Kinh doanh xăng dầu: Bớt rào cản, siết minh bạch

Nhân viên phục vụ khách hàng tại cửa hàng xăng dầu PVOIL. Ảnh: PVOIL.

Góp ý Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu của Bộ Công thương, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) ghi nhận điều chỉnh về phân phối, cấp giấy chứng nhận cửa hàng.

Để quản lý gắn với năng lực thực chất, VCCI đề nghị: “Dự thảo tiếp tục chuyển trọng tâm từ kiểm soát hình thức (sở hữu tài sản, đối tượng giao dịch, thủ tục định kỳ) sang kiểm soát kết quả (nguồn cung, dự trữ, tính xác thực của giao dịch và hành vi cạnh tranh)”.

Đánh giá năng lực cung ứng

Theo đó, Dự thảo yêu cầu thương nhân đầu mối sở hữu tối thiểu 40 cửa hàng bán lẻ và kho tiếp nhận có tổng sức chứa tối thiểu 15.000 m³. Đối với thương nhân thuộc diện chuyển tiếp, điều kiện kho áp dụng sau ngày 31/12/2028; số cửa hàng thuộc sở hữu phải đạt tối thiểu 10 trong năm 2028 và 40 từ ngày 1/1/2029.

Theo VCCI, sở hữu tài sản không đồng nhất với năng lực cung ứng. Năng lực được kiểm soát qua tổng nguồn tối thiểu và dự trữ lưu thông 20 ngày.

Yêu cầu này buộc doanh nghiệp dồn vốn vào tài sản cố định. Theo doanh nghiệp, nguồn cung chủ yếu thuộc một số đầu mối lớn. Điều kiện sở hữu 40 cửa hàng có thể thúc đẩy mua lại cửa hàng độc lập để đạt ngưỡng, thu hẹp khối bán lẻ độc lập.

Theo đó, VCCI kiến nghị chấp nhận kho, cửa hàng thuộc sở hữu, đồng sở hữu hoặc được thuê với thời hạn không ngắn hơn thời hạn giấy xác nhận. Việc quản lý cần xác định quyền sử dụng thực tế, phần năng lực của từng thương nhân và không tính trùng. Thay cho yêu cầu sở hữu 40 cửa hàng, cần cân nhắc sản lượng cung ứng, tuân thủ dự trữ và hợp đồng cung ứng dài hạn. Với giấy phép, giấy xác nhận, VCCI đề nghị giữ điều kiện tại thời điểm cấp đến hết hiệu lực.

Dự thảo quy định tổng nguồn tối thiểu 300.000 m³/năm, trừ nhiên liệu hàng không, áp dụng từ kỳ phân giao năm 2027. Theo dự thảo, doanh nghiệp phải đăng ký tổng nguồn năm 2027 trước ngày 30/11/2026. Tuy nhiên, tại thời điểm góp ý, nghị định chưa được ban hành. Theo VCCI, thời gian chuẩn bị nguồn hàng, tài chính, hợp đồng khá ngắn. Vì vậy, cần có lộ trình theo giai đoạn; không tính vào căn cứ thu hồi giấy xác nhận phần không thực hiện được do bất khả kháng hoặc thực hiện quyết định điều tiết, trên cơ sở hồ sơ chứng minh và đánh giá cụ thể.

Ở khâu phân phối, VCCI ủng hộ thương nhân phân phối mua bán với nhau để bổ sung nguồn khi một kênh cung ứng gián đoạn. Tuy nhiên, hạn chế bán tiếp và truy xuất từng lô cần làm rõ khi xăng dầu cùng chủng loại nhập chung bồn, bể.

Để xác thực giao dịch, VCCI đề xuất kiểm soát thông qua giao nhận thực tế, chuyển quyền sở hữu, hóa đơn điện tử và chứng từ giao nhận; theo dõi dòng hàng bằng cân đối nhập, xuất, tồn, đồng thời duy trì thông tin truy xuất phục vụ quản lý chất lượng.

Về hành vi đầu cơ, VCCI nhấn mạnh: “Việc xác định và xử lý hành vi đầu cơ, găm hàng phải căn cứ đầy đủ các dấu hiệu vi phạm theo pháp luật có liên quan; không thể chỉ dựa vào việc hàng mua vào chưa được đưa ra tiêu thụ”.

Khi thiếu nguồn cung, VCCI đề nghị các bên thực hiện hợp đồng, phân bổ hàng công khai, khách quan, không phân biệt đối xử bất hợp lý giữa hệ thống trực thuộc và khách hàng ngoài hệ thống.

Với giá bán, VCCI ủng hộ quyền tự quyết đi cùng giám sát. Công thức giá phục vụ kê khai, giải trình, giám sát việc hình thành giá, không áp đặt lợi nhuận hoặc chi phí ngoài phạm vi pháp luật quy định. Ảnh: MH

Minh bạch giá, giảm thủ tục

Theo dự thảo, giấy chứng nhận cửa hàng bán lẻ có thời hạn năm năm. Khi sắp hết hạn, hồ sơ phần lớn tương tự cấp mới, kèm kiểm tra thực tế.

Theo VCCI, các yêu cầu về xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, đo lường đã chịu quản lý theo pháp luật chuyên ngành. Cơ quan này đề nghị bỏ thời hạn giấy chứng nhận hoặc xác định theo thời hạn sử dụng hợp pháp cửa hàng, kết hợp hậu kiểm. Nếu giữ thời hạn, hồ sơ chỉ nên bổ sung nội dung thay đổi và có cơ chế tiếp tục hoạt động khi nộp đúng hạn, đáp ứng điều kiện.

Với cửa hàng thuê, VCCI kiến nghị giấy chứng nhận có hiệu lực không vượt quá thời hạn hợp đồng. Cần có cơ chế kinh doanh phù hợp cho thương nhân chỉ có điểm bán quy mô nhỏ, không bắt buộc có thêm cửa hàng bán lẻ; các điều kiện an toàn vẫn phải đáp ứng trước khi hoạt động.

Với giá bán, VCCI ủng hộ quyền tự quyết đi cùng giám sát. Công thức giá phục vụ kê khai, giải trình, giám sát việc hình thành giá, không áp đặt lợi nhuận hoặc chi phí ngoài phạm vi pháp luật quy định.

Để giảm thủ tục, VCCI đề nghị đơn giản hồ sơ tính giá, miễn kê khai riêng khi thương nhân phân phối áp dụng đúng giá đầu mối đã kê khai. Về giám sát cạnh tranh, VCCI kiến nghị bỏ ngưỡng thị phần kết hợp 30% trong dự thảo. Theo phân tích của VCCI, thỏa thuận ấn định giá hoặc phân chia thị trường giữa các doanh nghiệp trên cùng thị trường liên quan bị cấm, không phụ thuộc ngưỡng này.

Với Quỹ bình ổn giá, VCCI kiến nghị làm rõ thời điểm chấm dứt trích lập, chi sử dụng và cơ chế chuyển tiếp. Khoản trích hoàn trả tạm ứng ngân sách cần quy định rõ nghĩa vụ, cách hạch toán, phản ánh vào giá bán, mức trích và thời hạn tối đa.

Khi quyết toán, VCCI đề nghị sử dụng kết quả kiểm toán độc lập để xác định khoản phải nộp và khoản được hoàn trả; quy định thời hạn nộp số dư dương, hoàn trả số dư âm.

Đối với chậm quyết toán quỹ, VCCI kiến nghị thay chế tài đình chỉ kinh doanh, thu hồi giấy xác nhận bằng việc dẫn chiếu pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và áp dụng biện pháp tài chính phù hợp. Cần phân biệt trách nhiệm thương nhân với trường hợp chậm do chờ cơ quan nhà nước xử lý hoặc nguyên nhân khách quan có căn cứ chứng minh. VCCI lưu ý, đình chỉ một thương nhân đầu mối tác động trực tiếp đến nguồn cung của hệ thống phân phối phụ thuộc, có thể gây ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi doanh nghiệp vi phạm.