TP. Hồ Chí Minh mở rộng “cửa ngõ” cảng biển, hướng tới trung tâm logistics khu vực

Cảng Cái Mép - Thị Vải (Ảnh: SNP)

Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh Bùi Hòa An cho biết, sau sáp nhập, hệ thống cảng biển thành phố không chỉ gồm các cụm cảng Cát Lái, Hiệp Phước, Nhà Bè mà còn mở rộng sang Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, đặc biệt là Cái Mép - Thị Vải. Không gian mới tạo điều kiện để thành phố phát huy vai trò trung tâm điều phối cảng biển - logistics liên vùng, hướng tới tầm khu vực và châu lục.

Dự báo đến năm 2030, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển TP. Hồ Chí Minh đạt 463,4-512,5 triệu tấn; container đạt 29,63-33,16 triệu TEU, chưa bao gồm hàng trung chuyển quốc tế. Lượng hành khách qua cảng biển dự kiến đạt 3-3,3 triệu lượt.

Theo ông An, thành phố đang ưu tiên đầu tư kết cấu hạ tầng cảng và giao thông kết nối với các trung tâm logistics, khu vực sản xuất nhằm tối ưu luồng hàng, giảm chi phí logistics và tăng sức hấp dẫn đối với các tuyến tàu quốc tế. Đồng thời, thành phố xây dựng chính sách phát triển hạ tầng cảng biển, đường thủy nội địa, vận tải thủy, ưu tiên cảng xanh và tự động hóa.

“Thành phố đặt tiêu chuẩn phát triển bền vững lên hàng đầu, tạo nền tảng xây dựng hệ thống cảng biển hiện đại, xanh, thông minh, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng của TP. Hồ Chí Minh”, ông An khẳng định.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh chi phí logistics tại Việt Nam còn cao, phát triển cảng biển không thể chỉ tập trung nâng công suất mà phải tăng khả năng kết nối hạ tầng, logistics đa phương thức và chuyển đổi theo hướng xanh, thông minh. Mô hình tích hợp cảng - logistics - đô thị - vùng kinh tế được xem là hướng đi cần thiết để nâng hiệu quả khai thác và giảm chi phí.

Năng lực cạnh tranh của cảng biển cũng ngày càng phụ thuộc vào hệ sinh thái logistics xung quanh, từ giao thông kết nối, kho bãi, trung tâm logistics, vận tải đường bộ, đường thủy đến công nghệ, dữ liệu và thủ tục. Vì vậy, phát triển cảng thông minh phải hướng đến giảm thời gian tàu chờ, tăng năng suất, giảm chi phí và kết nối dữ liệu giữa cảng, doanh nghiệp logistics, chủ hàng với cơ quan quản lý.

Bà Đặng Minh Phương, Chủ tịch Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP. Hồ Chí Minh cho rằng, điểm nghẽn cốt lõi hiện nay không nằm ở việc thiếu cảng hay kho bãi mà là kết nối chưa đồng bộ và nguồn lực còn bị chia cắt. Thành phố cần thiết lập cơ chế điều phối không gian vùng thực chất; phát triển đồng bộ vận tải đa phương thức đường bộ - đường thủy - đường sắt; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và mở rộng liên kết quốc tế.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trương Tấn Lộc, Giám đốc Marketing Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn (SNP), kiêm Chủ tịch Hội đồng thành viên Cảng quốc tế Tân Cảng - Cái Mép (TCIT), cho biết hệ thống SNP hiện có 15 cảng biển, trong đó 5 cảng nước sâu có khả năng tiếp nhận các tuyến tàu mẹ quốc tế. Doanh nghiệp đang xây dựng kế hoạch chuyển đổi số 5 năm, số hóa hoạt động sà lan, vận tải đường bộ, phát triển nền tảng eSMP và tìm kiếm giải pháp ứng dụng AI vào khai thác cảng.

Hợp tác quốc tế cũng được kỳ vọng tạo thêm động lực cho quá trình xanh hóa, số hóa. Ông Tomohide Sato, Phó Thống đốc Vùng Thủ đô Tokyo (Nhật Bản) cho rằng, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, hợp tác quốc tế sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh tiếp cận công nghệ, mô hình quản trị và tiêu chuẩn xanh, qua đó nâng sức cạnh tranh của hệ thống cảng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các mô hình như Rotterdam với nền tảng dữ liệu Portbase, Hamburg về kết nối đa phương thức, PSA Singapore về tự động hóa hay Los Angeles/Long Beach về điện lưới bờ, giảm khí thải là những kinh nghiệm đáng tham khảo. Thông qua mạng lưới 88 địa phương kết nghĩa quốc tế, TP. Hồ Chí Minh cũng có thêm kênh tiếp nhận công nghệ và mô hình quản trị cảng biển tiên tiến.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà nhấn mạnh, tăng cường liên kết vùng, hợp tác giữa các địa phương và doanh nghiệp là hướng đi tất yếu để xây dựng cảng biển hiện đại và hạ tầng logistics thế hệ mới, đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao về phát thải và phát triển hàng hải bền vững.

“TP. Hồ Chí Minh mong muốn tiếp tục nghiên cứu, trao đổi để tiến tới hình thành cơ chế hợp tác đa phương giữa các thành phố cảng trong mạng lưới hữu nghị; giao các cơ quan chuyên môn tham mưu về nội dung, mô hình và lộ trình xây dựng cơ chế hợp tác này”, ông Nguyễn Lộc Hà khẳng định.

Với lợi thế cảng nước sâu, mạng lưới sản xuất - logistics rộng lớn cùng định hướng xanh hóa, số hóa và tăng cường hợp tác quốc tế, TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội nâng tầm hệ sinh thái cảng biển - logistics, gia tăng vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế.