Sức mua phục hồi, bán lẻ Việt bước vào cuộc đua mới

Sức mua trở lại nhưng người tiêu dùng vẫn thận trọng

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), doanh thu bán lẻ hàng hóa 8 tháng đầu năm ước đạt 3.947,6 nghìn tỷ đồng, tăng 12,8% so với cùng kỳ, cao hơn mức tăng 9,1% của cùng kỳ năm 2025.

Khảo sát của Vietnam Report cũng cho thấy 72,1% người tiêu dùng nhận định tình hình tài chính cá nhân tốt hơn so với 12 tháng trước. Trong đó, 46,2% cho rằng tài chính cải thiện một chút và 25,9% đánh giá tốt hơn nhiều. Đây là nền tảng thuận lợi để tiêu dùng tiếp tục đóng góp vào tăng trưởng thị trường trong những tháng cuối năm.

Nguồn: Vietnam Report, tháng 9/2026

Tuy nhiên, sức mua phục hồi không có nghĩa người tiêu dùng quay trở lại cách chi tiêu dễ dãi. Một thay đổi đáng chú ý là khách hàng ngày càng chủ động tìm kiếm thông tin, so sánh giá và lựa chọn thời điểm mua hàng.

Theo khảo sát, 89,5% người tiêu dùng có thói quen so sánh giá giữa các nơi bán trước khi quyết định mua, trong khi 39,5% thường xuyên trì hoãn giao dịch để chờ khuyến mại. Điều đó cho thấy khả năng chi trả có thể tốt lên, nhưng tâm lý tối ưu giá trị đồng tiền vẫn rất rõ nét.

Thay đổi này tạo ra một nghịch lý đối với doanh nghiệp bán lẻ: thị trường lớn hơn nhưng việc chuyển sức mua thành lợi nhuận chưa chắc dễ hơn. Giảm giá và khuyến mại có thể giúp tăng doanh số trong ngắn hạn, song nếu phụ thuộc quá nhiều vào công cụ này, biên lợi nhuận sẽ chịu sức ép.

Trong khi đó, môi trường kinh doanh cũng có những yếu tố thuận lợi. Theo khảo sát doanh nghiệp của Vietnam Report, môi trường cạnh tranh minh bạch hơn, chính sách kích cầu tiêu dùng, bán lẻ đa kênh và số hóa là những cơ hội nổi bật được doanh nghiệp kỳ vọng trong năm nay. Ở chiều ngược lại, lạm phát, chi phí đầu vào - vận hành và áp lực chuỗi cung ứng, logistics, phân phối là những thách thức được quan tâm hàng đầu.

Đặc biệt, việc số hóa và phát triển mô hình đa kênh đang mở thêm không gian tăng trưởng. Thay vì coi cửa hàng vật lý và kênh trực tuyến là hai hệ thống riêng biệt, doanh nghiệp có thể kết nối dữ liệu từ nhiều điểm chạm để hiểu nhu cầu của từng nhóm khách hàng, từ đó điều chỉnh nhập hàng, tồn kho và khuyến mại sát hơn với nhu cầu thực tế.

Tăng hiệu suất từng điểm bán

Một trong những thay đổi đáng chú ý của thị trường bán lẻ năm nay là cách doanh nghiệp nhìn nhận việc mở rộng mạng lưới.

Với nhóm bách hóa, siêu thị, dư địa mở mới vẫn còn, đặc biệt tại các tỉnh, thành phố ngoài những đô thị lớn. Khu vực nông thôn cũng là thị trường đáng chú ý khi mức độ thâm nhập của bán lẻ hiện đại còn tương đối thấp, trong khi thu nhập và nhu cầu tiêu dùng ngày càng đa dạng.

Nhưng mở thêm cửa hàng đồng nghĩa tăng chi phí mặt bằng, nhân sự, logistics, hàng tồn kho và vốn lưu động. Vì vậy, mỗi điểm bán mới phải được tính toán kỹ hơn về vị trí, quy mô và khả năng đạt điểm hòa vốn, thay vì chỉ nhằm gia tăng độ phủ.

Ở nhóm điện máy và thiết bị số, xu hướng còn rõ nét hơn. Khi độ phủ tại các đô thị lớn đã tương đối cao, tiếp tục tăng số cửa hàng chưa chắc đem lại hiệu quả tương xứng với nguồn lực bỏ ra.

Theo Vietnam Report, doanh nghiệp trong phân khúc này đang có xu hướng chuyển từ tăng trưởng dựa trên số lượng điểm bán sang nâng năng suất cửa hàng. Trọng tâm là doanh thu trên từng điểm bán, hiệu quả sử dụng diện tích, cơ cấu sản phẩm và khả năng đáp ứng nhu cầu từng khu vực.

Đằng sau sự thay đổi đó là áp lực bảo toàn biên lợi nhuận. Chi phí mặt bằng, nhân sự, năng lượng, công nghệ, vận chuyển và duy trì mạng lưới đều có thể tác động trực tiếp tới hiệu quả kinh doanh. Với chuỗi hàng trăm hoặc hàng nghìn điểm bán, một mức tăng chi phí nhỏ ở từng cửa hàng khi cộng lại cũng trở thành khoản đáng kể.

Áp lực chuỗi cung ứng và logistics cũng chưa biến mất. Biến động bên ngoài có thể kéo dài thời gian giao hàng, làm tăng chi phí vận chuyển và khiến doanh nghiệp phải duy trì lượng tồn kho lớn hơn nhằm hạn chế nguy cơ đứt gãy nguồn cung.

Bởi vậy, giai đoạn tiếp theo của thị trường bán lẻ có thể không còn đơn thuần là cuộc đua xem ai mở nhiều cửa hàng hơn. Khả năng kiểm soát vòng quay hàng tồn kho, phân bổ nguồn lực, quản trị chi phí và khai thác doanh thu trên mỗi mét vuông diện tích bán hàng ngày càng quan trọng.

Đây cũng là lý do số hóa trở thành một phần của bài toán hiệu quả chứ không chỉ là câu chuyện công nghệ. Dữ liệu tốt giúp doanh nghiệp dự báo nhu cầu chính xác hơn, hạn chế tồn kho không cần thiết và cá nhân hóa hoạt động tiếp thị. Trong bối cảnh người mua có thể nhanh chóng so sánh giá giữa nhiều kênh, lợi thế cạnh tranh phải đến từ sự kết hợp giữa giá, trải nghiệm, tiện lợi và chất lượng dịch vụ.

Nguồn: Vietnam Report, tháng 9/2026

AI thay đổi điểm bắt đầu của hành trình mua sắm

Một biến số mới đang tác động đến bán lẻ là trí tuệ nhân tạo. Nếu thương mại điện tử từng thay đổi nơi người tiêu dùng thực hiện giao dịch, AI có khả năng thay đổi cả nơi họ bắt đầu tìm kiếm sản phẩm.

Khảo sát của Vietnam Report đối với Gen Y và Gen Z cho thấy 78,4% người được hỏi đã từng sử dụng AI trong quá trình mua sắm. Tuy nhiên, mới 19,9% sử dụng thường xuyên; 39,4% sử dụng thỉnh thoảng và 19,1% hiếm khi sử dụng.

AI hiện chủ yếu được sử dụng ở giai đoạn đầu của hành trình mua hàng. Có 44,4% sử dụng để tìm hiểu thông tin sản phẩm, 23,5% tìm kiếm hoặc nhận gợi ý sản phẩm phù hợp và 19,8% dùng để so sánh sản phẩm, thương hiệu.

Thay đổi này đáng chú ý đối với nhà bán lẻ. Trước đây, cuộc cạnh tranh để tiếp cận khách hàng thường tập trung vào vị trí cửa hàng, quảng cáo, công cụ tìm kiếm hay vị trí hiển thị trên sàn thương mại điện tử. Nay, thương hiệu còn phải tính tới khả năng sản phẩm của mình được các hệ thống AI tìm thấy, tổng hợp và đưa vào nhóm lựa chọn khi người tiêu dùng đặt câu hỏi.

Điều đó đòi hỏi dữ liệu sản phẩm phải đầy đủ, rõ ràng và nhất quán, từ thông số, thành phần, công dụng đến giá bán, bảo hành và các đặc tính khác. Vietnam Report cho rằng Generative Engine Optimization (GEO) - tối ưu nội dung để các công cụ AI tạo sinh có thể lựa chọn và hiển thị - đang trở thành hướng tiếp cận mới bên cạnh SEO truyền thống.

Dù vậy, AI hiện chưa thay thế quyết định cuối cùng của người mua. Người tiêu dùng vẫn trực tiếp cân nhắc ngân sách, kiểm tra giá, đánh giá sản phẩm và quyết định giao dịch. Do đó, đầu tư công nghệ chỉ tạo ra lợi thế khi gắn với trải nghiệm thực tế và năng lực vận hành.

Sức mua phục hồi tạo nền tảng cho tăng trưởng, nhưng cơ hội sẽ không được chia đều. Doanh nghiệp có khả năng kiểm soát chi phí, nâng hiệu suất điểm bán, kết nối tốt các kênh bán hàng và khai thác dữ liệu để hiểu khách hàng sẽ có thêm dư địa thích ứng.