ECB trước lựa chọn khó: Tăng lãi suất hay chờ thị trường tự thắt chặt?

Hai cách đọc từ cùng một cú sốc

Lạm phát khu vực đồng euro tăng lên 3,8% trong tháng 9, từ 3,2% tháng trước và cao hơn mức 3,6% mà các chuyên gia dự báo. Lạm phát cơ bản, loại trừ năng lượng và thực phẩm, cũng nhích lên 2,5% từ 2,4%, chủ yếu do giá dịch vụ tăng.

Isabel Schnabel, thành viên Ban điều hành Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), cho rằng chính sách tiền tệ không thể chờ đến khi các tác động gián tiếp và tác động vòng hai thực sự xuất hiện mới hành động.

Theo bà, nếu chờ tới khi doanh nghiệp thực sự tăng giá và các vòng đàm phán tiền lương đã phản ánh đầy đủ cú sốc năng lượng, hành động chính sách lúc đó sẽ quá muộn. Vì vậy, ngân hàng trung ương phải đưa ra đánh giá về mức độ và cách thức các cú sốc truyền dẫn sang lạm phát cơ bản, từ đó có các điều chỉnh chính sách phù hợp.

Schnabel cho biết giá nhập khẩu và giá sản xuất, đặc biệt với hàng trung gian và tư liệu sản xuất, đã tăng. Theo bà, đây là những dấu hiệu cần được theo dõi trước khi tác động thể hiện rõ trong lạm phát cơ bản. Dự báo của ECB cho thấy lạm phát cơ bản được dự kiến tăng lên 2,6% trong năm 2027 trước khi giảm về 2,3% năm 2028.

Ngược lại, Olli Rehn, Thống đốc ngân hàng trung ương Phần Lan, chỉ ra một lực kéo theo hướng khác. Ông cho rằng giá năng lượng đang tiến gần kịch bản bất lợi của ECB, nhưng lãi suất dài hạn tăng sẽ làm chậm tăng trưởng và giảm mức độ truyền dẫn của cú sốc năng lượng.

“Giá năng lượng cao hơn đang đưa chúng ta tiến gần hơn tới kịch bản bất lợi của ECB xét về lạm phát. Mặt khác, việc lãi suất dài hạn tăng sẽ làm chậm tăng trưởng và hạn chế mức độ cú sốc năng lượng lan sang mặt bằng giá cả và tiền lương”, ông Rehn phát biểu tại một hội nghị của Ủy ban Rủi ro Hệ thống châu Âu. “Điều này nhấn mạnh thực tế rằng các dự báo về tăng trưởng và lạm phát vẫn đang chịu mức độ bất định rất cao và lan rộng”, ông nói.

Thị trường đang làm bao nhiêu phần việc của ECB?

Lợi suất trái phiếu chính phủ Đức kỳ hạn 10 năm đã lên 3,57%, mức cao nhất trong 17 năm. Khi lợi suất dài hạn tăng, chi phí vay của hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ thường tăng theo. Điều kiện tài chính vì vậy có thể thắt chặt ngay cả khi ECB chưa nâng thêm lãi suất chính sách.

Nếu cơ chế này đủ mạnh, tiếp tục tăng lãi suất ngay có thể tạo ra mức thắt chặt lớn hơn cần thiết. Dữ liệu tháng 9 cũng cho thấy lạm phát cơ bản mới tăng nhẹ. Mức tăng khá hạn chế này cho thấy chi phí năng lượng cao vẫn chưa tạo ra những tác động vòng hai đủ mạnh để châm ngòi một vòng xoáy lạm phát khó kiểm soát.

Đây cũng là điểm khiến tranh luận hiện nay khác với câu hỏi đơn giản “CPI tăng thì ECB có tăng lãi suất hay không?”. Với một cú sốc chủ yếu đến từ năng lượng, điều ECB quan tâm không chỉ là mức lạm phát hiện tại mà còn là mức độ nó làm thay đổi hành vi định giá, tiền lương và kỳ vọng lạm phát trong tương lai thế nào.

Nhưng chấp nhận “chờ” mà chưa hành động cũng có giá của nó. Một khi kỳ vọng lạm phát thay đổi, doanh nghiệp điều chỉnh giá và người lao động đưa chi phí sinh hoạt cao hơn vào đàm phán lương, việc kéo lạm phát về mục tiêu có thể đòi hỏi mức lãi suất cao hơn về sau. ECB trong các cuộc họp gần đây cũng thừa nhận rủi ro lạm phát nghiêng về phía tăng, dù các tác động vòng hai hiện vẫn còn hạn chế.

Thị trường hiện nghiêng về một giải pháp trung gian: chưa vội nâng lãi suất trong tháng 10, nhưng để ngỏ tháng 12. Standard Chartered ngày 2/10 đã chuyển dự báo sang ECB tăng 25 điểm cơ bản vào tháng 12, đưa lãi suất tiền gửi lên 2,75% (trước đó dự báo ECB sẽ tạm dừng tăng lãi suất). Dữ liệu LSEG cũng cho thấy, thị trường định giá khoảng 65% khả năng tăng lãi suất trong tháng 12.