Quản lý xe hợp đồng: Minh bạch bằng dữ liệu tạo sân chơi bình đẳng

Nhiều trường hợp sử dụng danh nghĩa xe hợp đồng nhưng bản chất lại là bán chỗ cho từng hành khách - Ảnh minh họa

Siết quản lý xe hợp đồng

Xe hợp đồng đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng đa dạng của người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động đặt ra yêu cầu quản lý phải ngày càng minh bạch, chặt chẽ và an toàn hơn.

Thượng tá Nguyễn Hồng Long, Phó Trưởng phòng Hướng dẫn tuyên truyền, điều tra, giải quyết tai nạn giao thông (Cục Cảnh sát giao thông), cho rằng cần nhìn nhận xe hợp đồng là một loại hình vận tải xuất phát từ nhu cầu thực tế. Vấn đề là hoạt động phải đúng bản chất vận tải theo hợp đồng, bảo đảm an toàn và cạnh tranh bình đẳng.

Thực tế có trường hợp sử dụng danh nghĩa xe hợp đồng nhưng bản chất lại là bán chỗ cho từng hành khách. Xe chạy theo lịch trình, tuyến cố định, đón trả khách tại văn phòng hoặc lặp lại tại những điểm cố định do đơn vị kinh doanh vận tải thuê, hợp tác kinh doanh, hình thành dạng “bến xe cóc”. Tình trạng này tạo cạnh tranh không lành mạnh, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh, trật tự và an toàn giao thông do tranh giành khách, dừng/đỗ tập trung phương tiện trên đường phố.

Theo Thượng tá Long, khó khăn lớn của lực lượng cảnh sát giao thông là phân biệt chuyến xe hợp đồng đúng nghĩa với vận tải tuyến cố định được tổ chức dưới hình thức hợp đồng. Chỉ nhìn vào biển hiệu “Hợp đồng” hoặc thấy xe đi qua một tuyến đường nhiều lần chưa thể kết luận có vi phạm.

Về Nghị định 238/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 168/2024/NĐ-CР quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe, Thượng tá Long cho biết, chế tài đã bám sát các vi phạm phát sinh trên thực tế, như lái xe không có hợp đồng, không có danh sách hành khách; sử dụng hợp đồng điện tử nhưng không có thiết bị để truy cập hoặc không truy cập được; chở người ngoài danh sách; đón, trả khách tại văn phòng, địa điểm cố định thuộc trường hợp bị cấm hoặc không đúng địa điểm ghi trong hợp đồng.

Nghị định cũng bổ sung quy định xử lý người lái ô tô không đăng ký kinh doanh vận tải hành khách nhưng chở người có thu tiền, ký hợp đồng hoặc nhận đặt chỗ. Cơ quan chức năng sẽ phân định trách nhiệm của lái xe, chủ phương tiện và đơn vị kinh doanh vận tải dựa trên dữ liệu điện tử của từng vụ việc.

Cùng với đó, 319/2026/NĐ-CP cũng đã quy định việc lắp, khai thác, truyền, quản lý, kết nối, chia sẻ dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình và thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe, hình ảnh khoang chở khách.

Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện yêu cầu tăng cường bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đối với hoạt động kinh doanh vận tải bằng xe ô tô. Với xe hợp đồng, tinh thần chỉ đạo là kiểm tra điều kiện kinh doanh và hoạt động thực tế, xử lý nghiêm xe chở khách theo hợp đồng nhưng hoạt động trá hình như xe tuyến cố định; đồng thời tăng tuyên truyền để doanh nghiệp, lái xe tự giác chấp hành ngay từ nơi xuất phát.

Thời gian tới, lực lượng cảnh sát giao thông sẽ tham mưu Bộ Công an phối hợp với Bộ Xây dựng nghiên cứu, đánh giá các tiêu chí đối với doanh nghiệp kinh doanh vận tải hành khách, tiến tới có phương án xếp hạng chất lượng, an toàn đối với doanh nghiệp.

Minh bạch dữ liệu, tạo sân chơi bình đẳng

Ông Nguyễn Công Hùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam cho hay, các quy định pháp luật thời gian qua liên tục được điều chỉnh theo hướng minh bạch hóa hoạt động vận tải, với tiêu chí xuyên suốt là an toàn. Qua gần 30 năm hoạt động, ông Hùng nhận thấy quản lý vận tải vẫn cần thích ứng với bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, trong đó xe hợp đồng là một vấn đề đáng chú ý.

Theo ông Hùng, từ ngày 1/1/2028, doanh nghiệp phải tuân thủ quy định về truyền dữ liệu phục vụ quản lý. Tuy nhiên, danh sách hành khách trên xe, kể cả xe đưa đón cán bộ, công nhân viên, vẫn phải có danh sách ghi tên. Vì vậy, chuyển đổi số cần kiểm soát ngay trước khi xe lăn bánh: Có bao nhiêu hành khách, danh sách gồm những ai và dữ liệu phải được truyền để lực lượng chức năng chủ động kiểm soát, ngăn ngừa sự vụ.

Ông Hùng cho rằng, minh bạch hóa vận tải phải được thể chế hóa bằng quy định cụ thể, đồng thời xác định rõ công nghệ và phương thức áp dụng. Ngay khi xin cấp phù hiệu, doanh nghiệp cần có cam kết và phải chịu xử phạt nếu thực hiện sai.

Ông Hùng cũng đề nghị thực hiện nghiêm quy định về nhận diện phương tiện. Xe kinh doanh vận tải không được mang biển trắng; phù hiệu được sử dụng để phân định các loại hình như xe tuyến cố định, taxi, xe trung chuyển. Nếu xe trung chuyển có hoạt động kinh doanh vận tải nhưng vẫn sử dụng biển trắng thì không đúng quy định.

Theo ông Đỗ Quốc Phong, Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải, Cục Đường bộ Việt Nam, quá trình xây dựng quy định mới được thực hiện trên cơ sở phối hợp với các đơn vị liên quan và lắng nghe ý kiến cá nhân, doanh nghiệp.

Theo ông Phong, mục tiêu không phải hạn chế xe hợp đồng mà tạo hành lang pháp lý rõ ràng để loại hình này phát triển đúng bản chất, đáp ứng nhu cầu đi lại đa dạng. Nghị định 218/2026/NĐ-CP tiếp tục tăng cường quản lý thông qua hợp đồng, dữ liệu điện tử, phương thức tổ chức vận tải và hoạt động đón, trả khách.

Thượng tá Nguyễn Hồng Long nhấn mạnh, ứng dụng khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) phải gắn với xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu chuyên ngành, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương.

Trước mắt, Bộ Công an được giao tập trung triển khai Đề án xây dựng Trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình giúp xác định phương tiện đi đâu, dừng ở đâu, tốc độ và thời gian lái xe liên tục. Thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái và khoang chở khách có thể cảnh báo nguy cơ buồn ngủ, ngủ gật, buông cả hai tay khỏi vô lăng, không tập trung, đồng thời cung cấp căn cứ xử lý các hành vi như hút thuốc lá, sử dụng điện thoại, không thắt dây đai an toàn, chở quá số người.

Camera giao thông có thể hỗ trợ xác minh cung đường, lộ trình và hành vi vi phạm. Khi đối chiếu với hợp đồng, danh sách hành khách và phản ánh của người dân, lực lượng cảnh sát giao thông có thêm cơ sở nhận diện điểm đón, trả khách lặp lại hoặc hành trình bất thường.

Ông Hùng cho rằng đầu tư công nghệ đòi hỏi doanh nghiệp có nhân sự phù hợp và chuẩn hóa quy trình từ điều hành, lái xe đến chăm sóc khách hàng. Công nghệ phải giúp quản lý con người, phương tiện và toàn bộ quá trình vận hành, từ đăng kiểm, bảo trì, bảo dưỡng đến hoạt động trên đường và thông tin xử phạt.

Theo ông Hùng, công nghệ phải gắn với thực tiễn và trách nhiệm của địa phương trong liên thông, chia sẻ dữ liệu. Luật pháp đã có, các quy định cũng tương đối đầy đủ; vấn đề là cơ quan địa phương cần vào cuộc mạnh mẽ hơn, tăng kết nối, khai thác dữ liệu và gắn công nghệ với quản lý.

Quản lý xe hợp đồng vì vậy đang chuyển từ kiểm tra tại một thời điểm sang quản lý dựa trên dữ liệu và quá trình vận hành. Khi hợp đồng, hành khách, phương tiện, hành trình và dữ liệu camera được kết nối, việc nhận diện xe hoạt động đúng bản chất sẽ có cơ sở rõ ràng hơn. Đây cũng là nền tảng để bảo đảm an toàn giao thông, cạnh tranh bình đẳng và tạo dư địa cho xe hợp đồng phát triển phù hợp nhu cầu thị trường.