Nâng hạng thị trường chứng khoán: ‘Sức ép’ tiếp tục cải cách?

Ảnh minh họa

Ngày mai (21/9) có thể được xem là một cột mốc mới của thị trường chứng khoán Việt Nam khi FTSE Russell nâng Việt Nam lên nhóm Thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging Market). Sau đó, Việt Nam sẽ dần được đưa vào các bộ chỉ số trong năm 2027. Theo UOB, quá trình này được kỳ vọng thu hút thêm dòng vốn đầu tư quốc tế, góp phần cải thiện các tiêu chuẩn công bố thông tin và khả năng tiếp cận thị trường.

Nâng hạng, đòi hỏi yêu cầu cao hơn về tổ chức thị trường

Một trong những câu hỏi được quan tâm trước thời điểm nâng hạng là bao nhiêu vốn ngoại có thể chảy vào thị trường Việt Nam?

Bà Thiều Thị Nhật Lệ, Tổng Giám đốc Công ty CP Quản lý Quỹ UOBAM Việt Nam, cho biết với tỷ trọng dự kiến của Việt Nam trong các chỉ số FTSE Emerging Markets, tổng dòng vốn thụ động trong 12 tháng tới được ước tính khoảng 1,5 tỷ USD. Dòng vốn chủ động được kỳ vọng sẽ lớn hơn. Trong ngắn hạn, nguồn vốn ngoại này có thể tạo thêm động lực cho thị trường và hỗ trợ tâm lý nhà đầu tư.

Nhưng nếu chỉ đo ý nghĩa của nâng hạng bằng lượng vốn ngoại có thể chảy vào thị trường thì có lẽ mới nhìn thấy phần nổi của câu chuyện.

Dòng vốn có thể đến cùng với việc Việt Nam được đưa vào các bộ chỉ số quốc tế, nhưng điều có ý nghĩa lâu dài hơn là thị trường chứng khoán Việt Nam đã bước sang một vị thế mới. Đi cùng với vị thế đó là những yêu cầu cao hơn đối với chất lượng thị trường, từ cách thức tổ chức, vận hành đến minh bạch thông tin, quản trị doanh nghiệp và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư.

Theo bà Lệ, tác động lớn nhất và lâu dài của việc nâng hạng là thúc đẩy thị trường Việt Nam tiếp tục cải cách, thay đổi về cấu trúc, nâng cao chất lượng để tiến gần hơn tới các tiêu chuẩn quốc tế và những thị trường phát triển hơn trong khu vực.

Nâng hạng không phải điểm kết thúc của cải cách

Nhìn từ góc độ này, ngày 21/9 không nên được xem như điểm kết thúc của quá trình đáp ứng các tiêu chí nâng hạng. Ngược lại, khi Việt Nam được công nhận ở một vị thế thị trường cao hơn, yêu cầu duy trì và tiếp tục nâng chất lượng thị trường cũng trở nên lớn hơn.

Điều đó cũng đặt ra yêu cầu thay đổi trong tư duy quản lý: từ việc tập trung đáp ứng các điều kiện để được nâng hạng sang duy trì chất lượng của một thị trường mới nổi và tiếp tục tiến gần hơn tới những chuẩn mực quốc tế.

Đây là câu chuyện dài hạn hơn nhiều so với lượng vốn có thể chảy vào ngay sau nâng hạng. Bởi thu hút thêm dòng vốn quốc tế không chỉ phụ thuộc vào việc Việt Nam mang tên “thị trường mới nổi”, mà còn phụ thuộc vào chất lượng thực tế của thị trường mà các nhà đầu tư quốc tế tiếp cận.

Theo các chuyên gia tài chính, quá trình nâng hạng sẽ góp phần cải thiện tiêu chuẩn công bố thông tin và khả năng tiếp cận thị trường. Từ đó nâng cao tính minh bạch và sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Quy mô thị trường hiện cũng đã khác đáng kể so với một thập niên trước. Theo số liệu từ Liên đoàn Sở giao dịch chứng khoán thế giới (World Federation of Exchanges), tổng giá trị vốn hóa của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HoSE) tăng khoảng 5,5 lần trong vòng 10 năm, từ 61 tỷ USD (tháng 8/2016) lên 339 tỷ USD vào tháng 8/2026. Quy mô này đã vượt thị trường chứng khoán Philippines, ở mức 209 tỷ USD, và đứng thứ năm trong ASEAN-6.

Quy mô lớn hơn và vị thế mới cũng đồng nghĩa yêu cầu đối với chất lượng thị trường không thể dừng lại ở những điều kiện đã giúp Việt Nam đạt được nâng hạng.

Kỳ vọng dòng vốn mới đang tác động đến thị trường

Từ thực tế thị trường, UOBAM cho rằng nâng hạng đang là một trong những yếu tố tạo kỳ vọng tái định giá.

Tính từ đầu năm đến ngày 28/8/2026, VN-Index chỉ tăng 2,6%, trong khi bức tranh lợi nhuận của doanh nghiệp niêm yết tích cực hơn đáng kể. Lợi nhuận sau thuế quý II/2026 của toàn thị trường tăng khoảng 48% so với cùng kỳ và mức tăng tương đối đồng đều ở nhiều nhóm ngành.

Theo bà Lệ, đà tăng hiện tại phản ánh kỳ vọng tái định giá thị trường với dòng vốn ngoại mới sẽ vào theo quá trình nâng hạng. Tuy nhiên, đà tăng đang tập trung ở một số nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp có nền tảng lợi nhuận cải thiện vẫn chưa được định giá lại tương xứng.

Điều này cũng cho thấy cần phân biệt giữa kỳ vọng ngắn hạn và nền tảng dài hạn của thị trường. UOBAM đánh giá tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp là nền tảng dài hạn, trong khi kỳ vọng hiện vẫn là động lực có ảnh hưởng lớn tới thị trường.

Nâng hạng vì thế có thể tạo thêm một động lực cho dòng tiền và định giá, nhưng không phải yếu tố duy nhất quyết định triển vọng thị trường.

Theo đó, các động lực có thể tiếp tục hỗ trợ thị trường đến cuối năm 2026 và bước sang năm 2027 còn bao gồm mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, các chính sách hỗ trợ tăng trưởng, đặc biệt là chu kỳ đầu tư công lớn với sự tham gia của khu vực tư nhân. Cùng với đó là tiêu dùng tiếp tục tăng trưởng với sự hỗ trợ của ngành du lịch. Trong bối cảnh này, lợi nhuận doanh nghiệp được kỳ vọng tiếp tục tích cực trong hai quý cuối năm.

Thị trường vốn phải đảm nhận vai trò lớn hơn

Câu chuyện nâng hạng cũng cần được đặt trong yêu cầu phát triển dài hạn của thị trường vốn Việt Nam.

Nền kinh tế đang bước vào giai đoạn cần nguồn lực lớn cho đầu tư hạ tầng, công nghệ, chuyển đổi xanh và mở rộng năng lực sản xuất. Khi tín dụng ngân hàng không thể một mình đáp ứng nhu cầu này, thị trường vốn phải từng bước đảm nhận vai trò lớn hơn trong cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn.

Theo UOBAM, một trong những yêu cầu quan trọng là khuyến khích sự tham gia của nhà đầu tư tổ chức. Việt Nam thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế có thể tạo thêm điều kiện thu hút các định chế tài chính, quỹ đầu tư và nguồn vốn quốc tế vào Việt Nam. Song song với thu hút nguồn vốn bên ngoài, Việt Nam cũng cần phát triển mạnh hơn lực lượng nhà đầu tư tổ chức trong nước. Đây là những nguồn vốn có tính ổn định, dài hạn và ít bị chi phối hơn bởi biến động ngắn hạn của thị trường.

UOBAM cũng đặt vấn đề tiếp tục nâng chuẩn quản trị công ty và công bố thông tin của doanh nghiệp niêm yết. Việc chuẩn hóa các yếu tố này không chỉ giúp nâng chất lượng thị trường mà còn góp phần giảm mức chiết khấu rủi ro mà nhà đầu tư nước ngoài áp dụng đối với tài sản Việt Nam.

Theo đó, 1,5 tỷ USD vốn thụ động có thể vào thị trường trong 12 tháng tới là con số đáng chú ý, nhưng chưa phải thước đo đầy đủ cho giá trị của việc nâng hạng.

Giá trị dài hạn hơn nằm ở chính những thay đổi mà vị thế thị trường mới đặt ra. Việt Nam đã bước khỏi nhóm thị trường cận biên, câu hỏi không còn chỉ là làm thế nào để thu hút thêm bao nhiêu vốn ngoại, mà là làm thế nào để chất lượng quản lý, hạ tầng, doanh nghiệp niêm yết và các chủ thể tham gia thị trường cùng chuyển động tương ứng với vị thế mới.

Vì vậy, được nâng hạng không phải đích đến của quá trình cải cách thị trường chứng khoán. Nó mở ra một giai đoạn mới, trong đó yêu cầu cải cách có thể còn cao hơn trước. Dòng vốn ngoại là một lợi ích có thể nhìn thấy; còn khả năng biến sức ép của những chuẩn mực cao hơn thành động lực nâng chất lượng thị trường mới quyết định ý nghĩa lâu dài của cột mốc 21/9.