Đổi mới sáng tạo phải được đo bằng năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh

Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, đổi mới sáng tạo cần trở thành động lực được kích hoạt mạnh mẽ trong toàn bộ nền kinh tế và xã hội. Với nền kinh tế, đổi mới sáng tạo phải góp phần tăng năng suất, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và nguồn lực, tạo ra sản phẩm, dịch vụ, ngành nghề và thị trường mới.

Phó Thủ tướng đánh giá Việt Nam đã có những bước tiến đáng ghi nhận về năng lực đổi mới sáng tạo. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo từng bước được hình thành và phát triển, với mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo, viện nghiên cứu, trường đại học, quỹ đầu tư, chuyên gia và doanh nghiệp ngày càng mở rộng. Hoạt động đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp cũng không chỉ tập trung vào công nghệ mà đã mở rộng sang sản phẩm, dịch vụ, quy trình sản xuất, phương thức quản trị và mô hình kinh doanh.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu tại sự kiện

Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển và mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tỷ lệ doanh nghiệp trong nước có hoạt động đổi mới công nghệ còn thấp; phần lớn doanh nghiệp vẫn tập trung ở các khâu gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng thấp và chưa làm chủ được công nghệ lõi. Hoạt động của thị trường khoa học và công nghệ, các sàn giao dịch công nghệ cũng còn hạn chế.

Từ thực tế đó, Phó Thủ tướng nhấn mạnh trọng tâm trong giai đoạn tới là chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện, chuyển từ “có hoạt động đổi mới sáng tạo” sang “có kết quả đổi mới sáng tạo”, đồng thời từng bước phát triển và hoàn thiện hệ sinh thái với doanh nghiệp ở vị trí trung tâm. Doanh nghiệp là nơi nhận biết nhu cầu của thị trường, đặt bài toán, đầu tư nguồn lực, tiếp nhận và làm chủ công nghệ, tổ chức sản xuất và đưa sản phẩm tới người tiêu dùng. Vì vậy, chính sách đổi mới sáng tạo cần ngày càng hướng mạnh vào việc nâng cao năng lực đổi mới của doanh nghiệp.

Để các yêu cầu này đi vào thực tế, Phó Thủ tướng đề nghị từng bộ, ngành, địa phương xác định rõ trách nhiệm và các bài toán đổi mới sáng tạo trọng tâm trong lĩnh vực phụ trách; đưa mục tiêu, nhiệm vụ và chỉ tiêu đổi mới sáng tạo vào kế hoạch phát triển, bố trí nguồn lực và định kỳ đánh giá kết quả, tác động. Cùng với đó là thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp, phát triển thị trường khoa học và công nghệ, từng bước hình thành dòng chảy thực chất giữa nhu cầu của doanh nghiệp với nguồn cung công nghệ, chuyên gia, tài chính, sở hữu trí tuệ và các tổ chức trung gian.

Phó Thủ tướng cũng đặt yêu cầu phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia theo hướng tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp, viện, trường, chuyên gia, nhà đầu tư và các nguồn lực. Các viện nghiên cứu, trường đại học vừa phải nâng cao chất lượng nghiên cứu, vừa thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa kết quả, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Hợp tác quốc tế về đổi mới sáng tạo cần phục vụ trực tiếp cho việc nâng cao năng lực công nghệ trong nước và vị thế của Việt Nam trong các mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu...

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng Việt Nam cần tạo ra nhiều giá trị hơn bằng tri thức, năng suất và khả năng làm chủ công nghệ

Chủ đề của Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 là “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, cách tiếp cận của năm nay nhấn mạnh toàn xã hội là chủ thể của đổi mới sáng tạo: Nhà nước kiến tạo môi trường và cơ chế, chính sách; viện nghiên cứu, trường đại học tạo ra tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực; doanh nghiệp đưa công nghệ và kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh; các tổ chức hỗ trợ, quỹ đầu tư và chuyên gia làm nhiệm vụ kết nối nguồn lực.

Tại sự kiện, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng đổi mới sáng tạo trước hết bắt đầu từ tư duy. Theo ông, khi nói tới đổi mới, nhiều người thường nghĩ đến những phát minh, công nghệ hiện đại hoặc doanh nghiệp khởi nghiệp, trong khi điểm khởi đầu nằm ở khả năng nhìn một vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, đặt câu hỏi trước những điều vốn được xem là hiển nhiên và tìm ra cách làm tốt hơn.

Theo Bộ trưởng, tư duy theo lối mòn thường gắn với những suy nghĩ như “trước nay vẫn làm như vậy”, “chưa có tiền lệ” hay “hãy chờ đủ điều kiện”, trong khi tư duy đổi mới bắt đầu bằng những câu hỏi về cách làm tốt hơn, điều kiện cần tạo ra và điểm có thể bắt đầu. Ở tầm tổ chức hay quốc gia, việc duy trì lối tư duy cũ quá lâu có thể làm chậm quá trình thích ứng và khiến những cơ hội phát triển bị bỏ lỡ.

Từ góc độ phát triển dài hạn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng Việt Nam cần tạo ra nhiều giá trị hơn bằng tri thức, năng suất và khả năng làm chủ công nghệ, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng từng nguồn lực. Đổi mới vì thế không chỉ là yêu cầu đối với các doanh nghiệp công nghệ hay các dự án khởi nghiệp, mà cần hiện diện trong hoạt động của người dân, doanh nghiệp, cơ quan quản lý, trường đại học và viện nghiên cứu.

Với doanh nghiệp, đổi mới cần trở thành một phần của chiến lược kinh doanh, bắt đầu từ những bài toán thực tế về năng suất, nhu cầu khách hàng và khả năng tạo giá trị mới từ công nghệ. Với trường đại học và viện nghiên cứu, yêu cầu đặt ra là xây dựng môi trường khuyến khích những câu hỏi mới, lắng nghe ý kiến khác biệt và tạo cơ hội cho các sáng kiến được thử sức. Còn với các bộ, ngành và địa phương, tư duy đổi mới phải được phản ánh trong quá trình xây dựng, thực thi chính sách cũng như việc xử lý các vướng mắc của người dân và doanh nghiệp.

Tại Ngày hội, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố kết quả Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) năm 2026, nhằm cung cấp căn cứ để các địa phương nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và xây dựng giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động đổi mới sáng tạo. Đây cũng là một trong những nội dung cụ thể hóa yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo gắn với kết quả và hiệu quả phát triển.

Bên cạnh đó, Ngày hội còn diễn ra nhiều hoạt động giới thiệu công nghệ, sản phẩm, giải pháp mới; kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và nhà đầu tư. Các diễn đàn chuyên đề, không gian triển lãm, hoạt động kết nối cung - cầu công nghệ và trao đổi kinh nghiệm được tổ chức nhằm tăng cường liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy việc đưa kết quả nghiên cứu và công nghệ vào thực tiễn.