Mỹ mở đường cho dầu diesel Nga: Kỳ vọng ‘van giảm áp’ cho lạm phát

Giá dầu diesel tại Mỹ đã tăng mạnh trong năm nay, làm gia tăng áp lực lên chi phí vận tải và sản xuất. Ảnh: Tony Webster/Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Nguồn cung mới tạo thêm “van giảm áp”

Tổng thống Donald Trump ngày 9/10 cho biết sau cuộc trao đổi với Tổng thống Vladimir Putin, Nga sẽ lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, tương đương khoảng 2,25 triệu thùng. Theo ông Trump, Nga sẽ cung cấp thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và thêm 1 triệu tấn ngay sau đó, thậm chí có thể tăng thêm nữa tùy tình trạng các nhà máy lọc dầu của nước này. Ngay sau đó, Bộ Tài chính Mỹ đã cấp phép tạm thời cho nhập khẩu dầu diesel của Nga, hiệu lực đến ngày 7/4/2027.

Sau thông báo, giá hợp đồng diesel kỳ hạn tại Mỹ giảm gần 5%, xuống khoảng 4,64 USD/gallon. Trong khi trước đó, giá dầu diesel bán lẻ bình quân mà người tiêu dùng Mỹ phải trả đã tăng lên 6,28 USD/gallon vào ngày 8/10, cao hơn khoảng 70% so với cuối tháng 2.

Dù Mỹ vẫn là nước xuất khẩu diesel lớn, nguồn cung trong nước phân bố không đồng đều. Bờ Đông thiếu công suất lọc dầu và phụ thuộc đáng kể vào nguồn hàng từ vùng Vịnh Mexico cũng như nhập khẩu, nên nguồn diesel bổ sung trên thị trường quốc tế vẫn có thể giúp giảm sức ép nguồn cung. Mỹ đang xuất khẩu khoảng 1,5 triệu thùng diesel mỗi ngày, nên 2,25 triệu thùng Nga cam kết cung cấp ngay chỉ tương đương khoảng 1,5 ngày lượng xuất khẩu của Mỹ.

Diesel được sử dụng rộng rãi trong vận tải đường bộ, nông nghiệp và sưởi ấm, nên giá giảm có thể làm dịu chi phí vận chuyển và đầu vào sản xuất. Tuy nhiên, giới phân tích tỏ ra thận trọng, tin rằng động thái này khó có thể giúp giá nhiên liệu duy trì ở mức thấp trong thời gian dài.

Rory Johnston, nhà sáng lập CommodityContext.com, cho rằng lượng được công bố nhỏ so với quy mô xuất khẩu thông thường của Nga khi hệ thống lọc dầu hoạt động bình thường. Còn Jim Mitchell, một nhà phân tích tại công ty tư vấn Wood Mackenzie, nhận định: “Rõ ràng đây không phải là giải pháp có thể giải quyết vấn đề, nhưng ít nhất nó cũng tạo thêm một nguồn cung để hỗ trợ thị trường dầu diesel đang trong tình trạng nguồn cung rất eo hẹp”.

Nút thắt vẫn là lọc dầu và tồn kho

Dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy tồn kho vẫn thấp dù hoạt động lọc dầu duy trì ở mức tương đối cao, đặc biệt tại vùng Vịnh Mexico. Trong tuần kết thúc ngày 2/10, tồn kho sản phẩm chưng cất của Mỹ ở mức 105,1 triệu thùng, thấp hơn khoảng 16,4 triệu thùng, tương đương 13,5%, so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng sản phẩm chưng cất đạt 5,29 triệu thùng/ngày. Trong khi đó, tỷ lệ sử dụng công suất lọc dầu toàn quốc ở mức 92,7%, còn riêng vùng Vịnh Mexico đạt 96,1%.

Bờ Đông là điểm yếu rõ nhất. EIA cho biết tồn kho các sản phẩm chưng cất tại khu vực này trong tháng 9 thấp hơn 32% so với mức trung bình theo mùa giai đoạn 2021-2025 và dự báo vẫn thấp hơn khoảng 10-30% trong năm 2027. EIA cũng ghi nhận biên lợi nhuận lọc dầu đối với diesel tăng mạnh trong quý III trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu khan hiếm

Điều đó cho thấy giá dầu diesel không chỉ phụ thuộc vào dầu thô mà còn vào khả năng biến dầu thô thành nhiên liệu thành phẩm và đưa sản phẩm đến đúng nơi cần. Nhà Trắng vì thế đang tìm cách tháo gỡ các quy định cấp bang và địa phương bị cho là cản trở sản xuất năng lượng, đồng thời cân nhắc sử dụng Đạo luật Sản xuất Quốc phòng (DPA) để hỗ trợ tăng sản lượng dầu và nhiên liệu.

Các lãnh đạo ngành lọc dầu cho rằng nguồn lực liên bang nên ưu tiên nâng hiệu suất hoặc mở rộng công suất các nhà máy hiện có hơn là xây mới, vốn tốn kém và mất nhiều năm mới có thể hoàn thành.

Với lạm phát, tác động trước mắt có thể tích cực nếu giá diesel duy trì xu hướng giảm. Nhiên liệu này đi trực tiếp vào chi phí vận tải, nông nghiệp và nhiều chuỗi cung ứng, nên mức giảm đủ lớn và kéo dài có thể hạn chế áp lực tăng giá hàng hóa. EIA cho biết giá diesel bán lẻ tại Mỹ bình quân 6,29 USD/gallon trong tháng 9, nhưng dự báo mức bình quân sẽ giảm dần và xuống khoảng 4,50 USD/gallon trong năm 2027.

Do đó, nguồn diesel từ Nga sau thông báo mới nhất có thể đóng vai trò như một “van giảm áp”, nhưng khó tự nó tạo ra mặt bằng giá thấp bền vững. Khả năng giảm áp lực lạm phát năng lượng vẫn phụ thuộc nhiều hơn vào tốc độ phục hồi tồn kho, công suất lọc dầu và mức độ cải thiện của nguồn cung sản phẩm chưng cất toàn cầu.