Mở lối kinh tế xanh từ giá trị thiên nhiên

Từ bảo tồn đến tạo giá trị kinh tế

Ngày 24/9, tại Đà Nẵng, Hội thảo “Bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững khu vực miền Trung và Tây Nguyên” lần thứ VII được tổ chức với chủ đề “Hợp tác đa bên trong phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn gắn với bảo tồn đa dạng sinh học”. Hội thảo do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP. Đà Nẵng, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng và Trung tâm Bảo tồn Đa dạng Sinh học Nước Việt Xanh (GreenViet) phối hợp tổ chức, với khoảng 150 đại biểu trong nước và quốc tế.

Khu vực miền Trung và Tây Nguyên sở hữu nhiều hệ sinh thái quan trọng, nguồn tài nguyên rừng, biển, đất đai và đa dạng sinh học phong phú nhưng cũng chịu nhiều tác động của thiên tai, biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và sức ép từ quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Sau 7 lần tổ chức, chuỗi hội thảo cũng cho thấy sự chuyển dịch đáng chú ý: từ nâng cao nhận thức về bảo tồn sang tìm kiếm những mô hình phát triển trong đó thiên nhiên, kinh tế, sinh kế cộng đồng và đổi mới sáng tạo được đặt trong cùng một hệ thống.

Theo PGS.TS. Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng, vấn đề hiện nay không còn là lựa chọn giữa phát triển hay bảo tồn, mà là phát triển theo cách để bảo tồn trở thành một phần của phát triển.

Theo cách tiếp cận này, thiên nhiên không chỉ là đối tượng cần bảo vệ mà còn được nhìn nhận như nguồn vốn tự nhiên, hạ tầng sinh thái, nền tảng sinh kế và nguồn lực cho đổi mới sáng tạo. Khi đó, bảo tồn đa dạng sinh học không đơn thuần là chi phí mà trở thành khoản đầu tư cho tương lai và năng lực phát triển bền vững của địa phương.

Hội thảo “Bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững khu vực miền Trung và Tây Nguyên” lần thứ VII với chủ đề “Hợp tác đa bên trong phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn gắn với bảo tồn đa dạng sinh học”.

Từ rừng, biển, nông nghiệp đến các hệ sinh thái đặc hữu, miền Trung - Tây Nguyên có nhiều dư địa hình thành các chuỗi giá trị mới gắn với du lịch sinh thái, dược liệu, kinh tế biển, nghiên cứu, giáo dục, đổi mới sáng tạo và các cơ chế kinh tế carbon phù hợp.

Tại hội thảo, nhiều kinh nghiệm, mô hình đã được giới thiệu như đa dạng hóa sản xuất cà phê gắn với thích ứng biến đổi khí hậu; khu công nghiệp xanh và hệ sinh thái công nghiệp tuần hoàn; kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản; các giải pháp dựa vào thiên nhiên trong quản lý, bảo vệ rừng gắn với phát triển sinh kế cộng đồng... Điểm chung của những hướng đi này là sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, hạn chế chất thải, giảm áp lực lên môi trường và từng bước tạo ra giá trị kinh tế từ quá trình bảo vệ, phục hồi, sử dụng bền vững các hệ sinh thái.

Đặc biệt, miền Trung và Tây Nguyên cần được nhìn nhận như một không gian có sự liên kết về sinh thái, kinh tế và xã hội, thay vì chỉ tiếp cận theo địa giới từng địa phương. Rừng đầu nguồn, lưu vực sông, hành lang đa dạng sinh học hay các hệ sinh thái ven biển vốn không dừng lại ở ranh giới hành chính. Liên kết vùng vì thế có thể tạo điều kiện hình thành những chuỗi giá trị xanh quy mô lớn hơn, kết nối bảo tồn tài nguyên với sản xuất và thị trường.

Miền Trung - Tây Nguyên có nhiều dư địa hình thành các chuỗi giá trị mới gắn với du lịch sinh thái, dược liệu, kinh tế biển...

Để “vốn tự nhiên” trở thành nguồn lực phát triển

Từ góc nhìn của một địa phương có không gian sinh thái đa dạng, TP. Đà Nẵng đang đứng trước yêu cầu mới trong việc hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ tài nguyên, môi trường.

Sau sáp nhập hành chính, không gian phát triển của thành phố trải dài từ đô thị, biển, đảo đến đồng bằng, trung du và miền núi. Điều này, tạo thêm dư địa phát triển, đồng thời đặt ra yêu cầu giải quyết tốt hơn mối quan hệ giữa khai thác tiềm năng kinh tế và bảo tồn các giá trị tự nhiên.

Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Hồ Quang Bửu cho biết, trong năm 2026, thành phố đã phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch thành phố Đà Nẵng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Trong đó, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả tài nguyên là những nội dung quan trọng trong định hướng phát triển…

Những giá trị thiên nhiên được bảo vệ và khai thác hợp lý có thể trở thành nền tảng cho sinh kế mới, chuỗi giá trị mới và một mô hình tăng trưởng bền vững.

Tuy nhiên, từ định hướng đến những mô hình có khả năng vận hành hiệu quả vẫn còn khoảng cách. Kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn chỉ thực sự tạo ra giá trị khi doanh nghiệp nhìn thấy cơ hội kinh doanh, người dân có thêm sinh kế, địa phương có thêm nguồn lực phát triển và thiên nhiên được bảo vệ tốt hơn.

Để làm được điều đó cần sự tham gia của nhiều chủ thể: chính quyền kiến tạo chính sách; trường đại học, viện nghiên cứu cung cấp tri thức, công nghệ; doanh nghiệp đưa nguồn lực và mô hình kinh doanh xanh vào thực tiễn; các tổ chức xã hội, tổ chức quốc tế kết nối nguồn lực. Đặc biệt, cộng đồng địa phương phải là chủ thể trực tiếp tham gia và được hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi.

Tại hội thảo, phiên kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức tài chính, đơn vị nghiên cứu, hợp tác xã và cộng đồng cũng được tổ chức nhằm tìm kiếm cơ hội hợp tác, huy động nguồn lực và đưa các sáng kiến vào thực tiễn.

Với miền Trung - Tây Nguyên, đây cũng là hướng đi để giải bài toán phát triển trong giai đoạn mới. Khi rừng, biển và đa dạng sinh học được nhìn nhận như “vốn tự nhiên” cần được gìn giữ, đầu tư và tái tạo, bảo tồn sẽ không còn đứng bên ngoài câu chuyện kinh tế. Những giá trị thiên nhiên được bảo vệ và khai thác hợp lý có thể trở thành nền tảng cho sinh kế mới, chuỗi giá trị mới và một mô hình tăng trưởng bền vững hơn cho toàn khu vực.