Hỗ trợ đúng nhu cầu để doanh nghiệp đủ vững lớn lên

Hệ thống chính sách hỗ trợ DNNVV xuyên suốt và tương đối đầy đủ

Hình thành cơ chế hỗ trợ xuyên suốt

Thời gian qua, hệ thống chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đã từng bước được hoàn thiện. Đặc biệt, sau hơn 8 năm triển khai Luật Hỗ trợ DNNVV, nhiều kết quả quan trọng, có ý nghĩa đã từng bước góp phần hỗ trợ DNNVV nâng cao năng lực cạnh tranh. Cụ thể, khuôn khổ pháp lý hỗ trợ DNNVV từng bước được hoàn thiện với 08 Nghị định và khoảng 20 Thông tư, các quy định về hỗ trợ đất đai, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân… tại các pháp luật chuyên ngành đã tạo ra một hệ thống chính sách hỗ trợ DNNVV xuyên suốt và tương đối đầy đủ.

Song song với hoàn thiện thể chế, công tác tổ chức thi hành được triển khai khá tích cực ở trung ương và địa phương; một số hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp được đón nhận tích cực từ cộng đồng doanh nghiệp; các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp của địa phương tương đối kịp thời và bám sát nhu cầu của doanh nghiệp. Cùng với đó, Luật Hỗ trợ DNNVV đã góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong công tác hỗ trợ DNNVV, thúc đẩy phương thức hỗ trợ theo hướng công khai, minh bạch, có trọng tâm, trọng điểm và gắn dần với yêu cầu chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Bên cạnh những kết quả tích cực từ thể chế chính sách, DNNVV vẫn không tránh khỏi những khó khăn, thách thức từ nhiều phía. Ông Trần Đăng Nam, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp trẻ Hà Nội, Chủ tịch Tập đoàn Dolgroup cho biết, đà tăng của sản xuất thời gian qua chủ yếu đến từ khu vực FDI, trong khi doanh nghiệp thuần Việt có sự phân hóa mạnh. Khoảng 80% DNNVV trên địa bàn đang gặp khó khăn, dù các chỉ số kinh tế chung vẫn tích cực. Đơn cử tại làng nghề La Phù (Hà Nội), nhiều cơ sở không còn duy trì sản xuất như trước mà chuyển sang đặt hàng OEM từ các doanh nghiệp Trung Quốc để hoàn thiện sản phẩm.Những điểm nghẽn lớn nằm ở khả năng tiếp cận vốn, chi phí tuân thủ và áp lực tái cấu trúc, chuẩn hóa trong thời gian ngắn. Không ít doanh nghiệp không kịp thích ứng, dẫn tới đứt gãy dòng tiền, yếu về quản trị rủi ro và quản trị tài chính.

Trước tình trạng này, bà Trịnh Thị Hương Phó Cục trưởng Cục Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) nêu một thực tế, Luật Hỗ trợ DNNVV hiện hành còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp; phương thức hỗ trợ doanh nghiệp còn phân tán, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu của doanh nghiệp; việc tiếp cận chính sách còn khó khăn và cơ chế đánh giá hiệu quả sau hỗ trợ chưa rõ nét... Do đó, Chính phủ đã đề xuất xây dựng Luật Phát triển DNNVV thay thế Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017. Dự án Luật đang được xây dựng thể hiện tư duy xây dựng chính sách nhằm nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp, tạo điều kiện cho DNNVV phát triển.

Chuyển từ tư duy “hỗ trợ” sang “phát triển”

Theo hướng này, chính sách dự kiến không chỉ tập trung tháo gỡ khó khăn trước mắt mà còn nâng cao năng lực nội tại và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp; thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, tham gia chuỗi giá trị, mở rộng thị trường và phát triển hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp. Trong đó, đổi mới phương thức hỗ trợ (hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, thay vì dàn trải, đặc biệt tập trung vào nhóm hộ kinh doanh vừa chuyển đổi thành doanh nghiệp, doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ chuyển đổi thành doanh nghiệp lớn…); điểm mới nữa của dự án Luật là hỗ trợ, quản lý bằng dữ liệu, thay vì quản trị; tập trung, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, lựa chọn các đơn vị hỗ trợ; Nhà nước chuyển từ hỗ trợ những gì mình có sang hỗ trợ những cái doanh nghiệp cần…

Cũng theo bà Trịnh Thị Hương, các chính sách hỗ trợ, đặc biệt việc miễn, giảm thuế tập trung vào 4 nhóm: doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp liên kết hiệu quả, doanh nghiệp mới chuyển đổi từ hộ kinh doanh, doanh nghiệp phát triển bền vững. Đặc biệt, các chính sách tập trung hỗ trợ cho các đối tượng vừa chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp trong việc rút ngắn thời gian đăng ký doanh nghiệp, miễn giảm nhiều loại thuế, phí, mô hình quản trị tối giản…

Tuy nhiên, cũng theo lãnh đạo Cục Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể, lợi dụng sự thông thoáng của chính sách khuyến khích khởi nghiệp tạo điều kiện tối đa cho người dân đăng ký thành lập doanh nghiệp qua mạng thông tin điện tử, cùng với thông tin bị lộ lọt nên đã dẫn đến tình trạng thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép để đăng ký đứng tên doanh nghiệp, hoặc bị tổ chức sử dụng để kê khai thu nhập, tiền lương, tiền công không đúng với thực tế làm phát sinh nghĩa vụ, nợ thuế. Vì thế, trong thời gian tới, Cục sẽ xem xét, nghiên cứu, đề nghị sửa đổi Luật doanh nghiệp, trong đó đưa nội dung này vào sửa đổi trong Luật nhằm hạn chế tình trạng trên.

Xác định việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân trong các trường hợp thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép là nội dung cần được ưu tiên trong quá trình triển khai Chiến dịch làm sạch mã số thuế, ngành Thuế đã bổ sung trên ứng dụng eTax Mobile chức năng để cá nhân chủ động tra tra cứu danh sách doanh nghiệp, hộ kinh doanh mà mình đang ghi nhận là chủ sở hữu, chủ hộ kinh doanh hoặc người đại diện theo pháp luật; đồng thời gửi phản ánh ngay khi phát hiện thông tin cá nhân có dấu hiệu bị sử dụng trái phép hoặc thông tin về vai trò của cá nhân tại doanh nghiệp không còn phù hợp với thực tế.

Chia sẻ về vấn đề này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh, việc chuyển từ tư duy “hỗ trợ” sang “phát triển” doanh nghiệp vừa và nhỏ là bước tiến quan trọng. Thực tế đang đòi hỏi chính sách phải hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các năng lực cốt lõi như quản trị, nhân lực, tiếp cận khoa học, công nghệ, phát triển sản phẩm và thị trường, bên cạnh những cách tiếp cận truyền thống về đất đai và vốn. Vì vậy, quá trình hoàn thiện dự thảo Luật cần chú trọng các yêu cầu này, thiết kế chính sách thực sự thúc đẩy doanh nghiệp phát triển. Cùng với đó, cần rà soát các tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng rõ ràng, tạo cơ sở để Chính phủ tiếp tục quy định chi tiết, bảo đảm thuận lợi trong quá trình áp dụng.

Đối với các quỹ và nguồn huy động khác, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát các quy định về nguyên tắc, tiêu chí tiếp cận, bảo đảm việc huy động các nguồn lực này có tính khả thi. Đồng thời, cần đánh giá công tâm hơn đối với Quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Quỹ Bảo lãnh tín dụng, bởi các quỹ này hoạt động chưa hiệu quả là do mô hình tổ chức. Thay vì quy định hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước, dự thảo Luật cần nghiên cứu tiếp tục duy trì hỗ trợ thông qua hai mô hình quỹ tài chính ngoài ngân sách.

Đặc biệt, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh cần hoàn thiện quy định về chính sách cấp thẻ hỗ trợ (voucher) chi phí đào tạo cho doanh nghiệp nhỏ và vừa bởi khuyến khích phát triển nhân lực là yếu tố then chốt quyết định năng lực quản trị, phát triển sản phẩm và ứng dụng công nghệ của doanh nghiệp. Theo đó, nếu doanh nghiệp chứng minh được đã thực hiện hợp đồng đào tạo nhân lực trong năm, đúng với nhu cầu đăng ký, Nhà nước có thể cấp voucher hỗ trợ một phần chi phí, chẳng hạn 30% hoặc 70%.