Chặn tin giả trước khi gây hậu quả thật

Tin giả gây hậu quả thật

Thời gian gần đây, lực lượng chức năng tại nhiều địa phương liên tiếp phát hiện, xử lý các trường hợp đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội. Các vụ việc cho thấy nội dung vi phạm ngày càng đa dạng, từ thông tin chưa được kiểm chứng liên quan đến đời sống xã hội đến những hình ảnh, video giả mạo bằng trí tuệ nhân tạo (AI).

Mới đây, ngày 4/10/2026, Công an phường Tân Triều, Đồng Nai đã xử phạt hành chính 12,5 triệu đồng đối với bà Đ.T.T.H. vì cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật trên mạng xã hội. Trước đó, người này sử dụng tài khoản Facebook đăng video kêu gọi mua đất tại khu vực Tam An, Long Thành, đưa ra thông tin về hoạt động thu gom đất lúa khi chưa có căn cứ xác thực. Làm việc với cơ quan công an, người vi phạm thừa nhận tự tổng hợp thông tin từ các nhóm mạng xã hội và ứng dụng bản đồ quy hoạch nhằm thu hút tương tác, phục vụ hoạt động môi giới bất động sản.

Công an phường Tân Triều phối hợp Phòng nghiệp vụ làm việc với bà Đ.T.T.H. Ảnh: Công an Thành phố Đồng Nai

Tại Hà Nội, tháng 9/2026, Công an phường Hai Bà Trưng xử phạt một phụ nữ 12,5 triệu đồng vì đăng tải thông tin sai sự thật, gây hoang mang dư luận. Đáng chú ý, bài viết đã thu hút hơn 465.000 lượt tương tác trước khi bị xử lý. Đầu tháng 10, Công an xã Nam Xuân, Thanh Hóa cũng xử phạt một trường hợp 11,25 triệu đồng vì bình luận, chia sẻ thông tin sai sự thật, ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan, tổ chức và cá nhân.

Không chỉ dừng lại ở những bài viết thiếu kiểm chứng, công nghệ AI đang khiến việc tạo dựng thông tin giả mạo trở nên dễ dàng hơn. Ngày 29/9/2026, Bộ Công an cảnh báo về hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội thể hiện ô tô cùng một số người mặc trang phục cảnh sát giao thông nằm dưới mương nước. Qua xác minh, Công an Đồng Nai xác định đây là hình ảnh giả mạo được tạo bằng AI, không phản ánh vụ việc thực tế.

Theo các chuyên gia, sự phát triển của AI đang làm thay đổi phương thức tạo dựng và phát tán tin giả. Những hình ảnh, video, giọng nói được tạo bằng công nghệ hiện đại có thể khiến người tiếp nhận khó phân biệt thật - giả. Đặc biệt, khi thông tin sai lệch được chia sẻ bởi những tài khoản có lượng người theo dõi lớn, tốc độ lan truyền và phạm vi ảnh hưởng có thể tăng nhanh, trong khi việc gỡ bỏ nội dung chưa chắc khắc phục được hậu quả.

Trước thực tế này, ngày 19/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 328/2026/NĐ-CP quy định phòng, chống tin giả, tin sai sự thật, có hiệu lực từ ngày 5/10/2026. Nghị định quy định việc phân loại tin giả, tin sai sự thật; quy trình phát hiện, kiểm chứng, xác minh, gắn nhãn, công bố, cảnh báo, ngăn chặn, gỡ bỏ và xử lý thông tin vi phạm.

Đáng chú ý, quy định không chỉ đề cập đến thông tin hoàn toàn bịa đặt mà còn bao gồm những thông tin có một phần sự thật nhưng gây tổn hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức hoặc ảnh hưởng đến an ninh, trật tự xã hội. Nghị định cũng xác định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet, mạng xã hội và cá nhân có liên quan trong hoạt động phòng, chống tin giả.

Sức ảnh hưởng phải đi cùng trách nhiệm

Sự lan truyền nhanh chóng của thông tin trên mạng xã hội đang đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm của người đăng tải, đặc biệt là những người có sức ảnh hưởng như KOL, KOC, nghệ sĩ và nhà sáng tạo nội dung. Với lượng người theo dõi lớn, một thông tin chưa được kiểm chứng có thể nhanh chóng tiếp cận đông đảo công chúng, tạo ra những nhận thức sai lệch và ảnh hưởng đến quyền lợi của cá nhân, tổ chức. Đáng nói, ngay cả khi nội dung đã được gỡ bỏ hoặc đính chính, những thông tin sai sự thật vẫn có thể tiếp tục lan truyền qua các tài khoản và nền tảng khác.

Thực tế này cho thấy việc phòng, chống tin giả không thể chỉ dừng lại ở xử lý vi phạm sau khi hậu quả đã xảy ra, mà cần có cơ chế phát hiện, xác minh và ngăn chặn từ sớm. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với việc triển khai Nghị định số 328/2026/NĐ-CP của Chính phủ về phòng, chống tin giả, tin sai sự thật. Sự cần thiết của Nghị định không chỉ nằm ở việc hoàn thiện hành lang pháp lý, mà còn ở việc xác lập quy trình xử lý và làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp cung cấp nền tảng số đến từng tổ chức, cá nhân tham gia môi trường mạng.

Tin giả lan nhanh, trách nhiệm không thể chậm

Để các quy định phát huy hiệu quả, việc phối hợp giữa cơ quan chức năng và các nền tảng mạng xã hội cần được tăng cường, nhất là trong phát hiện, cảnh báo và xử lý những nội dung có tốc độ lan truyền lớn. Theo các chuyên gia, cùng với các biện pháp pháp lý, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để nhận diện hình ảnh, video, âm thanh giả mạo bằng AI; đồng thời nâng cao trách nhiệm kiểm chứng đối với những tài khoản có sức ảnh hưởng lớn hoặc hoạt động quảng cáo, kinh doanh trên mạng xã hội. Những hành vi cố tình lợi dụng thông tin sai sự thật để trục lợi, gây hoang mang dư luận cần được xử lý nghiêm theo quy định.

Ở chiều ngược lại, việc cung cấp thông tin chính thống kịp thời cũng có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế sự lan truyền của tin giả. Đối với những vấn đề liên quan đến chính sách, hoạt động của cơ quan nhà nước hay các sự kiện được dư luận quan tâm, thông tin rõ ràng, minh bạch từ cơ quan có thẩm quyền sẽ giúp người dân có cơ sở đối chiếu, kiểm chứng. Cùng với đó, mỗi người sử dụng mạng xã hội cần hình thành thói quen kiểm tra nguồn tin, thận trọng trước những nội dung gây sốc hoặc chưa được xác thực, thay vì vội vàng bình luận, chia sẻ.

Việc ban hành Nghị định số 328/2026/NĐ-CP là bước đi cần thiết trước những thách thức ngày càng phức tạp của môi trường thông tin số. Tuy nhiên, hiệu quả phòng, chống tin giả không chỉ phụ thuộc vào quy định pháp luật mà còn nằm ở khả năng thực thi và ý thức trách nhiệm của cộng đồng. Một không gian mạng lành mạnh chỉ có thể được duy trì khi thông tin sai lệch được phát hiện, xử lý kịp thời và mỗi người có trách nhiệm với những nội dung mình đăng tải, chia sẻ.