhu cầu nội tại, hội đồng quản trị, ban điều hành và người quản lý phải chủ động nâng chuẩn hoạt động; hệ thống kiểm soát, kiểm toán nội bộ phải phát huy hiệu quả; báo cáo tài chính phải phản ánh đáng tin cậy tình hình doanh nghiệp; thông tin phải được công bố đầy đủ, kịp thời và có trách nhiệm với cổ đông.

Đối với lĩnh vực kiểm toán, yêu cầu cũng không dừng ở việc hoàn thành thủ tục. Các công ty kiểm toán và kiểm toán viên cần nâng cao chất lượng kiểm soát nội bộ, đề cao đạo đức nghề nghiệp, tính khách quan, chính trực và hoài nghi nghề nghiệp. Đây là mắt xích quan trọng bởi chất lượng báo cáo tài chính và niềm tin của nhà đầu tư không chỉ phụ thuộc vào doanh nghiệp lập báo cáo mà còn gắn với trách nhiệm của những chủ thể tham gia xác nhận, kiểm tra thông tin.

Về phía cơ quan quản lý, định hướng là tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và khuôn khổ pháp lý, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chủ động áp dụng thông lệ tốt nhất. Bộ Tài chính và UBCKNN cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp và thành viên thị trường, nâng cao năng lực quản lý, giám sát, thúc đẩy chuyển đổi số, tạo điều kiện để doanh nghiệp cải thiện quản trị, minh bạch thông tin và tiếp cận hiệu quả các nguồn vốn trong nước, quốc tế.

Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi đề nghị UBCKNN phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Tài chính, sở giao dịch chứng khoán, hiệp hội nghề nghiệp, Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD) cùng các cơ quan, tổ chức liên quan nghiên cứu hoàn thiện quy định pháp luật về quản trị công ty theo hướng từng bước tiệm cận thông lệ tốt quốc tế. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế khuyến khích để doanh nghiệp chủ động thực hành quản trị tốt thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu tối thiểu của pháp luật.

Nhìn từ lợi ích nhà đầu tư, chuỗi giải pháp này hướng tới một mục tiêu xuyên suốt: nâng chất lượng thông tin để nâng chất lượng quyết định đầu tư. Khi báo cáo tài chính đáng tin cậy hơn, công bố thông tin kịp thời hơn, trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn và quyền cổ đông được bảo vệ tốt hơn, mức độ bất cân xứng thông tin có điều kiện được thu hẹp, qua đó củng cố nền tảng niềm tin đối với thị trường.

Nâng hạng vì thế không nên chỉ được nhìn như sự thay đổi tên gọi hay cơ hội đón dòng vốn. Cột mốc đó đồng thời là phép thử về khả năng nâng chuẩn doanh nghiệp. Khi thị trường bước vào một sân chơi có mức độ hội nhập cao hơn, doanh nghiệp muốn tiếp cận hiệu quả nguồn vốn trong nước và quốc tế phải chứng minh năng lực bằng chất lượng quản trị, độ tin cậy của báo cáo tài chính và tính minh bạch.

Với doanh nghiệp, quản trị tốt cuối cùng không chỉ để “đạt chuẩn”, mà để tạo dựng uy tín và năng lực cạnh tranh. Với nhà đầu tư, minh bạch là cơ sở của niềm tin. Và với thị trường chứng khoán, khi nhiều doanh nghiệp cùng nâng chuẩn, chất lượng thị trường mới có thể tăng tương ứng với quy mô và dòng vốn. Đó cũng là nền tảng để cơ hội từ nâng hạng được chuyển hóa thành khả năng huy động vốn dài hạn và phát triển bền vững.