Mô hình kinh tế chia sẻ khơi thông những nguồn lực, hỗ trợ tăng trưởng

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng thảo luận tại Tổ về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027

Đạt được các mục tiêu lớn trong bối cảnh khó khăn

Tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, thảo luận tại Tổ về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá bức tranh kinh tế - xã hội 9 tháng đầu năm có nhiều điểm sáng, hết sức đáng mừng. Trong đó, tăng trưởng GDP cả nước đạt 9,01%; các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, xây dựng hệ thống chính trị và công tác đối ngoại đều được tăng cường.

"Đây là kết quả rất đáng ghi nhận, là mức tăng trưởng mà chúng ta mong đợi trong nhiều năm", Chủ tịch Quốc hội khẳng định.

Cùng chung nhận định này, ĐBQH Lê Thị Thúy Sen (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) khẳng định, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng sự vào cuộc của Quốc hội đã mang lại hiệu quả rất tích cực. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều khó khăn, biến động phức tạp, Việt Nam vẫn đạt được các mục tiêu lớn: kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Cử tri và nhân dân luôn đặt niềm tin lớn vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước; đồng thời chia sẻ sâu sắc với những áp lực của các bộ, ngành chịu tác động trực tiếp và diện rộng tới đời sống xã hội như Ngân hàng Nhà nước trong điều hành chính sách lãi suất hay Bộ Giáo dục và Đào tạo với các chính sách đổi mới giáo dục.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị cần nhìn thẳng vào những tồn tại, hạn chế để đánh giá có trọng tâm, trọng điểm. Theo đó, một số nền tảng tăng trưởng chưa thực sự vững chắc, thiếu bền vững. Áp lực lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô còn lớn. Từ nay đến cuối năm, nếu điều hành giá cả không tốt, giá các mặt hàng tăng mạnh thì nguy cơ lạm phát vẫn hiện hữu. Giá một số mặt hàng trên thị trường thế giới tăng cũng có thể tác động đến trong nước.

Các ĐBQH thảo luận tại Tổ về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027

Trong khi đó, đầu tư tư nhân chưa có sự bứt phá, hiệu quả sử dụng nguồn lực còn hạn chế. Theo đó, đầu tư tư nhân mới chiếm khoảng 53% tổng vốn đầu tư nhưng chỉ tăng 14%, thấp nhất trong ba khu vực. Giải ngân đầu tư công đến thời điểm này cũng mới chỉ đạt khoảng 63%, trong khi vốn tạm ứng chưa thu hồi còn ở mức cao. Doanh nghiệp và hộ kinh doanh còn gặp nhiều khó khăn. Doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận vốn, trong khi lãi suất ngân hàng còn cao, cùng với áp lực về chi phí đầu vào, logistics, đất đai và các điều kiện kinh doanh. Do đó, cần tiếp tục nghiên cứu các giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về vốn, tạo điều kiện để doanh nghiệp phục hồi và phát triển.

Không chỉ vậy, năng lực nội tại và đổi mới sáng tạo còn hạn chế. Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, mặc dù đã có nhiều Nghị quyết của Trung ương, Quốc hội, Chính phủ nhưng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa tạo được bước đột phá rõ rệt; năng lực cạnh tranh, năng lực sản xuất và khả năng làm chủ công nghệ trong nước vẫn còn hạn chế.

Từ những vấn đề trên, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tập trung vào một số định hướng lớn trong thời gian tới, trong đó tiên quyết là giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Tạo đột phá trong huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Vấn đề đặt ra không chỉ là có vốn hay không, mà còn ở khả năng giải ngân, sử dụng vốn đúng mục tiêu và tạo ra hiệu quả thực chất. Đồng thời, đổi mới mô hình tăng trưởng theo chiều sâu; ưu tiên phát triển hạ tầng chiến lược và bảo đảm an ninh năng lượng…

Phân tích từ thực tế, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu vấn đề, trong kế hoạch 5 năm, Chính phủ đề ra tổng nguồn lực dự kiến là 38,5 triệu tỷ đồng với mục tiêu chỉ số ICOR từ 4,5 đến 4,8 (thấp hơn nhiều so với mức trên 6 của giai đoạn trước). Nếu không kéo được ICOR xuống mức 4,5 - 4,8 thì dù có huy động đủ 38,5 triệu tỷ đồng cũng khó đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Phân tích sâu về bài toán nguồn vốn 38,5 triệu tỷ đồng, Phó Chủ tịch Quốc hội chỉ ra những điểm cần đặc biệt lưu ý đối với từng kênh huy động. Đối với vốn ngân sách nhà nước, cần tránh tình trạng khởi công dự án khi chưa lo đủ vốn, dẫn đến dự án dở dang, tồn đọng. Mọi kế hoạch bố trí vốn cần có phương án dự phòng, đánh giá kỹ lưỡng và xác định thứ tự ưu tiên cho từng dự án. Hiện vốn tự có của doanh nghiệp còn hạn chế, chủ yếu phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng. Dù tăng trưởng tín dụng duy trì khoảng 15%/năm để hỗ trợ kinh tế, nhưng bản chất hoạt động ngân hàng là phải bảo đảm an toàn hệ thống, đặc biệt là bài toán cân đối giữa nguồn vốn huy động ngắn hạn và cho vay trung, dài hạn. Các dự án lớn kỳ vọng vào nguồn vốn tư nhân cần được thẩm định kỹ về khả năng huy động thực tế và có phương án thay thế. Mặc dù dòng vốn FDI cam kết có sự tăng trưởng, nhưng dòng vốn đầu tư gián tiếp (FII) lại có hiện tượng rút ròng trên thị trường chứng khoán. Do đó, Chính phủ cần phân tích rõ nguyên nhân của xu hướng rút ròng này trong bối cảnh tiến trình nâng hạng thị trường chứng khoán đang được thúc đẩy, từ đó có giải pháp thu hút hiệu quả.

Đánh thức tiềm năng từ kinh tế chia sẻ

Trước yêu cầu đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển bứt phá và đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, đại biểu Lê Thị Thúy Sen nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khơi thông nguồn lực. Theo đại biểu, một hướng tiếp cận mới cần được quan tâm nghiên cứu là vận dụng mô hình "kinh tế chia sẻ" theo nghĩa rộng nhằm huy động, cộng hưởng mọi nguồn lực xã hội thông qua 3 nhóm giải pháp trọng tâm.

Trong đó, vận dụng kinh tế chia sẻ để thu hút, giữ chân nhân tài. Nhân tài là nguồn lực then chốt, đóng góp to lớn vào mục tiêu tăng trưởng cao của đất nước nếu tạo dựng được môi trường làm việc thuận lợi để họ cống hiến giá trị. Dù chủ trương của Đảng và Nhà nước về thu hút nhân tài đã rất rõ ràng, nhưng thực tiễn đặt ra thách thức lớn khi mức đãi ngộ tại các cơ quan, tổ chức quốc tế rất cao có thể dao động từ 300.000 – 500.000 USD/năm.

Để giải bài toán cạnh tranh nhân tài trong khu vực và quốc tế, ngân sách nhà nước khó có thể chi trả toàn bộ bằng tiền lương trực tiếp. Thay vào đó, đại biểu kiến nghị giải pháp cộng hưởng nguồn lực xã hội theo mô hình kinh tế chia sẻ: Nhà nước và các cơ quan đảm nhiệm phần lương cơ bản; đồng thời huy động nguồn lực kinh tế tư nhân cùng tham gia chăm lo đãi ngộ thông qua các chính sách nhà ở công vụ, hỗ trợ gói chăm sóc y tế chất lượng cao tại các bệnh viện tư nhân lớn, hay các chế độ nghỉ dưỡng từ các doanh nghiệp du lịch.

ĐBQH Lê Thị Thúy Sen (Hưng Yên) thảo luận tại Tổ về huy động lực thúc đẩy tăng trưởng

Bên cạnh đó, cần huy động vốn tư nhân đầu tư công trình công cộng theo nguyên tắc "Tư nhân đầu tư – Nhà nước sở hữu – Nhân dân thụ hưởng". Phân tích thực trạng cơ cấu nguồn vốn, đại biểu chỉ ra rằng huy động nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án kết cấu hạ tầng vẫn đang là thách thức lớn, vô hình trung tạo áp lực lên nguồn vốn ngắn hạn của hệ thống ngân hàng.

Từ cơ sở đó, ĐBQH Lê Thị Thúy Sen kiến nghị, thiết lập cơ chế kinh tế chia sẻ để huy động nguồn lực từ các doanh nghiệp tư nhân, cá nhân khá giả và kiều bào có tâm huyết xây dựng quê hương. Điển hình như phát động các phong trào xã hội hóa xây dựng hàng nghìn cây cầu dân sinh, xóa bỏ khó khăn đi lại cho học sinh và đồng bào vùng sâu vùng xa. Nhà nước giữ vai trò thiết lập khung thể chế, giám sát chặt chẽ tiến độ và chất lượng công trình; đổi lại, có cơ chế tôn vinh xứng đáng cho nhà tài trợ như gắn tên cho các công trình dân sinh. Đồng thời, đổi mới phương thức phát hành trái phiếu công trình gắn với chia sẻ quyền lợi dịch vụ. Bên cạnh hình thức phát hành trái phiếu công trình thông thường và chi trả lãi suất, cần áp dụng mô hình kinh tế chia sẻ nhằm gia tăng giá trị thụ hưởng thực tế cho người tham gia...

Cơ chế này vừa kết hợp được lòng yêu nước, niềm tin của người dân với lợi ích thực tiễn, giúp nhân dân trực tiếp thụ hưởng thành quả từ chính công trình mà mình đã chung tay đóng góp vốn. Cụ thể, khi huy động nguồn vốn xã hội hóa cho các đại dự án hạ tầng Nhà nước có thể thiết kế chính sách ưu đãi từ chính công năng vận hành của dự án. Ví dụ khi công trình đi vào khai thác chưa đạt tối đa 100% công suất (khoảng 70%), phần công suất còn lại có thể dành để cấp quyền lợi miễn phí hoặc giảm giá vé sử dụng tuyến đường trong một thời hạn nhất định cho người mua trái phiếu, công trái và gia đình của họ.

Đại biểu Lê Thị Thúy Sen nhấn mạnh việc mở rộng, linh hoạt ứng dụng mô hình kinh tế chia sẻ sẽ là chìa khóa hữu hiệu để khơi thông và phát huy tối đa các nguồn lực xã hội mới, tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy kinh tế đất nước phát triển nhanh và bền vững.

Ở góc nhìn khác ĐBQH Trần Hoàng Ngân (TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, vấn đề quan trọng nhất hiện nay là giải quyết bài toán vốn đầu tư. Đại biểu đề nghị cần phối hợp chặt chẽ chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ, kiểm soát lạm phát, bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án hạ tầng, nhà ở, khu công nghiệp và hoạt động sản xuất, kinh doanh; tăng vốn điều lệ cho các ngân hàng thương mại nhà nước nhằm nâng cao năng lực cung ứng tín dụng cho nền kinh tế.