Thiếu nhân công, ngành xây dựng buộc phải đổi phương thức sử dụng lao động

Nhiều công đoạn trong xây dựng công trình thường sử dụng lượng lớn lao động - Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Trong thời điểm này, bê tông đúc sẵn, cơ giới hóa và robot đang được doanh nghiệp từng bước đưa vào công trường như những giải pháp tình thế để ứng phó với tình trạng thiếu nhân lực. Nhưng phía sau giải pháp tình thế này là một thay đổi có ý nghĩa dài hạn đó là ngành xây dựng không thể tiếp tục tăng sản lượng chủ yếu bằng cách tăng số lượng lao động.

Ông Nguyễn Cao Thắng, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng Xuân Mai cho biết, nhân lực đang trở thành một trong những vấn đề “nóng” của ngành xây dựng. Nguồn nhân lực thực tế hiện mới đáp ứng khoảng 50% nhu cầu lao động.

Con số này cho thấy một nghịch lý đang ngày càng rõ khi nhu cầu xây dựng tăng lên nhưng lực lượng trực tiếp tại công trường lại không tăng tương ứng. Trong khi đó, xây dựng vẫn là ngành sử dụng nhiều lao động, đặc biệt ở những công đoạn hoàn thiện, lắp đặt và thi công cần số lượng lớn công nhân.

Áp lực càng lớn khi nhiều dự án đầu tư công đồng loạt được triển khai. Các công trình hạ tầng, giao thông, đô thị, nhà ở và các dự án quy mô lớn cùng bước vào giai đoạn thi công khiến nhu cầu nhân lực có thời điểm tăng đột biến. Doanh nghiệp vì thế phải cạnh tranh để giữ và thu hút lao động, kéo theo nguy cơ gia tăng chi phí nhân công.

Trong điều kiện đó, chỉ tuyển thêm người không còn là lời giải đủ nhanh. Một công nhân cần thời gian đào tạo, thích nghi với công trường và quy trình của từng dự án. Hơn nữa, nguồn lao động trẻ ngày càng có nhiều lựa chọn việc làm, trong khi công việc xây dựng vốn đòi hỏi cường độ cao, môi trường làm việc khắc nghiệt và thường xuyên phải di chuyển theo dự án. Vì vậy, giảm số lượng lao động trực tiếp trên mỗi đơn vị sản phẩm đang trở thành một yêu cầu thực tế.

Theo ông Nguyễn Cao Thắng, giải pháp bê tông đúc sẵn là một trong những hướng đi có thể góp phần giải quyết bài toán nhân lực của ngành xây dựng. Thay vì đưa toàn bộ quá trình thi công ra công trường, nhiều cấu kiện có thể được sản xuất trong nhà máy với quy trình được kiểm soát, sau đó vận chuyển đến công trường để lắp dựng. Cách làm này giúp chuyển một phần đáng kể khối lượng công việc từ môi trường thi công phụ thuộc nhiều vào lao động sang môi trường sản xuất có tính công nghiệp và cơ giới hóa cao hơn.

Trong bối cảnh thiếu người, đây là giải pháp có tính tình thế rõ rệt. Doanh nghiệp không thể chờ thị trường lao động bổ sung đủ nhân lực mới triển khai dự án. Cách khả thi hơn là giảm nhu cầu lao động trực tiếp bằng việc đưa một phần công việc ra khỏi công trường.

Tuy nhiên, nếu chỉ coi bê tông đúc sẵn hay robot là giải pháp chống thiếu người trong ngắn hạn thì chưa đủ. Về lâu dài, đây phải là bước chuyển sang phương thức xây dựng công nghiệp hóa, trong đó năng suất thay thế dần lợi thế về số lượng lao động.

Nếu bê tông đúc sẵn giúp giảm lao động trực tiếp thông qua thay đổi quy trình sản xuất, robot lại đang tạo ra một cách tiếp cận khác đó là thay thế con người ở những công đoạn lặp đi lặp lại, nặng nhọc và có thể chuẩn hóa.

Ông Lê Thế Anh, Giám đốc điều hành Newtecons chia sẻ, doanh nghiệp cùng các công ty trong hệ sinh thái đã từng bước đưa robot vào một số công đoạn như bả bột, sơn lót, sơn màu và sơn hoàn thiện. Qua quá trình thử nghiệm tại các dự án, doanh nghiệp ghi nhận một robot có thể đảm nhận khối lượng công việc tương đương khoảng 5-6 công nhân.

Đây là một tỷ lệ đáng chú ý nếu nhìn từ bài toán nhân lực. Trong một công trình quy mô lớn, việc giảm hàng chục, thậm chí hàng trăm lao động ở những công đoạn nhất định có thể tạo ra khác biệt đáng kể đối với tiến độ tổ chức thi công.

Tuy nhiên, robot chưa thể thay thế hoàn toàn con người trong ngành xây dựng, bởi vẫn còn nhiều công đoạn đòi hỏi sự linh hoạt và thao tác thủ công. Chính vì vậy, Newtecons dự kiến tiếp tục nghiên cứu đưa robot vào công đoạn mài tường, mài nền là những công việc vốn sử dụng nhiều nhân công. Đặc biệt, với các công trình nhà cao tầng, thay vì cần một lực lượng lớn công nhân thực hiện công đoạn mài như trước đây, doanh nghiệp hướng tới việc để robot đảm nhiệm phần lớn khối lượng công việc.

Như vậy, tự động hóa trong xây dựng không nhất thiết bắt đầu bằng những công nghệ quá phức tạp. Nó có thể bắt đầu từ những công đoạn đơn giản nhưng tiêu tốn nhiều nhân lực, có tính lặp lại cao và dễ chuẩn hóa.

Điều đáng chú ý là sự xuất hiện của robot, bê tông đúc sẵn hay các dây chuyền thi công công nghiệp vào thời điểm này trước hết xuất phát từ sức ép rất thực tế đó là doanh nghiệp thiếu người.

Các chuyên gia nhận định, đây là một giải pháp tình thế trong thời điểm nguồn nhân lực thiếu hụt nghiêm trọng, đặc biệt khi tiến độ các công trình công được đẩy mạnh. Nhưng chính sức ép trước mắt lại có thể tạo ra động lực cho một cuộc chuyển đổi dài hạn. Chính vì vậy, thay đổi quan niệm về năng suất trong xây dựng là điều cần thiết. Một công trường có hàng nghìn lao động chưa chắc hiệu quả hơn một công trường có ít lao động nhưng được tổ chức khoa học, sử dụng thiết bị phù hợp và kiểm soát tốt quy trình.

Từ góc độ này, thiếu nhân công có thể trở thành cú hích buộc doanh nghiệp phải giải bài toán mà ngành xây dựng đã đặt ra từ lâu là làm thế nào để tăng sản lượng mà không tăng tương ứng số lao động.

Khi nguồn nhân lực không còn vô hạn, tăng trưởng của ngành xây dựng sẽ phải được tính bằng năng suất của mỗi người lao động, hiệu quả của mỗi thiết bị và mức độ công nghiệp hóa của cả quy trình. Khi đó, bài toán thiếu nhân công không chỉ là áp lực, mà còn có thể trở thành động lực để ngành xây dựng thay đổi cách làm.