Để cải cách thủ tục thuế, hải quan thực sự giảm gánh nặng cho doanh nghiệp

Cải cách không chỉ dừng ở số lượng thủ tục

Tại Diễn đàn “Ngành Thuế và ngành Hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số” do Tạp chí Kinh tế - Tài chính tổ chức, đại diện hai ngành đã thông tin về những kết quả cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số nhằm giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Theo ông Mai Sơn - Phó Cục trưởng Cục Thuế, 100% thủ tục hành chính thuế đã được thực hiện toàn trình trên môi trường điện tử. Ngành Thuế cũng hoàn thành mục tiêu cắt giảm tối thiểu 50% chi phí tuân thủ và thời gian giải quyết thủ tục hành chính theo Nghị quyết 66/NQ-CP, đồng thời đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu để hạn chế yêu cầu người nộp thuế cung cấp lại thông tin.

Trong khi đó, ông Trần Đức Hùng - Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, ngành đã trình Bộ Tài chính công bố sửa đổi, bổ sung 66 thủ tục hành chính và bãi bỏ 47 thủ tục. Cùng với đó, tỷ lệ Luồng Vàng giảm 2,72 điểm phần trăm và Luồng Đỏ giảm 0,40 điểm phần trăm so với năm 2025, phản ánh việc tiếp tục đẩy mạnh quản lý rủi ro, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Quang cảnh Diễn đàn “Ngành Thuế và ngành Hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số”. Ảnh: BTC

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) ghi nhận những chuyển biến tích cực trong cải cách thủ tục, số hóa và tăng cường đối thoại của hai ngành. Theo ông, việc triển khai hóa đơn điện tử, khai nộp thuế trực tuyến và thông quan điện tử đã góp phần tiết giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, những khó khăn hiện nay không còn tập trung nhiều ở khâu kê khai ban đầu mà chủ yếu phát sinh trong quá trình thực hiện, như hoàn thuế, hướng dẫn chính sách và việc áp dụng quy định chưa thống nhất giữa các địa phương. Vì vậy, trọng tâm cải cách thời gian tới cần hướng nhiều hơn vào tháo gỡ vướng mắc trong thực thi, thay vì chỉ chú trọng cắt giảm số lượng thủ tục.

Luật sư Nguyễn Văn Được - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn và Kế toán Thuế Trọng Tín, Ủy viên Thường trực Hội Tư vấn Thuế Việt Nam đánh giá cao những thay đổi trong việc tiếp nhận và phản hồi kiến nghị của cơ quan Thuế. Theo ông, quá trình tiếp thu ý kiến từ doanh nghiệp và chuyên gia đã có chuyển biến, góp phần giúp chính sách được điều chỉnh sát hơn với thực tiễn. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả cải cách, doanh nghiệp và các hiệp hội cũng cần chủ động phản ánh trung thực, cụ thể những khó khăn, xác định rõ vướng mắc phát sinh ở quy định hay khâu thực hiện. Những phản ánh có căn cứ, được chuyển qua các kênh chính thức sẽ giúp cơ quan quản lý nhận diện vấn đề và xem xét giải quyết phù hợp hơn.

Đưa cải cách đi sâu vào thực thi

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm tại diễn đàn là yêu cầu đồng bộ giữa quy định pháp luật, quy trình nghiệp vụ và hệ thống công nghệ thông tin.

Ông Mai Sơn thừa nhận, điểm nghẽn không chỉ nằm ở số lượng thủ tục mà còn đến từ những quy định và cách thức tổ chức thực hiện khiến người dân, doanh nghiệp phải dành nhiều thời gian, công sức. Một số quy trình còn phức tạp, chưa bảo đảm tính liên thông hoặc chưa phân biệt rõ mức độ tuân thủ và rủi ro.

Để khắc phục, ngành Thuế định hướng đổi mới phương thức quản lý theo mức độ tuân thủ của người nộp thuế, đồng thời tái thiết kế quy trình nghiệp vụ trên nền tảng dữ liệu. Đối với trường hợp tuân thủ tốt, cơ quan quản lý tiếp tục tạo thuận lợi; với những trường hợp có rủi ro cao, tăng cường hướng dẫn, cảnh báo để hạn chế sai sót.

Đặc biệt, ngành Thuế đang đẩy mạnh hoàn thuế giá trị gia tăng tự động trên cơ sở dữ liệu sẵn có, đồng thời tăng cường trao đổi thông tin với cơ quan Hải quan. Theo ông Mai Sơn, mục tiêu là giảm yêu cầu cung cấp lại hồ sơ, tạo điều kiện để người nộp thuế xác nhận những thông tin đã được hệ thống tổng hợp.

Ở lĩnh vực hải quan, ông Trần Đức Hùng cho biết việc đồng bộ giữa thể chế, quy trình nghiệp vụ và công nghệ vẫn là nhiệm vụ khó. Trên thực tế, hệ thống công nghệ thông tin cần thời gian để điều chỉnh, nâng cấp theo các quy định mới. Vì vậy, ngành Hải quan phải tính toán phương án triển khai phù hợp trong giai đoạn chuyển tiếp.

Đối với quản lý tuân thủ, cơ quan Hải quan tiếp tục mở rộng chương trình doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong thực hiện thủ tục đối với những doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Đào Công Quyết - Trưởng Tiểu ban Truyền thông của Hiệp hội Các nhà sản xuất Ô tô Việt Nam (VAMA) kiến nghị nâng cao tính ổn định, khả năng dự báo của chính sách thuế, có lộ trình điều chỉnh rõ ràng để doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn.

Hiệp hội cũng đề xuất tăng cường kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, hạn chế yêu cầu nộp chứng từ trùng lặp và thống nhất hướng dẫn phân loại mã hàng hóa trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Trong khi đó, ông Nguyễn Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư Nước ngoài tại Việt Nam cho rằng cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sớm hơn vào quá trình xây dựng chính sách. Việc lấy ý kiến ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp cơ quan soạn thảo có thêm thông tin thực tiễn, đồng thời giúp doanh nghiệp có thời gian nghiên cứu, đóng góp đầy đủ hơn.

Một vấn đề khác được ông Đậu Anh Tuấn đề cập là tính đồng bộ giữa chính sách thuế và pháp luật chuyên ngành. Theo ông, sự thay đổi trong cách phân loại hàng hóa, dịch vụ của các quy định chuyên ngành có thể ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp, nhất là đối với những hợp đồng đã được ký kết dài hạn.

Vì vậy, bên cạnh hoàn thiện chính sách, đại diện VCCI đề nghị tăng cường giám sát thực thi, bảo đảm cách hiểu và áp dụng thống nhất, qua đó hạn chế những rủi ro phát sinh cho hoạt động kinh doanh.

Theo các chuyên gia, hiệu quả cải cách thuế, hải quan cần được nhìn nhận từ cả kết quả cắt giảm thủ tục lẫn trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp khi thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước. Khi việc giải quyết hồ sơ, hướng dẫn chính sách và xử lý vướng mắc được thực hiện thuận lợi, nhất quán hơn, những kết quả cải cách mới có thể chuyển thành lợi ích cụ thể cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, yêu cầu đặt ra không đơn thuần là tiếp tục giảm thêm thủ tục, mà còn phải nâng cao chất lượng thực thi, giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí, chủ động kế hoạch đầu tư và yên tâm mở rộng hoạt động.