Cần 846 nghìn tỷ đồng cho 5.000 km cao tốc: Mở rộng cửa PPP vào hạ tầng

Quang cảnh hội nghị

Mở rộng cánh cửa đầu tư PPP

Ngày 29/9/2026, tại Hà Nội, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030, nhấn mạnh yêu cầu huy động nguồn lực xã hội để hoàn thiện mạng lưới giao thông chiến lược.

Theo quy hoạch, đến năm 2030, cả nước phấn đấu hoàn thành trên 5.000 km đường cao tốc. Trong 5 năm tới, cần xây dựng mới 2.829 km, mở rộng 1.187 km hiện hữu, với tổng nhu cầu vốn khoảng 1,269 triệu tỷ đồng. Ngân sách nhà nước dự kiến cân đối khoảng 423 nghìn tỷ đồng, đồng nghĩa cần huy động thêm khoảng 846 nghìn tỷ đồng từ các nguồn ngoài ngân sách.

Tại hội nghị, Bộ Xây dựng công bố danh mục 29 dự án cao tốc ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP), với tổng mức đầu tư dự kiến 922.812 tỷ đồng. Danh mục tập trung mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Vành đai 3 TP.HCM, khép kín Vành đai 5 Hà Nội và phát triển các tuyến kết nối hành lang kinh tế Đông - Tây, Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long.

Khoảng cách lớn giữa nhu cầu vốn và khả năng cân đối ngân sách đặt ra yêu cầu đa dạng hóa các kênh huy động, trong đó khu vực tư nhân cần song hành với đầu tư công. Theo ông Lê Văn Đạt, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ (Bộ Xây dựng), phát huy nguồn lực xã hội là hướng đi cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển hạ tầng trong giai đoạn tới.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, hệ thống pháp luật về PPP, đấu thầu và đường bộ đã từng bước hoàn thiện các cơ chế quan trọng, từ chia sẻ tăng, giảm doanh thu, gắn giá phí với phương án tài chính đến minh bạch thu phí không dừng (ETC) và phân cấp cho địa phương. Đây là nền tảng mở rộng hợp tác công tư, song hiệu quả phụ thuộc vào chất lượng chuẩn bị dự án, tính khả thi tài chính và cách phân chia rủi ro giữa Nhà nước với nhà đầu tư.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Văn Binh, Phó chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Tập đoàn Đức Long Gia Lai kiến nghị ưu tiên đầu tư hai tuyến Pleiku - Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa và Pleiku - Lệ Thanh trước năm 2030 theo phương thức PPP, nhằm tạo động lực phát triển kinh tế liên vùng.

Đức Long Gia Lai đang nghiên cứu phương án vốn nhà nước tham gia khoảng 70%, nhà đầu tư thu xếp khoảng 30% cho từng tuyến. Ông Binh nhấn mạnh, đây mới là phương án sơ bộ, chưa được phê duyệt; phần vốn nhà đầu tư gồm vốn chủ sở hữu và nguồn huy động hợp pháp. Mức vốn nhà nước trên 50% chỉ áp dụng khi đáp ứng điều kiện của Luật PPP và được cấp có thẩm quyền quyết định.

Tháo gỡ điểm nghẽn, nâng hiệu quả đầu tư

Thực tiễn tại Khánh Hòa cho thấy cao tốc có thể tạo tác động rõ rệt đến không gian kinh tế địa phương. Ông Lê Huyền, Phó chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa cho biết, địa phương có tiềm năng về kinh tế biển, du lịch và dịch vụ logistics. Vì vậy, hoàn thiện mạng lưới cao tốc là yêu cầu quan trọng để khai thác lợi thế, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Ông Lê Huyền, Phó chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa phát biểu

Theo ông Huyền, các đoạn Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo thuộc cao tốc Bắc - Nam, được đầu tư theo hình thức BOT/PPP, đã góp phần rút ngắn thời gian di chuyển tới các trung tâm kinh tế, cảng biển và sân bay. Kết nối thuận lợi hơn giúp địa phương tăng sức hút đầu tư, tạo điều kiện hình thành cụm công nghiệp, đô thị sinh thái, khu du lịch nghỉ dưỡng và các hành lang kinh tế trọng điểm.

Trong bối cảnh ngân sách phải đáp ứng nhiều nhiệm vụ, PPP giúp huy động vốn tư nhân, chia sẻ gánh nặng tài chính với Nhà nước. Tuy nhiên, theo ông Huyền, các dự án vẫn đối mặt với những rào cản về năng lực tài chính của nhà đầu tư, giải phóng mặt bằng, khả năng huy động tín dụng và cơ chế chia sẻ rủi ro.

Đặc thù của dự án cao tốc là nhu cầu vốn lớn, thời gian thu hồi kéo dài và doanh thu phụ thuộc lưu lượng phương tiện thực tế. Nếu dự báo doanh thu thiếu sát thực tế hoặc điều kiện tín dụng không phù hợp, phương án hoàn vốn có thể gặp khó khăn, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác và khả năng thực hiện hợp đồng.

Lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa kiến nghị, tiếp tục phân cấp, phân quyền, giao địa phương đủ năng lực làm cơ quan có thẩm quyền đối với các dự án đi qua địa bàn, đồng thời gắn trách nhiệm địa phương với tiến độ chung. Nhà nước cũng cần cơ chế tài chính dự phòng để hỗ trợ nhà đầu tư trong những tình huống bất khả kháng như suy thoái kinh tế, dịch bệnh hoặc thay đổi quy hoạch đột xuất.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó chánh Văn phòng PPP, Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính) nhấn mạnh, huy động vốn ngoài ngân sách là yêu cầu quan trọng để phát triển mạng lưới cao tốc. Từ năm 2021 đến nay, pháp luật PPP tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; pháp luật về đường bộ cũng được nghiên cứu điều chỉnh để phù hợp với đặc thù đầu tư hạ tầng giao thông.

Theo đại diện Bộ Tài chính, khung pháp lý về PPP cơ bản được hoàn thiện, tạo cơ sở tháo gỡ vướng mắc và thu hút nguồn lực ngoài ngân sách. Từ khi Luật PPP có hiệu lực, đã có 30 dự án PPP được quyết định chủ trương đầu tư, trong đó 12 dự án đã ký hợp đồng. Các dự án chủ yếu thuộc lĩnh vực giao thông, với tổng mức đầu tư khoảng 1,3 triệu tỷ đồng. Mỗi đồng vốn nhà nước tham gia đã huy động gần 3 đồng vốn ngoài ngân sách, thể hiện vai trò vốn mồi của Nhà nước.

Để thu hút nguồn lực tư nhân bền vững, Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục hoàn thiện pháp luật, cơ chế chia sẻ rủi ro theo hướng công bằng, hài hòa lợi ích; rút ngắn thủ tục chuẩn bị dự án và tăng cường hậu kiểm. Việc lựa chọn dự án cần dựa trên hiệu quả tài chính, dự báo doanh thu sát thực tế và phương án hoàn vốn khả thi, qua đó hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó chánh Văn phòng PPP, Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính) phát biểu

Với những dự án cần thiết nhưng không bảo đảm hiệu quả tài chính để triển khai PPP, có thể nghiên cứu đầu tư công, sau đó nhượng quyền thu phí theo hình thức vận hành, bảo trì (O&M) hoặc phương thức phù hợp khác. Cách tiếp cận này giúp lựa chọn mô hình đầu tư theo đặc điểm từng tuyến, thay vì áp dụng PPP đồng loạt. Cùng với đó, cần ưu tiên bố trí vốn nhà nước tham gia dự án và bảo đảm các cam kết trong giai đoạn vận hành theo hợp đồng đã ký.

Nguồn tín dụng cũng cần phù hợp với đặc thù cao tốc. Bộ Tài chính đề xuất nghiên cứu chính sách ưu tiên tín dụng, nhất là tín dụng ưu đãi của Nhà nước, giúp nhà đầu tư tiếp cận vốn vay bên cạnh vốn chủ sở hữu. Các tổ chức tín dụng cần phát triển gói vốn trung và dài hạn, xem xét dòng tiền, khả năng hoàn vốn và cơ chế phân bổ rủi ro.

Kết luận hội nghị, Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định, quyết tâm hoàn thành trên 5.000 km cao tốc vào năm 2030, tạo nền tảng hạ tầng phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kết luận số 18-KL/TW tại Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Để hiện thực hóa mục tiêu, Bộ trưởng đề nghị các bộ, ngành khẩn trương tháo gỡ vướng mắc thủ tục, triển khai cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu theo Luật PPP, đẩy mạnh phân cấp và hậu kiểm. Địa phương cần chủ động giải phóng mặt bằng, bảo đảm nguồn vật liệu và tiến độ bàn giao; tổ chức tín dụng nghiên cứu gói vốn trung, dài hạn; nhà đầu tư tích cực khảo sát, nghiên cứu hồ sơ và đề xuất phương án khả thi.

Bộ Xây dựng cam kết duy trì đối thoại, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp để kịp thời xử lý khó khăn. Huy động gần 846 nghìn tỷ đồng vốn ngoài ngân sách không thể chỉ dựa vào lời kêu gọi. Điều quan trọng là lựa chọn đúng dự án, phân chia rủi ro hợp lý, chuẩn bị đồng bộ mặt bằng và nguồn vốn, để danh mục ưu tiên sớm trở thành hợp đồng và công trình cụ thể.