Hoàn thiện khung pháp lý quản trị rủi ro, củng cố an toàn hệ thống theo chuẩn mực quốc tế

Hoàn thiện hành lang pháp lý về quản trị rủi ro

Trong những năm qua, hệ thống các tổ chức tín dụng đã đạt được nhiều tiến bộ vượt bậc trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý về quản trị rủi ro thông qua việc áp dụng chuẩn mực Basel III (quy định tại Thông tư số 14/2025/TT-NHNN và Thông tư số 83/2025/TT-NHNN). Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế vĩ mô trong nước và quốc tế đặt ra nhiều thách thức mới khi thị trường tài chính - tiền tệ chịu nhiều tác động từ biến động lãi suất toàn cầu, biến động của thị trường bất động sản,…đồng thời nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển bứt phá với mục tiêu chiến lược đạt tăng trưởng “hai con số”, càng đòi hỏi các ngân hàng phải nâng cao năng lực tự chống chịu trước các cú sốc thanh khoản đột ngột, vượt xa khỏi các kịch bản quản lý thanh khoản truyền thống.

Trên cơ sở đó, nhằm đồng bộ với các quy định về tỷ lệ an toàn vốn và quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ đã được ban hành theo chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế (Chuẩn mực Basel III), tham khảo kinh nghiệm quốc tế để đưa ra các quy định phù hợp với chủ trương phát triển kinh tế của Đảng, Nhà nước trên đây cũng như có xem xét tới đặc thù của các ngân hàng tại Việt Nam và trên cơ sở kế thừa một số nội dung của Thông tư số 22/2019/TT-NHNN, ngày 30/6/2026, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã ban hành Thông tư số 50/2026/TT-NHNN. Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/12/2026.

Thông tư gồm 3 chương, 38 điều và 4 phụ lục, kế thừa một số nội dung của Thông tư số 22/2019/TT-NHNN, đồng thời cập nhật các yêu cầu quản trị mới trên cơ sở tham khảo hướng dẫn của Ủy ban Basel và kinh nghiệm quốc tế, có tính đến đặc thù hoạt động của các ngân hàng tại Việt Nam. Phạm vi điều chỉnh bao gồm hạn chế, giới hạn cấp tín dụng; LCR; NSFR; giới hạn đầu tư trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh; giới hạn góp vốn, mua cổ phần; LDR và LEV.

Tăng khả năng chống chịu thanh khoản

Nhằm đảm bảo tính đồng bộ với Luật Các tổ chức tín dụng và tiệm cận thực tiễn vận hành, bên cạnh việc kế thừa khung quy định từ Thông tư 22/2019/TT-NHNN, Thông tư 50/2025/TT-NHNN không quy định về khái niệm cấp tín dụng như Thông tư 22/2019/TT-NHNN nhưng Thông tư đã bổ sung việc tính vào tổng mức dư nợ cấp tín dụng đối với hoạt động: hoạt động mua, bán nợ; hoạt động mua hẳn miễn truy đòi bộ chứng từ theo thư tín dụng. Quy định này không làm thay đổi khái niệm cấp tín dụng nhưng đồng thời yêu cầu các ngân hàng phải quản lý các hoạt động nêu trên tương tự như hoạt động cấp tín dụng để phản ánh đúng bản chất khi xác định các giới hạn an toàn theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng.

Điểm thay đổi đáng chú ý nhất là việc đưa hai chỉ tiêu thanh khoản cốt lõi theo Basel III gồm tỷ lệ khả năng chi trả - LCR và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng - NSFR vào lộ trình áp dụng bắt buộc. Cùng với đó, tỷ lệ đòn bẩy LEV cũng được đưa vào khuôn khổ quản lý để các ngân hàng từng bước chuẩn bị cho yêu cầu quản trị cao hơn trong tương lai.

Việc bổ sung các chỉ tiêu này cho thấy cách tiếp cận quản trị thanh khoản đang được mở rộng. Thay vì chỉ kiểm soát một số giới hạn trong huy động và sử dụng vốn, ngân hàng phải quan tâm đồng thời tới chất lượng tài sản thanh khoản, dòng tiền trong điều kiện căng thẳng và mức độ ổn định của nguồn vốn tài trợ cho các tài sản dài hạn.

Với tỷ lệ LCR yêu cầu các ngân hàng phải duy trì một lượng tài sản có tính thanh khoản cao (HQLA) đủ để bù đắp tổng dòng tiền ra ròng trong vòng 30 ngày tới, ngăn ngừa rủi ro ngân hàng mất khả năng thanh toán trong ngắn hạn.

Thông tư 50 thiết kế lộ trình áp dụng theo hướng tăng dần, thay vì yêu cầu các ngân hàng ngay lập tức đáp ứng mức cao nhất. Cụ thể, việc áp dụng tỷ lệ LCR bắt đầu áp dụng từ 01/10/2028 với ngưỡng 50%, tăng dần mỗi năm 10% đến ngưỡng 100% được áp dụng từ 01/10/2033 trở đi. Đồng thời, Thông tư 50/2026/TT-NHNN quy định ngân hàng phải tuân thủ tỷ lệ LCR quy VNĐ riêng lẻ (bao gồm VNĐ và các ngoại tệ khác được quy đổi sang VNĐ). Đối với tỷ lệ LCR VNĐ, tỷ lệ LCR hợp nhất, tỷ lệ LCR ngoại tệ trọng yếu, Thông tư 50/2026/TT-NHNN cho phép các ngân hàng thực hiện quản lý theo quy định nội bộ của ngân hàng. Ngoài ra, ngân hàng phải báo cáo NHNN tỷ lệ LCR quy VNĐ và tỷ lệ LCR VNĐ.

Nếu LCR tập trung vào khả năng ứng phó trong ngắn hạn, NSFR hướng tới sự ổn định của nguồn vốn. Tỷ lệ NSFR đo lường mức độ ổn định của nguồn vốn mà các ngân hàng phải duy trì để tài trợ cho các danh mục tài sản của ngân hàng. Mục đích đảm bảo ngân hàng có đủ nguồn vốn ổn định để tài trợ cho các tài sản dài hạn, hạn chế sự phụ thuộc vào nguồn vốn không ổn định.

Theo lộ trình, việc áp dụng tỷ lệ NSFR bắt đầu áp dụng từ 01/10/2028 với ngưỡng 90%, tăng dần mỗi năm 5% đến ngưỡng 100% được áp dụng từ 01/10/2030 trở đi. Đồng thời, Thông tư 50/2026/TT-NHNN quy định ngân hàng phải tuân thủ tỷ lệ NSFR VNĐ riêng lẻ (bao gồm VNĐ và các ngoại tệ khác được quy đổi sang VNĐ) và cho phép các ngân hàng thực hiện quản lý đối với tỷ lệ NSFR hợp nhất theo quy định nội bộ của ngân hàng.

Riêng đối với LEV, Thông tư 50/2026/TT-NHNN quy định theo hướng ngân hàng chưa phải áp dụng ngay tỷ lệ LEV và sẽ được Thống đốc NHNN quyết định áp dụng quy định tỷ lệ LEV khi cần thiết trong từng thời kỳ. Trong giai đoạn NHNN chưa yêu cầu áp dụng tỷ lệ LEV, ngân hàng được thực hiện quản lý đối với tỷ lệ LEV theo quy định nội bộ.

Cùng với các chỉ tiêu mới, Thông tư 50 cập nhật phương pháp xác định tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi LDR trên cơ sở kế thừa quy định tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN, nhằm phản ánh sát hơn bản chất và ý nghĩa kinh tế của tỷ lệ này. Theo đó, ở tử số, về cơ bản chỉ bao gồm khoản cho vay đối với nền kinh tế. Tổng dư nợ cho vay được xác định đối với cá nhân, tổ chức không phải là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài mà ngân hàng chịu rủi ro, bao gồm cả số dư nợ gốc nội bảng phát sinh từ khoản ủy thác cho tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài khác cho vay, sau khi trừ số dư vay tái cấp vốn của NHNN không nhằm mục đích hỗ trợ thanh khoản.

Ở mẫu số, về cơ bản là nguồn vốn được huy động từ tiền gửi của nền kinh tế. Tổng tiền gửi được xác định sau khi trừ số dư nợ cấp tín dụng không phải hoạt động cho vay, như chiết khấu, bao thanh toán, đối với cá nhân, tổ chức không phải tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài mà ngân hàng chịu rủi ro.

Một điểm đáng chú ý khác là Thông tư thiết kế lộ trình chuyển đổi giữa các quy định hiện hành và LCR, NSFR. Thông tư số 50/2026/TT-NHNN có hiệu lực thi hành từ ngày 01/12/2026. Kể từ ngày 01/10/2028, tất cả các ngân hàng không thực hiện đăng ký sớm sẽ phải áp dụng 02 tỷ lệ LCR, NSFR theo quy định tại Thông tư 50/2026/TT-NHNN. Kể từ ngày Thông tư có hiệu lực, các ngân hàng có năng lực, quản trị tốt có quyền đăng ký áp dụng sớm thực hiện theo lộ trình quy định tại Thông tư hoặc áp dụng ngay ngưỡng 100% đối với 2 tỷ lệ LCR, tỷ lệ NSFR. Trong thời gian áp dụng tỷ lệ LCR, tỷ lệ NSFR nhưng chưa đạt ngưỡng tỷ lệ 100%, ngân hàng áp dụng tỷ lệ LDR theo quy định tại Thông tư số 50/2026/TT-NHNN và không phải áp dụng các tỷ lệ sau tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN gồm tỷ lệ khả năng chi trả; tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung hạn và dài hạn và tỷ lệ LDR.

Trường hợp khi ngân hàng đã đạt ngưỡng tuân thủ 100% đối với tỷ lệ LCR và tỷ lệ NSFR, ngoài việc không phải áp dụng các tỷ lệ nêu trên tại Thông tư 22/2019/TT-NHNN, ngân hàng không phải tuân thủ tỷ lệ LDR tại Thông tư 50/2026/TT-NHNN. Ngoài ra, ngân hàng được NHNN chấp thuận áp dụng phương pháp xếp hạng nội bộ khi tính IRB theo quy định tại Thông tư số 14/2025/TT-NHNN, ngân hàng phải tuân thủ ngưỡng tối thiểu là 100% đối với cả 02 tỷ lệ LCR và tỷ lệ NSFR và các quy định khác liên quan trong thời hạn tối đa 90 ngày kể từ ngày được NHNN chấp thuận.

Sau khi NHNN ban hành Thông tư số 50/2026/TT-NHNN, khuôn khổ pháp lý về quản trị rủi ro đã cơ bản được hoàn thiện đầy đủ và đồng bộ, góp phần từng bước đưa hoạt động của hệ thống ngân hàng tiệm cận với chuẩn mực Basel III đang được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia trên thế giới

Việc đưa LCR, NSFR vào áp dụng, định hướng quản lý LEV và điều chỉnh phương pháp tính LDR cho thấy khuôn khổ pháp lý về quản trị rủi ro tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đồng bộ và tiệm cận hơn với chuẩn mực Basel III. Qua đó, các yêu cầu về quản trị thanh khoản và bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng từng bước được nâng lên, góp phần nâng cao khả năng chống chịu của các ngân hàng trước những biến động của thị trường và củng cố an toàn, ổn định của hệ thống ngân hàng.