Muốn hút 10-20 tỷ USD vốn quốc tế, thị trường trái phiếu Việt cần thay đổi

Nếu cải thiện được các điều kiện về tín nhiệm, dòng vốn quốc tế vào thị trường trái phiếu Việt Nam có thể đạt khoảng 10-20 tỷ USD - Ảnh minh hoạ

Đưa vấn đề của Việt Nam vào nghị sự khu vực

Hội nghị thường niên Diễn đàn Chứng khoán châu Á lần thứ 31 (ASF AGM 2026) diễn ra tại Hà Nội từ ngày 30/9 đến 3/10/2026 đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam đóng vai trò nước chủ nhà. VBMA và Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB) đồng đăng cai, phối hợp với Hiệp hội Các nhà kinh doanh Chứng khoán Nhật Bản (JSDA), Ban Thư ký thường trực của ASF, các tổ chức thành viên ASF và Hội đồng Quốc tế các Hiệp hội Chứng khoán (ICSA).

Với thị trường trái phiếu, sự kiện mang một ý nghĩa khác sau gần hai thập kỷ VBMA tham gia ASF. Gia nhập từ năm 2007, VBMA chủ yếu tham gia trao đổi, tiếp cận và đưa các thông lệ quốc tế về thị trường Việt Nam. Việc lần đầu đồng đăng cai ASF AGM tạo cơ hội để những vấn đề của thị trường trong nước được đưa vào chương trình nghị sự khu vực.

Theo ông Phạm Phú Khôi, Tổng Thư ký VBMA, việc Việt Nam lần đầu đăng cai ASF AGM sau nhiều năm tham gia là “bước rất quan trọng đối với thị trường vốn Việt Nam để hội nhập với thị trường quốc tế, cũng như thu hút các dòng vốn lớn của quốc tế vào Việt Nam”.

Điều đó cũng phản ánh vai trò mà VBMA đang đảm nhận trên thị trường. Là tổ chức xã hội – nghề nghiệp tập hợp các ngân hàng, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, bảo hiểm và các định chế liên quan, Hiệp hội kết nối cộng đồng thị trường, thúc đẩy xây dựng thông lệ, phát triển hạ tầng thông tin, giá tham chiếu, tăng cường đối thoại chính sách và hợp tác quốc tế.

Bởi vậy, ASF AGM 2026 không chỉ tạo thêm một kênh đối ngoại. Đây còn là cơ hội kết nối trực tiếp cộng đồng thị trường trong nước với các tổ chức, định chế tài chính quốc tế và đặt những vấn đề đang được quan tâm của thị trường Việt Nam vào cuộc trao đổi với cộng đồng tài chính khu vực.

Điều này thể hiện trong chương trình nghị sự khi chuyên đề “Đầu tư vào Việt Nam – Vươn mình trong Kỷ nguyên mới” đặt vấn đề huy động vốn cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo. Thị trường trái phiếu, với vai trò là kênh vốn trung và dài hạn, được đặt trong mạch thảo luận về dòng vốn, tài chính xanh, ESG và sự phát triển của các thị trường mới nổi.

Ở đó, câu chuyện hội nhập không chỉ nằm ở sự hiện diện của Việt Nam tại một diễn đàn khu vực. Những vấn đề cụ thể hơn về chuẩn mực, minh bạch, thanh khoản và khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế của thị trường trái phiếu Việt Nam mới là những nội dung cần được giải quyết.

Dư địa 10-20 tỷ USD và những điều kiện để dòng vốn đi vào thị trường

Theo ông Phạm Phú Khôi, nhu cầu vốn trung và dài hạn của Việt Nam trong giai đoạn phát triển tới sẽ rất lớn, trong khi nguồn vốn từ ngân sách, tín dụng ngân hàng và khả năng huy động hiện tại vẫn chưa đủ đáp ứng.

“Để bù đắp khoảng trống đó, chúng ta phải xác định rõ nguồn tiền sẽ đến từ đâu”, ông Khôi đặt vấn đề.

Một trong những hướng mở là thị trường trái phiếu. Theo Tổng Thư ký VBMA, xét về quy mô, thị trường này có dư địa lớn hơn nhiều so với thị trường cổ phiếu. Nếu các điều kiện về tín nhiệm được cải thiện, dòng vốn quốc tế vào thị trường trái phiếu Việt Nam có thể đạt khoảng 10–20 tỷ USD.

Tuy nhiên, con số này đi kèm những điều kiện cụ thể. Trước hết là tín nhiệm. Đối với nhà đầu tư trái phiếu quốc tế, xếp hạng tín nhiệm quốc gia và tổ chức phát hành là một trong những cơ sở quan trọng để quyết định phân bổ vốn. Nếu nhà đầu tư cổ phiếu có thể đánh giá trực tiếp triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp, dòng vốn trái phiếu thường gắn chặt hơn với mức độ an toàn, khả năng trả nợ và giới hạn đầu tư theo từng cấp độ tín nhiệm.

Bởi vậy, cải thiện chất lượng tín nhiệm không chỉ mở rộng tập nhà đầu tư mà còn có thể tạo điều kiện cải thiện chi phí huy động và kéo dài kỳ hạn vốn.

Cùng với tín nhiệm là yêu cầu chuẩn hóa và minh bạch hóa thị trường. Để nhà đầu tư quốc tế tham gia, những quy định và thông lệ về phát hành, công bố thông tin, định giá, giao dịch và thanh toán cần đủ rõ ràng, đồng thời có tính tương thích với thông lệ quốc tế.

Đây cũng là lĩnh vực VBMA đã tham gia trong nhiều năm thông qua xây dựng thông lệ thị trường, đường cong lãi suất fixing, giá tham chiếu và các thỏa thuận liên quan đến hoạt động của nhà tạo lập thị trường. Việc trao đổi với các tổ chức quốc tế tại ASF AGM 2026 vì thế mở thêm cơ hội tham khảo, hoàn thiện và kết nối những thông lệ này với chuẩn mực khu vực.

Một mắt xích khác là khả năng tiếp cận thực tế của nhà đầu tư nước ngoài. Thu hút dòng vốn không chỉ phụ thuộc vào việc nhà đầu tư có quan tâm đến Việt Nam hay không, mà còn phụ thuộc vào mức độ thuận tiện khi họ tham gia, nắm giữ và thoái vốn. Hạ tầng lưu ký, thanh toán, khả năng giao dịch, thanh khoản thứ cấp và chất lượng tổ chức trung gian đều cần được cải thiện đồng bộ.

Với tài chính xanh, yêu cầu nâng chuẩn còn đi xa hơn. Trước hết, thị trường cần thống nhất cách hiểu. Hài hòa chuẩn mực ESG không đồng nghĩa tất cả thị trường phải sử dụng một bộ quy định giống hệt nhau, nhưng các tiêu chí phải đủ tương đồng để nhà đầu tư ở một quốc gia có thể đánh giá trái phiếu phát hành tại quốc gia khác.

Theo đó, tiêu chí xác định một trái phiếu là “xanh” hay “bền vững” cần rõ ràng, nhất quán và gần với thông lệ khu vực. Nếu tiêu chí trong nước khác biệt nhiều, nhà đầu tư nước ngoài phải tự đánh giá lại từ đầu và chi phí đó có thể được tính vào mức lợi suất họ yêu cầu.

Minh bạch thông tin cũng trở thành yêu cầu xuyên suốt. Nhà đầu tư trái phiếu xanh không chỉ quan tâm khả năng trả nợ của doanh nghiệp mà còn cần biết nguồn tiền huy động được sử dụng vào đâu và tạo ra kết quả gì. Tổ chức phát hành do đó cần công bố đầy đủ, định kỳ cả trước và sau phát hành, qua đó bảo vệ uy tín của cả phân khúc và hạn chế tình trạng sản phẩm được gắn nhãn xanh nhưng không đúng thực chất.

Để trái phiếu trở thành kênh vốn dài hạn của nền kinh tế

Câu chuyện thu hút vốn quốc tế gắn với một yêu cầu rộng hơn là xác lập vai trò của thị trường trái phiếu trong cấu trúc vốn của nền kinh tế.

Hiện doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào vốn vay ngân hàng. Trong khi ngân hàng huy động tiền gửi phần lớn là ngắn hạn, việc cung ứng vốn dài hạn với quy mô lớn có thể gây áp lực lên an toàn hệ thống. Thị trường trái phiếu có thể bổ sung cho kênh ngân hàng trước hết bằng việc kết nối trực tiếp người cần vốn với người có vốn dài hạn.

Các dự án hạ tầng, năng lượng hay sản xuất thường cần vốn trong nhiều năm. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ hưu trí hay quỹ đầu tư cũng cần tài sản có kỳ hạn dài để cân đối nghĩa vụ. Trái phiếu tạo công cụ kết nối hai nhóm này, qua đó góp phần giảm áp lực cung ứng vốn trung, dài hạn và rủi ro lệch kỳ hạn đối với hệ thống ngân hàng.

Một thị trường trái phiếu phát triển còn giúp phân tán rủi ro. Khi phần lớn vốn đi qua ngân hàng, rủi ro cũng tập trung vào hệ thống ngân hàng. Thị trường trái phiếu cho phép rủi ro được chia sẻ giữa nhiều nhóm nhà đầu tư, với mức độ rủi ro và kỳ hạn được lựa chọn phù hợp.

Đồng thời, đây là kênh để đưa nguồn vốn quốc tế vào nền kinh tế. Với nhiều nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, trái phiếu là loại tài sản được nắm giữ với tỷ trọng lớn. Khi thị trường trong nước đủ minh bạch và có sản phẩm phù hợp, khả năng tiếp nhận nguồn vốn dài hạn từ bên ngoài cũng được mở rộng.

Nhưng để dòng vốn bền vững thực sự vào thị trường, số lượng và quy mô sản phẩm phải đủ lớn. Nhà đầu tư tổ chức cần danh mục có sự lựa chọn về loại sản phẩm, kỳ hạn, nhóm tổ chức phát hành và khả năng mua bán lại. Một thị trường có ít sản phẩm sẽ khó đáp ứng yêu cầu phân bổ vốn của nhóm nhà đầu tư này.

Từ kinh nghiệm các thị trường thành viên ASF, ba vấn đề được đặt ra cho Việt Nam.

Trước hết là chuẩn hóa thông tin. Ở những thị trường phát triển, nhà đầu tư có thể dễ dàng tra cứu giá tham chiếu, lợi suất và thông tin giao dịch trái phiếu từ các nguồn thống nhất, được công bố thường xuyên. Điều này hỗ trợ định giá sát thực tế, giảm chênh lệch thông tin và tạo điều kiện phát triển giao dịch thứ cấp.

Tiếp đó là vai trò của tổ chức tự quản. Tại nhiều thị trường, các hiệp hội ngành không chỉ kết nối thành viên với cơ quan quản lý mà còn tham gia xây dựng chuẩn mực nghề nghiệp, quy tắc ứng xử và chương trình đào tạo. Các chuẩn mực vì vậy được hình thành từ thực tiễn, hỗ trợ cho khung pháp lý và nâng tính chuyên nghiệp của thành viên thị trường.

Cuối cùng là hợp tác khu vực. Muốn thu hút nhà đầu tư quốc tế, một thị trường cần được hiểu đúng và được theo dõi thường xuyên. Tham gia các mạng lưới như ASF giúp Việt Nam chia sẻ thông tin, tiếp cận kinh nghiệm quản lý và từng bước đưa thông lệ trong nước đến gần hơn với khu vực.

Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế không đồng nghĩa sao chép một mô hình. Mỗi thị trường có quy mô, cấu trúc nhà đầu tư và khung pháp lý khác nhau. Điều quan trọng là lựa chọn cách làm phù hợp và duy trì quá trình trao đổi thường xuyên.

Với thị trường trái phiếu, yêu cầu cuối cùng vẫn trở về chất lượng. Để trở thành kênh huy động vốn trụ cột, thị trường cần phát triển theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững, phù hợp định hướng tại Quyết định 1726/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030. Quy mô chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng chất lượng và niềm tin của nhà đầu tư - điều kiện để những nguồn vốn dài hạn có thể ở lại với thị trường.