Trợ lực doanh nghiệp: Bỏ ‘cấp phát’, xây hệ sinh thái

Chuyển tư duy từ 'cấp phát' sang kiến tạo hệ sinh thái là bước đột phá, giúp chính sách hỗ trợ tiếp cận đúng và trúng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp - Ảnh: BM

Cuộc cách mạng về tư duy: Từ “cung” sang “cầu”

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng các hộ kinh doanh lâu nay vẫn luôn được ví là “xương sống” của nền kinh tế, là lực lượng đóng vai trò trọng yếu trong việc tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, bức tranh thực tế của khu vực này sau nhiều năm thi hành Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 vẫn còn đó những "mảng màu trầm".

Vừa qua, tại hội thảo “Tham vấn chính sách, giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, gợi mở định hướng hoàn thiện chính sách trong giai đoạn mới”, TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) đã chia sẻ một thực tế đầy trăn trở.

“Doanh nghiệp rất cần hỗ trợ, nhưng không phải chính sách nào cũng đến được với họ. Nhiều chính sách được thiết kế rất tốt nhưng khả năng tiếp cận trên thực tế lại hạn chế. Nghịch lý ở chỗ, những doanh nghiệp khát chính sách hỗ trợ nhất đôi khi lại là những đơn vị trầy trật, khó tiếp cận nhất”, ông Nam cho biết.

Đồng quan điểm với đại diện VINASME, bà Sinwon Park, Giám đốc Quốc gia Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam khẳng định khối doanh nghiệp nhỏ và vừa và hộ kinh doanh là trung tâm thúc đẩy sinh kế, việc làm và kinh tế địa phương. Dù vậy, lực lượng này vẫn liên tục vấp phải những lực cản lớn về tiếp cận tài chính, thị trường, công nghệ và kỹ năng quản trị để có thể tăng trưởng bền vững.

Nhận diện rõ những nút thắt sau gần một thập kỷ, ban soạn thảo dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (dự kiến thay thế Luật năm 2017) đã quyết định thực hiện một cuộc đại phẫu toàn diện.

Ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết, mục tiêu không chỉ là sửa đổi, bổ sung vài điều khoản mà là viết lại căn bản phương thức hỗ trợ.

“Trước đây, chúng ta làm luật theo kiểu 'cung' - tức là Nhà nước có cái gì thì cung cấp cái đó, chủ động đi chọn doanh nghiệp để hỗ trợ. Điều này vô hình trung đẩy doanh nghiệp vào thế bị động. Lần này, tư duy thay đổi hoàn toàn sang hướng lấy doanh nghiệp làm trọng tâm. Doanh nghiệp tự biết mình thiếu gì, cần gì và họ sẽ là người chủ động tiếp cận chính sách, quyết định lựa chọn đơn vị hỗ trợ mình”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Dưới góc nhìn báo chí kinh tế, sự thay đổi mang tính đột phá nhất trong dự thảo lần này chính là cơ chế cấp ngân sách qua hệ thống voucher (phiếu hỗ trợ) và ứng dụng triệt để trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ thông tin vào quản lý dữ liệu. Điều này không chỉ minh bạch hóa dòng vốn hỗ trợ mà còn cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ, thời gian chờ đợi của doanh nghiệp.

Kiến tạo hệ sinh thái, phân nhóm trọng điểm

Làm rõ hơn về những điểm mới, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể cho hay, điểm cốt lõi của dự thảo là chuyển từ việc Nhà nước hỗ trợ trực tiếp sang kiến tạo môi trường thuận lợi, phát triển hệ sinh thái hỗ trợ. Cơ quan quản lý nhà nước sẽ chuyển từ việc quản lý thông qua quy trình, thủ tục sang quản lý bằng dữ liệu, kết quả và trách nhiệm giải trình.

Theo đó, các chính sách được thiết kế thành hai nhóm rõ rệt, không còn cào bằng dàn trải.

Thứ nhất là nhóm chính sách hỗ trợ chung, tập trung tháo gỡ 4 điểm nghẽn lớn nhất: vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường. Đáng chú ý, tư duy hỗ trợ thị trường đã thay đổi từ việc chỉ xúc tiến thương mại đơn lẻ sang nâng cao năng lực đáp ứng thị trường, kết nối đầu ra để doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Về thuế, dự thảo đề xuất nâng ngưỡng doanh thu lên 10 tỷ đồng/năm để các hộ và cá nhân kinh doanh được lựa chọn các phương pháp thuế đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Thứ hai là nhóm chính sách có trọng tâm, hướng tới 4 đối tượng “hạt giống”: Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp tham gia chuỗi liên kết/chuỗi giá trị, doanh nghiệp kinh doanh bền vững và doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh. Đây là lực lượng có khả năng tạo chuyển đổi rõ nét, nâng cao năng suất và tạo động lực lan tỏa cho nền kinh tế.

Đặc biệt, để khuyến khích hàng triệu hộ kinh doanh “bước ra ánh sáng” và lớn lên thành doanh nghiệp, dự thảo đã thiết kế một cơ chế như “trải thảm đỏ”. Các rào cản ban đầu được gỡ bỏ bằng việc rút ngắn thời gian cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh xuống còn đúng một ngày; miễn một số phí, lệ phí; áp dụng cơ chế biểu mẫu kế toán tối giản từ 3-6 tháng và hỗ trợ các nền tảng số, phần mềm dịch vụ kế toán.

Có thể thấy, với triết lý ngân sách nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, chia sẻ rủi ro nhằm huy động nguồn lực xã hội, dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đang kỳ vọng tạo ra một bệ phóng thực chất. Khi chính sách chuyển từ “cho con cá” sang “trao cần câu” và kiến tạo một “hồ nước” sinh thái dồi dào, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng vào một chu kỳ lớn mạnh mới, đóng góp xứng tầm vào khát vọng thịnh vượng của quốc gia.