Doanh nghiệp nào hưởng lợi khi dòng vốn ngày càng chọn lọc?

Dòng vốn phụ thuộc vào triển vọng tín nhiệm giữa các nhóm doanh nghiệp (Ảnh minh hoạ)

Cùng đối mặt với áp lực chi phí và huy động vốn nhưng triển vọng tín nhiệm của các doanh nghiệp Việt Nam đang diễn biến theo những hướng khác nhau. Một số lĩnh vực được hỗ trợ bởi đầu tư công và nhu cầu tiêu dùng, trong khi những ngành phụ thuộc nhiều vào vốn vay hoặc có dòng tiền kinh doanh yếu phải đối mặt với rủi ro trả nợ ngày càng lớn.

Dòng tiền ổn định tạo lợi thế cho doanh nghiệp

Trong nhóm có triển vọng tín nhiệm cải thiện, VIS Rating xác định ba lĩnh vực gồm dịch vụ dầu khí, vận hành hạ tầng và du lịch, nghỉ dưỡng. Trong đó, các doanh nghiệp liên quan đến hạ tầng và một số doanh nghiệp dịch vụ dầu khí đang nhận được sự hỗ trợ từ hoạt động đầu tư công.

Theo báo cáo, giải ngân đầu tư công trong bảy tháng năm 2026 đạt 16,3 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ. Nguồn vốn này hỗ trợ các nhà thầu xây dựng, doanh nghiệp hạ tầng và một số doanh nghiệp dịch vụ dầu khí, tạo điều kiện thúc đẩy hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi giữa các doanh nghiệp không giống nhau. Dữ liệu được tổng hợp cho thấy các nhà thầu xây dựng quy mô lớn ghi nhận tăng trưởng doanh thu mạnh hơn các nhà thầu quy mô nhỏ. Sự khác biệt về quy mô hoạt động cũng phản ánh khả năng tận dụng cơ hội từ các dự án đầu tư.

Đáng chú ý, VIS Rating nhấn mạnh việc cải thiện hồ sơ tín nhiệm phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa tăng trưởng doanh thu thành dòng tiền. Điều này có nghĩa doanh thu tăng chưa đủ để bảo đảm khả năng trả nợ nếu doanh nghiệp không cải thiện được tiến độ thu tiền từ hoạt động kinh doanh.

Đối với các nhà thầu, việc đẩy nhanh đầu tư công chỉ thực sự hỗ trợ triển vọng tín nhiệm khi khả năng thu tiền được cải thiện. Đây là điều kiện quan trọng để nguồn doanh thu từ dự án trở thành nguồn lực đáp ứng các nghĩa vụ tài chính. Bên cạnh dịch vụ dầu khí và vận hành hạ tầng, du lịch, nghỉ dưỡng cũng được xếp vào nhóm có triển vọng tín nhiệm cải thiện.

Ở nhóm triển vọng ổn định, các lĩnh vực được đề cập gồm ngân hàng và chứng khoán, phát triển khu công nghiệp, bán lẻ hiện đại và hàng tiêu dùng nhanh. Trong đó, các ngân hàng quy mô lớn, ngân hàng quốc doanh và doanh nghiệp tiêu dùng nội địa quy mô lớn được đánh giá có khả năng chống chịu tương đối tốt hơn.

Đối với ngân hàng, lợi thế nằm ở nền tảng tiền gửi vững chắc, danh mục cho vay đa dạng và tiêu chuẩn cấp tín dụng thận trọng. Những yếu tố này giúp các ngân hàng lớn và ngân hàng quốc doanh duy trì nguồn vốn, thanh khoản và chất lượng tài sản ổn định hơn so với các ngân hàng quy mô nhỏ.

Khả năng chống chịu càng trở nên quan trọng khi tăng trưởng tín dụng tiếp tục cao hơn tăng trưởng huy động tiền gửi, làm gia tăng cạnh tranh huy động vốn. Trong môi trường đó, sự ổn định của nguồn tiền gửi và chất lượng danh mục tín dụng tạo ra khác biệt về khả năng ứng phó với chi phí vốn gia tăng.

Với các doanh nghiệp tiêu dùng nội địa quy mô lớn, triển vọng tín nhiệm được hỗ trợ bởi tăng trưởng tiêu dùng bán lẻ, khả năng dự báo doanh thu tương đối cao và mức độ biến động lợi nhuận thấp. Đây là những yếu tố giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền ổn định hơn trước các biến động của môi trường kinh doanh.

Như vậy, lợi thế của nhóm doanh nghiệp có triển vọng cải thiện và ổn định không chỉ đến từ cơ hội tăng trưởng, mà còn gắn với khả năng duy trì nguồn vốn, kiểm soát biến động lợi nhuận và tạo dòng tiền phục vụ hoạt động kinh doanh.

Những nhóm ngành nào chịu sức ép lớn nhất?

Ở chiều ngược lại, bất động sản nhà ở, ô tô và các doanh nghiệp xuất khẩu có biên lợi nhuận thấp được xếp vào nhóm triển vọng tín nhiệm suy giảm. Trong đó, bất động sản nhà ở là lĩnh vực được cảnh báo có rủi ro trả nợ và tái cấp vốn nổi bật.

Số liệu cho thấy giao dịch bất động sản trên toàn quốc trong quý II/2026 giảm 36% so với cùng kỳ. Tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, tỷ lệ hấp thụ căn hộ sơ cấp giảm từ 95% năm 2025 xuống còn 73%.

Doanh số bán hàng suy yếu, chi phí lãi vay gia tăng và tiến độ triển khai dự án chậm lại đang ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tạo dòng tiền của doanh nghiệp. Những dự án vướng mắc pháp lý còn gặp khó khăn trong việc bán hàng và bàn giao sản phẩm.

Theo VIS Rating, rủi ro tập trung ở các doanh nghiệp có dòng tiền hoạt động yếu, phụ thuộc vào thị trường thứ cấp và phải tái cấp vốn thông qua kênh trái phiếu. Những tổ chức phát hành từng chậm trả hoặc gia hạn trái phiếu, đồng thời có quan hệ tín dụng ngân hàng hạn chế, có thể gặp khó khăn lớn hơn khi tiếp cận nguồn vốn mới.

Ngược lại, doanh nghiệp có dự án đang triển khai, tiến độ bàn giao rõ ràng và quan hệ vững chắc với ngân hàng được đánh giá có khả năng tiếp cận tín dụng tốt hơn. Sự phân hóa vì vậy không chỉ xuất hiện giữa các ngành mà còn diễn ra ngay trong lĩnh vực bất động sản.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu quy mô nhỏ, áp lực đến từ nhu cầu thị trường bất định, nguy cơ gia tăng hàng rào thuế quan từ Mỹ cùng chi phí năng lượng và vận tải cao. Những lĩnh vực được đề cập gồm dệt may, da giày và sản phẩm gỗ.

Khả năng chuyển phần chi phí gia tăng sang khách hàng còn hạn chế, trong khi việc đa dạng hóa thị trường gặp khó khăn, khiến các doanh nghiệp nhỏ dễ bị tổn thương hơn. Các hãng hàng không cũng chịu áp lực từ chi phí nhiên liệu cao.

Bối cảnh chung tiếp tục đặt ra những thách thức đối với khả năng trả nợ. Giá bán lẻ nhiên liệu trong nước tăng 19-52% so với cùng kỳ, CPI tăng 4,9% và CPI bình quân tám tháng năm 2026 tăng 4,5%. Chi phí hoạt động gia tăng làm suy giảm dòng tiền, trong khi áp lực lạm phát hạn chế dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ.

Báo cáo dự báo lãi suất cho vay sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian tới. Khi ngân hàng cho vay chọn lọc hơn, những doanh nghiệp có hồ sơ tín nhiệm yếu và kênh huy động vốn hạn chế sẽ đối mặt với áp lực lớn hơn trong việc tìm nguồn tài trợ vốn lưu động và tái cấp vốn.

Triển vọng có thể cải thiện nếu chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động tiền gửi thu hẹp, chi phí vốn giảm và dòng tiền kinh doanh phục hồi. Riêng bất động sản, doanh số bán hàng, tiến độ bàn giao và việc tháo gỡ vướng mắc pháp lý là những yếu tố quan trọng giúp củng cố nguồn trả nợ.

Ngược lại, nếu chi phí hoạt động và tài chính tiếp tục tăng, điều kiện xuất khẩu xấu đi hoặc các dự án kéo dài tiến độ, rủi ro trả nợ và tái cấp vốn sẽ gia tăng, đặc biệt đối với những doanh nghiệp có nền tảng tài chính yếu.

Theo đánh giá của VIS Rating, tín dụng ngân hàng và trái phiếu sẽ ngày càng ưu tiên các tổ chức phát hành có hồ sơ tín nhiệm mạnh. Trong môi trường đó, khả năng duy trì dòng tiền ổn định và tiếp cận nguồn vốn trở thành yếu tố quyết định sự khác biệt về triển vọng tín nhiệm giữa các doanh nghiệp.