OCOP Hà Nội: Không chỉ là “gắn sao” cho sản phẩm mà phải tạo giá trị mới

Hình ảnh minh họa được tạo bởi AI

Cạnh tranh bằng giá trị

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) Hà Nội, Chương trình OCOP đang được thành phố định hướng phát triển theo chiều sâu, gắn với ứng dụng chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, gìn giữ cảnh quan và môi trường nông thôn.

Đây là bước chuyển đáng chú ý. Bởi sau nhiều năm triển khai, OCOP không còn dừng ở câu chuyện lựa chọn, đánh giá và phân hạng sản phẩm. Chứng nhận OCOP, đặc biệt là những sản phẩm đạt 4-5 sao, đã trở thành một dấu hiệu nhận diện quan trọng. Nhưng trong một thị trường ngày càng cạnh tranh, một tấm chứng nhận không thể thay thế cho năng lực cạnh tranh thực sự.

Người tiêu dùng ngày càng quan tâm sản phẩm được làm như thế nào, nguyên liệu từ đâu, chất lượng có ổn định hay không, có truy xuất được nguồn gốc hay không và thương hiệu có câu chuyện gì khác biệt. Các hệ thống phân phối hiện đại cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn về tiêu chuẩn, bao bì, sản lượng, khả năng cung ứng ổn định và tính chuyên nghiệp của nhà sản xuất. Vì vậy, “gắn sao” chỉ nên được xem là điểm khởi đầu. Giá trị của OCOP phải được chứng minh bằng khả năng bán hàng, khả năng giữ chân người tiêu dùng và khả năng mở rộng thị trường.

Theo ông Ngọ Văn Ngôn, Phó Chánh Văn phòng phụ trách Văn phòng Điều phối Chương trình xây dựng nông thôn mới Hà Nội, chương trình OCOP thành phố đang chuyển mạnh từ mục tiêu tăng số lượng sang chú trọng chất lượng, xây dựng thương hiệu và gia tăng giá trị, hình thành các sản phẩm có thương hiệu, đủ khả năng tham gia sâu vào hệ thống phân phối hiện đại. Đây chính là thay đổi cần thiết nếu muốn OCOP bước sang một giai đoạn phát triển mới.

Thực tế, Hà Nội có lợi thế đặc biệt để phát triển OCOP. Đó là hệ thống làng nghề phong phú, những sản vật đặc trưng, các vùng sản xuất nông nghiệp, cùng kho tàng văn hóa và lịch sử được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Nếu chỉ nhìn OCOP dưới góc độ một sản phẩm hàng hóa, những lợi thế này sẽ chưa được khai thác hết. Nhưng nếu kết nối sản phẩm với làng nghề, văn hóa, du lịch, thương mại và công nghệ số, giá trị tạo ra sẽ lớn hơn nhiều.

Chẳng hạn, một sản phẩm thủ công không chỉ được bán bằng công năng sử dụng mà còn có thể được định vị bằng câu chuyện về làng nghề, nghệ nhân và kỹ thuật truyền thống. Một sản phẩm nông nghiệp không chỉ bán nguyên liệu thô mà có thể phát triển thành sản phẩm chế biến sâu, có bao bì, thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và hệ thống phân phối riêng. Đó là cách biến những giá trị vốn có của nông thôn thành giá trị kinh tế mới.

Ông Nguyễn Đình Hoa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội nhấn mạnh, Hà Nội xác định Chương trình OCOP có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn. Chương trình không chỉ khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với phát triển tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề, dịch vụ và du lịch nông thôn.

Đặc biệt, thành phố định hướng OCOP theo hướng ứng dụng chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, gìn giữ cảnh quan và môi trường nông thôn. Qua đó, chương trình không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn góp phần hình thành một mô hình phát triển kinh tế nông thôn bền vững hơn. Nói cách khác, OCOP đang được đặt trong một hệ sinh thái rộng hơn thay vì chỉ là chương trình phát triển sản phẩm.

Không thay đổi, khó đi xa

Sản phẩm OCOP hiện đã có vị trí nhất định đối với người tiêu dùng. Nhưng để độ phổ biến rộng hơn, việc thay đổi cách làm là yêu cầu không thể né tránh.

Thay đổi trước hết phải đến từ chính doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ thể sản xuất. Không thể tiếp tục tư duy rằng sản phẩm được công nhận OCOP là đã có thể tự nhiên bán được hàng. Sau chứng nhận là cả một quá trình đầu tư cho chất lượng, thiết kế, thương hiệu, marketing, thương mại điện tử, logistics và chăm sóc khách hàng.

Đặc biệt, chuyển đổi số cần được nhìn như một công cụ kinh doanh chứ không chỉ là yêu cầu quản lý. Mã QR, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử, mạng xã hội hay các nền tảng bán hàng trực tuyến có thể giúp sản phẩm OCOP rút ngắn khoảng cách với người tiêu dùng, kể câu chuyện sản phẩm trực tiếp và giảm sự phụ thuộc vào những kênh phân phối truyền thống.

Kinh tế tuần hoàn và sản xuất xanh cũng cần trở thành một phần của quá trình nâng cấp sản phẩm. Trong bối cảnh người tiêu dùng và các thị trường lớn ngày càng quan tâm đến môi trường, sản phẩm có quy trình sản xuất bền vững sẽ có thêm lợi thế cạnh tranh.

Nhưng thay đổi không có nghĩa phủ nhận những giá trị truyền thống. Ngược lại, bài toán quan trọng là làm thế nào để giá trị truyền thống được “đóng gói” bằng tư duy hiện đại.

Nghệ nhân Trần Đức Tân, nhà sáng lập Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh gốm sứ Tân Thịnh cho biết, bộ sản phẩm gốm men suối ngọc đã được công nhận OCOP 5 sao cách đây ba năm và nay tiếp tục tham gia đánh giá lại. Câu chuyện này cho thấy một điều là ngay cả khi đã đạt mức 5 sao, sản phẩm vẫn phải tiếp tục hoàn thiện. Danh hiệu không phải điểm kết thúc mà là áp lực để chủ thể sản xuất duy trì chất lượng, đổi mới và tìm kiếm thị trường mới. Đây cũng phải là tinh thần của OCOP trong giai đoạn mới.

Mục tiêu cuối cùng của OCOP không nên dừng ở việc có thêm những sản phẩm được công nhận. Quan trọng hơn là hình thành những thương hiệu đủ mạnh, có khả năng đứng vững trên thị trường và tạo sinh kế tốt hơn cho người dân nông thôn.

Muốn vậy, Hà Nội cần tiếp tục hỗ trợ các chủ thể OCOP ở những khâu mà họ còn yếu: thiết kế và quản trị thương hiệu, tiêu chuẩn hóa chất lượng, chuyển đổi số, thương mại điện tử, xúc tiến thương mại, kết nối với hệ thống phân phối và phát triển sản phẩm chế biến sâu.

Cùng với đó, cần tạo điều kiện để các sản phẩm có tiềm năng không chỉ tiêu thụ trong hệ thống cửa hàng OCOP hay các hội chợ, mà có thể bước vào siêu thị, chuỗi bán lẻ, sàn thương mại điện tử và các chuỗi cung ứng lớn. Bởi xét cho cùng, một sản phẩm OCOP chỉ thực sự thành công khi thị trường chấp nhận và người tiêu dùng quay lại mua lần thứ hai, thứ ba.

OCOP vì thế đang đứng trước một bước ngoặt lớn đó là cuộc đua về chất lượng và giá trị. Từ “gắn sao” sang xây dựng thương hiệu. Từ bán sản phẩm sang bán giá trị.