PETROVIETNAM: Xây dựng năng lực phòng thủ an ninh mạng từ con người

Công tác an ninh mạng luôn được PVcomBank chú trọng triển khai

Thu hẹp khoảng cách giữa công nghệ và vận hành

Chuyển đổi số đang mở ra không gian phát triển mới cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM), nhưng việc kết nối ngày càng sâu giữa hệ thống công nghệ thông tin, công nghệ vận hành, cơ sở dữ liệu và các nền tảng quản trị cũng kéo theo những yêu cầu cao hơn về an ninh mạng.

Tại Hội nghị An ninh mạng năm 2026 của PETROVIETNAM, các chuyên gia và đơn vị thành viên cùng thống nhất rằng, bảo đảm an ninh mạng không còn là nhiệm vụ riêng của bộ phận công nghệ thông tin. Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng, Bộ Công an cho rằng, yêu cầu bảo vệ phải được đặt ra toàn diện đối với hệ thống, dữ liệu và con người. Những cá nhân có quyền tiếp cận hệ thống quan trọng cần được kiểm tra, phân quyền và giám sát phù hợp; bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư và an ninh con người cần được tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế hệ thống, thay vì bổ sung sau khi hệ thống đã vận hành.

Yêu cầu này càng đáng chú ý khi PETROVIETNAM quản lý nhiều công trình, hệ thống công nghiệp và cơ sở dữ liệu có tính chất trọng yếu. Trong môi trường đó, năng lực phòng thủ không chỉ phụ thuộc vào thiết bị hay giải pháp kỹ thuật, mà liên quan trực tiếp đến những người tiếp cận, vận hành và sử dụng hệ thống.

Thực tế tại Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) cho thấy một khoảng trống cụ thể: chênh lệch về năng lực an ninh mạng giữa đội ngũ công nghệ thông tin và lực lượng vận hành hệ thống công nghiệp. Nhân sự vận hành có kiến thức chuyên sâu về quy trình sản xuất nhưng có thể chưa được đào tạo đầy đủ về an ninh mạng. Ngược lại, nhân sự công nghệ thông tin không phải lúc nào cũng hiểu toàn diện đặc thù của hệ thống điều khiển và yêu cầu vận hành liên tục của nhà máy.

Khoảng cách đó đặt đào tạo vào vị trí quan trọng. Những năm qua, BSR đã triển khai đào tạo trong toàn Tổng Công ty và xây dựng nền tảng đào tạo thường xuyên với quy mô tương đối rộng. Riêng năm 2025, doanh nghiệp triển khai 160 chuỗi chương trình với 14.512 lượt người tham gia, kết hợp đào tạo trực tiếp, học trực tuyến và kiểm tra trên nền tảng số. Các hội thảo về văn hóa an toàn, chương trình thúc đẩy văn hóa học tập và khảo sát văn hóa doanh nghiệp cũng tạo môi trường để lồng ghép nội dung an ninh mạng vào hoạt động đào tạo chung.

Nếu BSR cho thấy yêu cầu thu hẹp khoảng cách giữa công nghệ thông tin và vận hành công nghiệp, thì tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đại Chúng Việt Nam (PVcomBank), bài toán nhân lực được đặt ra từ tình trạng thiếu chuyên gia an ninh mạng trình độ cao cả về số lượng và chất lượng.

PVcomBank từng bước tổ chức lực lượng chuyên trách theo các nhóm nghiệp vụ như bảo vệ hạ tầng, ứng dụng, dữ liệu, quyền riêng tư, kiểm thử xâm nhập, giám sát, ứng cứu sự cố và quản trị tuân thủ. Song song với xây dựng đội ngũ chuyên môn, ngân hàng chú trọng đào tạo nhận thức cho người lao động, diễn tập xử lý thư điện tử giả mạo, cập nhật công nghệ cho cán bộ công nghệ thông tin và an toàn thông tin. Cách làm này hướng tới việc biến mỗi cán bộ, nhân viên thành một điểm quan sát rủi ro, có khả năng nhận diện dấu hiệu bất thường và báo cáo kịp thời.

Từ góc độ phát triển nhân lực, ThS. Lưu Văn Vinh, chuyên gia an ninh kinh tế, giảng viên cao cấp Viện An ninh phi truyền thống cho rằng, thời gian tới PETROVIETNAM cần xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng số toàn diện; có chính sách ưu đãi thu hút nhân tài công nghệ thông tin, an ninh mạng và khoa học dữ liệu; đồng thời hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ chuyển đổi số và phát triển công nghiệp an ninh - năng lượng tự chủ.

Phó Tổng Giám đốc PETROVIETNAM Phan Tử Giang - người đứng đầu các đơn vị trực tiếp chỉ đạo công tác an ninh mạng

Từ biết quy định đến khả năng hành động

Nguồn nhân lực an ninh mạng không chỉ là các chuyên gia làm việc tại trung tâm điều hành hay bộ phận công nghệ. Với một tập đoàn hoạt động trên nhiều lĩnh vực và địa bàn, năng lực bảo vệ còn phụ thuộc vào nhận thức, hành vi và tinh thần trách nhiệm của người lao động.

Văn hóa an ninh mạng vì vậy được thể hiện trước hết ở những hành động cụ thể: sử dụng tài khoản đúng quy định, bảo vệ thông tin xác thực, kiểm tra nguồn gốc thư điện tử, không tự ý kết nối thiết bị vào hệ thống, tuân thủ quy trình phân quyền và chủ động báo cáo khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Khi trở thành thói quen nghề nghiệp, những hành vi này giúp người lao động tham gia trực tiếp vào quá trình bảo vệ hệ thống.

Kinh nghiệm từ Liên doanh Việt - Nga Vietsovpetro cho thấy, đào tạo cần được tổ chức thường xuyên, gắn với chia sẻ chuyên môn, tập huấn và diễn tập thực tế. Đơn vị đề xuất tạo điều kiện để đội ngũ phụ trách an ninh mạng tham gia các chương trình chuyên sâu, tiếp cận kinh nghiệm chuyên gia và thực hành xử lý tình huống. Cách tiếp cận này giúp nhân sự chuyển từ biết quy định sang có khả năng hành động khi sự cố xảy ra.

Đào tạo cũng cần phù hợp với từng nhóm nhân sự. Người lao động cần kỹ năng nhận diện và báo cáo rủi ro; cán bộ quản lý cần hiểu trách nhiệm chỉ huy, phối hợp và quyết định khi xảy ra sự cố; nhân sự công nghệ thông tin và công nghệ vận hành cần được đào tạo chuyên sâu; lực lượng chuyên trách phải có năng lực giám sát, phân tích, điều tra, ứng cứu và phục hồi hệ thống.

Nhân sự làm việc tại Phòng Điều khiển Trung tâm của Nhà máy lọc dầu Dung Quất do BSR quản lý, vận hành

Biến an ninh mạng thành trách nhiệm quản trị

Cùng với năng lực của người lao động và đội ngũ chuyên trách, vai trò người đứng đầu là mắt xích quan trọng để chuyển yêu cầu bảo mật thành trách nhiệm quản trị xuyên suốt. Việc chỉ đạo, phân công trách nhiệm, bố trí nguồn lực, kiểm tra và yêu cầu báo cáo về các rủi ro có thể ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh cần gắn với quá trình xây dựng chiến lược, ban hành quy chế, xác định hệ thống và dữ liệu trọng yếu, tổ chức giám sát, ứng cứu và phục hồi sau sự cố.

Khi xảy ra tình huống, việc xác định rõ cơ chế chỉ huy, đầu mối phối hợp, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm báo cáo giúp đơn vị có cơ sở hành động kịp thời. Tại PETROVIETNAM, yêu cầu về con người vì vậy không tách rời yêu cầu bảo vệ hệ thống, dữ liệu, khả năng ứng phó và phục hồi.

Phó tổng giám đốc PETROVIETNAM Phan Tử Giang yêu cầu người đứng đầu các đơn vị trực tiếp chỉ đạo công tác an ninh mạng; thường xuyên đào tạo, nâng cao nhận thức cho người lao động và xây dựng đội ngũ chuyên gia chuyên sâu, nhất là trong bảo vệ dữ liệu và hệ thống công nghiệp. Mục tiêu là hình thành nhận thức chung rằng mỗi cán bộ, người lao động đều là một mắt xích trong hệ thống phòng thủ mạng của PETROVIETNAM.

Bài toán nhân lực còn phải nhìn xa hơn những nhu cầu hiện tại. Trong dài hạn, PETROVIETNAM cần chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực cho các lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và năng lượng hạt nhân. Đây đều là những lĩnh vực đòi hỏi thời gian đào tạo dài, kiến thức liên ngành và tiêu chuẩn bảo mật nghiêm ngặt. Nếu chỉ bắt đầu chuẩn bị khi hệ thống đã triển khai, nguồn nhân lực sẽ khó đáp ứng kịp yêu cầu thực tế.

Từ khoảng cách giữa đội ngũ công nghệ thông tin và vận hành tại BSR, cách PVcomBank xây dựng lực lượng chuyên trách và nâng cao nhận thức, đến kinh nghiệm đào tạo, diễn tập của Vietsovpetro, điểm chung là con người phải được chuẩn bị trước khi rủi ro trở thành sự cố. Công nghệ có thể tạo thêm những lớp bảo vệ, nhưng khả năng nhận diện, tuân thủ, phối hợp và hành động của con người quyết định hiệu quả vận hành của các lớp bảo vệ đó.

Phát triển nguồn nhân lực và xây dựng văn hóa an ninh mạng vì vậy là quá trình liên tục, triển khai đồng thời với đầu tư công nghệ và hoàn thiện thể chế. Khi mỗi cán bộ, người lao động hiểu trách nhiệm, có kỹ năng và chủ động tham gia bảo vệ hệ thống, PETROVIETNAM sẽ có thêm nền tảng để hình thành không gian số an toàn, tin cậy, có khả năng chống chịu cao, phục vụ mục tiêu trở thành tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia hiện đại.