Thị trường vốn trước bài toán dẫn dòng tiền cho giai đoạn tăng trưởng mới

Việt Nam đang cần nguồn vốn rất lớn đầu tư cho hạ tầng, chuyển dịch năng lượng, công nghệ cao và các ngành công nghiệp mới (Ảnh TH)

Từ quy mô thị trường đến chất lượng tăng trưởng

Trong khuôn khổ Hội nghị thường niên Diễn đàn Chứng khoán châu Á lần thứ 31, chiều 2/10, chuyên đề “Đầu tư vào Việt Nam - Vươn mình trong Kỷ nguyên mới” các diễn giả đã tập trung thảo luận triển vọng kinh tế, nhu cầu huy động nguồn lực và vai trò của thị trường vốn trong giai đoạn phát triển mới.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhu cầu vốn rất lớn để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, phát triển hạ tầng, chuyển dịch năng lượng, công nghệ cao và các ngành công nghiệp mới.

Trong hành trình đó, thị trường vốn giữ vai trò then chốt. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc giúp doanh nghiệp huy động vốn, mà còn đưa thị trường chứng khoán trở thành kênh cung ứng vốn trung và dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế, đồng thời tạo cầu nối vững chắc giữa nguồn vốn trong nước và quốc tế.

Sau hơn 26 năm phát triển, quy mô thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những thay đổi đáng kể. Theo bà Vũ Thị Chân Phương, tổng vốn hóa trên hai sở giao dịch chứng khoán tương đương 81,7% GDP; giá trị giao dịch cổ phiếu bình quân hằng ngày từ đầu năm đến nay đạt khoảng 1 tỷ USD. Đến tháng 9/2026, số lượng tài khoản giao dịch chứng khoán đạt gần 13,9 triệu tài khoản.

Tuy nhiên, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh, cột mốc mới không phải điểm đến mà là khởi đầu của một hành trình mới. Một thị trường mới nổi không đơn thuần cần quy mô lớn hơn, mà quan trọng hơn phải minh bạch, hiệu quả, an toàn và tiệm cận hơn với các chuẩn mực quốc tế.

Bà Phương cho biết, thời gian tới Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng, triển khai mô hình đối tác thanh toán trung tâm (CCP), thúc đẩy tài chính xanh và tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát. Đích đến của các cải cách là làm cho thị trường hoạt động hiệu quả hơn đối với doanh nghiệp, nhà đầu tư và toàn bộ nền kinh tế.

Đặt câu chuyện thị trường vốn trong bức tranh rộng hơn của nền kinh tế, bà Tina Khan, Chuyên gia kinh tế trưởng phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào của World Bank cho rằng, vấn đề quan trọng đối với Việt Nam trong giai đoạn tới không chỉ nằm ở khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng cao, mà là chất lượng của tăng trưởng.

Theo bà Tina Khan, Việt Nam đã dịch chuyển từ một quốc gia thu nhập thấp lên nhóm thu nhập trung bình cao, với thu nhập bình quân đầu người hiện khoảng 5.000 USD. Nhưng hành trình tiến tới nhóm thu nhập cao là một chặng đường khác, đòi hỏi những động lực và chiến lược mới.

World Bank dự báo trong vài năm tới, tăng trưởng kinh tế Việt Nam có thể duy trì khoảng 7% mỗi năm, cao hơn trung bình khu vực Đông Á và nhiều nền kinh tế mới nổi. Những động lực được bà Tina Khan chỉ ra gồm sự phát triển của tầng lớp trung lưu, dòng vốn FDI, xuất khẩu và quá trình cải cách đang được triển khai. Nhưng theo World Bank, yếu tố phân tách rõ nhất giữa những quốc gia vượt lên nhóm thu nhập cao và những quốc gia dừng lại ở mức thu nhập trung bình chính là năng suất lao động.

Vốn phải đi vào những khu vực có năng suất cao

Phân tích kinh nghiệm quốc tế, bà Tina Khan cho biết, nhóm quốc gia chuyển đổi thành công lên mức thu nhập cao đạt tăng trưởng năng suất lao động bình quân khoảng 5,5% mỗi năm, trong khi nhóm "mắc kẹt" ở mức thu nhập trung bình chỉ đạt khoảng 2%.

Điều đó đặt ra yêu cầu đối với giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam: tạo ra nhiều giá trị hơn từ mỗi giờ làm việc, mỗi đơn vị vốn đầu tư và mỗi sản phẩm của người lao động.

Yêu cầu này càng đáng chú ý khi bối cảnh phát triển đã thay đổi. Theo bà Tina Khan, Việt Nam đang thực hiện quá trình chuyển đổi trong điều kiện khác với giai đoạn phát triển trước đây của các nền kinh tế Đông Á.

Một thách thức lớn hiện nay là bất định của thương mại toàn cầu. Xuất khẩu tiếp tục là động lực quan trọng, nhưng không thể được xem là điều hiển nhiên và cũng không thể trở thành động lực duy nhất.

Thách thức thứ hai đến từ nhân khẩu học. World Bank dự báo trong 25 năm tới, lực lượng lao động của Việt Nam có thể giảm khoảng 7%. Trong vài thập kỷ tới, cứ 5 người lao động sẽ có một người trên 65 tuổi. Khi lực lượng lao động trẻ giảm, năng suất của mỗi người lao động phải tăng lên để duy trì tăng trưởng, trong bối cảnh nền kinh tế còn đứng trước tác động của trí tuệ nhân tạo và thay đổi công nghệ.

Biến đổi khí hậu là thách thức thứ ba. Theo ước tính được chuyên gia World Bank dẫn tại diễn đàn, tổn thất kinh tế tích lũy do biến đổi khí hậu có thể lên tới 12,5% GDP vào năm 2050. Vì vậy, ứng phó với khí hậu liên quan trực tiếp đến triển vọng kinh tế, việc làm và sản xuất công nghiệp dài hạn.

Từ những thách thức đó, bà Tina Khan đề cập bốn trụ cột ưu tiên nhằm thúc đẩy năng suất. Trước hết là phát triển doanh nghiệp nội địa có sức cạnh tranh, trong đó khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ được xác định là nơi tạo ra đổi mới sáng tạo và việc làm. Đi cùng với đó là đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện tiếp cận vốn và hỗ trợ chuyển giao công nghệ.

Trụ cột thứ hai là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hình thành lực lượng lao động có kỹ năng cao. Trụ cột thứ ba là nâng cao chất lượng và hiệu quả của đầu tư công và hạ tầng, thay vì chỉ tập trung vào tốc độ giải ngân. Trụ cột còn lại gắn trực tiếp với thị trường vốn: nguồn lực tài chính cần được phân bổ vào những ngành có năng suất cao và năng động nhất.

Cách tiếp cận này cho thấy câu chuyện huy động vốn không thể tách rời câu chuyện sử dụng vốn. Quy mô nguồn lực lớn chỉ có ý nghĩa khi dòng vốn được dẫn tới những khu vực có khả năng tạo ra năng suất và giá trị gia tăng cao hơn cho nền kinh tế.

Từ tỷ lệ tiết kiệm 37% GDP đến nguồn vốn dài hạn

Bài toán càng trở nên rõ nét khi nhu cầu đầu tư của nền kinh tế tăng mạnh. Theo bà Tina Khan, các kế hoạch hiện đại hóa hạ tầng và đầu tư công dự kiến đưa tỷ lệ đầu tư công trên GDP lên mức 10% trong 5 năm tới, cao hơn đáng kể so với chu kỳ trước. Để thực hiện các dự án này cần sự tham gia của khu vực công, khu vực tư nhân, hộ gia đình và nguồn vốn nước ngoài.

Nếu chỉ xét kế hoạch vay của Chính phủ giai đoạn 2026 - 2030, nhu cầu vốn được chuyên gia World Bank cho biết sẽ tăng hơn ba lần so với chu kỳ trước. Trong khi đó, thị trường trái phiếu Việt Nam hiện tương đương khoảng 20% GDP và cơ sở nhà đầu tư trong nước còn tập trung chủ yếu vào ngân hàng và quỹ hưu trí nhà nước. Việc hấp thụ lượng phát hành lớn vì vậy đặt ra thách thức đối với thị trường. Đây cũng là lý do bà Tina Khan cho rằng Việt Nam không thể phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngân hàng.

Điểm đáng chú ý là Việt Nam không thiếu nguồn tiết kiệm. Theo số liệu được chuyên gia World Bank đưa ra tại diễn đàn, tỷ lệ tiết kiệm gộp nội địa của Việt Nam khoảng 37% GDP. Bên cạnh đó, dư địa huy động nguồn vốn quốc tế vẫn còn lớn. Vấn đề vì thế nằm ở khả năng phát triển các kênh và công cụ tài chính để đưa nguồn tiết kiệm vào những dự án đầu tư dài hạn.

Ba ưu tiên được bà Tina Khan đặt ra đối với thị trường vốn gồm: đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư tổ chức; tăng thanh khoản và cơ chế định giá để hình thành đường cong lãi suất chuẩn, phát triển thị trường thứ cấp; đồng thời hoàn thiện hạ tầng và công tác giám sát thị trường, từ thanh toán bù trừ, minh bạch thông tin đến xếp hạng tín nhiệm. Mục tiêu cuối cùng là hình thành nguồn tài trợ có kỳ hạn phù hợp với nhu cầu đầu tư dài hạn của nền kinh tế.

Trong tiến trình này, xếp hạng tín nhiệm quốc gia cũng được chuyên gia World Bank nhấn mạnh. Việt Nam hiện chưa đạt mức xếp hạng đầu tư. Nếu đạt được mức xếp hạng này Việt Nam có thể giúp mở rộng cơ sở nhà đầu tư, giảm chi phí vay vốn cho nền kinh tế và tạo chuẩn so sánh cho doanh nghiệp phát hành. Điều quan trọng hơn nằm ở chính quá trình cải cách để tiến tới mục tiêu đó, bao gồm quản lý tài chính công minh bạch, phối hợp chính sách tiền tệ và tài khóa, cùng một hệ thống ngân hàng, tài chính vững mạnh.

Từ góc nhìn của cơ quan quản lý thị trường, bà Vũ Thị Chân Phương cũng khẳng định, Việt Nam mong muốn tiếp tục lắng nghe phản hồi trực tiếp từ nhà đầu tư quốc tế về những việc đang làm tốt, những vấn đề cần cải thiện và kỳ vọng của cộng đồng đầu tư.

Khi nhu cầu vốn cho giai đoạn phát triển mới ngày càng lớn, câu chuyện của thị trường vốn vì thế không chỉ nằm ở việc mở rộng quy mô. Trọng tâm được các diễn giả đặt ra là khả năng tạo dựng một thị trường minh bạch, hiệu quả và đủ chiều sâu để kết nối nguồn tiết kiệm trong nước, vốn quốc tế với nhu cầu đầu tư dài hạn của nền kinh tế.