FDI - 'Đòn bẩy' nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh phát biểu tại phiên thảo luận Tổ (Ảnh: Media Quốc hội)

Tăng trưởng về quy mô chưa đi đôi với nâng cao năng suất

Thảo luận tại Tổ ngày 18/10, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh cho biết, mặc dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, song với quyết tâm cao và sự vào cuộc quyết liệt của toàn hệ thống chính trị, tình hình kinh tế - xã hội nước ta tiếp tục đạt nhiều kết quả rất quan trọng, dự kiến hoàn thành và vượt 14/15 chỉ tiêu kinh tế - xã hội. Tăng trưởng kinh tế đạt mức cao, kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát được kiểm soát, các cân đối lớn cơ bản được bảo đảm. GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%, thuộc nhóm tăng trưởng cao của khu vực và thế giới. Chính sách tài khóa, tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác được điều hành chủ động, linh hoạt. Hoạt động của doanh nghiệp tiếp tục có những tín hiệu tích cực...

Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch Quốc hội, tăng trưởng kinh tế tuy đạt mức cao nhưng chưa thực sự vững chắc. Một số địa phương có quy mô kinh tế lớn nhất cả nước như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đồng Nai có khả năng không đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026. Đầu tư tư nhân chưa thực sự bứt phá, mặc dù chiếm 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội nhưng mới tăng 14%. Xuất khẩu tăng 24,5%, trong khi nhập khẩu tăng tới 36,7%; hoạt động xuất khẩu vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Tăng trưởng về quy mô chưa đi đôi với nâng cao năng suất.

Cùng chung nhận định này, ĐBQH Nguyễn Như So (TP. Bắc Ninh) cho rằng, nền kinh tế vẫn đứng trước những yêu cầu lớn về chất lượng tăng trưởng, hiệu quả phân bổ nguồn lực và khả năng duy trì ổn định các cân đối vĩ mô. Mục tiêu tăng trưởng GDP cả năm phấn đấu từ 10% trở lên, đòi hỏi tăng trưởng quý IV đạt 12,5%. Trong khi đó, chỉ số giá tiêu dùng cả năm khoảng 4,5%; riêng CPI 9 tháng tăng 5,08% so với cùng kỳ, cho thấy áp lực lạm phát vẫn cần được theo dõi chặt chẽ. Bên cạnh đó, nền kinh tế đã nhập siêu 19,42 tỷ USD cho thấy mức độ phụ thuộc lớn vào nguyên liệu, linh kiện và đầu vào nhập khẩu, phản ánh năng lực tự chủ của nền kinh tế còn hạn chế.

Cần chuyển từ tư duy coi FDI là động lực tăng trưởng chủ yếu sang tư duy sử dụng FDI như một đòn bẩy để nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế

Tăng khả năng chuyển hoá đóng góp vào tăng trưởng dài hạn

"Vấn đề đặt ra không chỉ là quy mô tăng trưởng, số thu ngân sách hay tổng nguồn lực vốn đầu tư đã huy động được, mà quan trọng hơn là chất lượng của các nguồn lực, khả năng chuyển hoá thành năng lực sản xuất và hiệu quả đóng góp đối với tăng trưởng dài hạn", ĐBQH Nguyễn Như So nhấn mạnh.

Trên cơ sở đó, ĐBQH Nguyễn Như So đề nghị cần chuyển từ tư duy coi FDI là động lực tăng trưởng chủ yếu sang tư duy sử dụng FDI như một đòn bẩy để nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. Mỗi dự án FDI phải được xem như một “hệ sinh thái” phát triển doanh nghiệp Việt, thay vì chỉ là một nhà máy sản xuất đặt trên lãnh thổ Việt Nam. Một tập đoàn lớn đầu tư vào Việt Nam không chỉ cần tạo ra việc làm mà phải kéo theo hàng chục, hàng trăm doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng, giúp doanh nghiệp Việt từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất, tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.

Đặc biệt, cần chấm dứt tư duy trải thảm đỏ nhưng đứng ngoài chuỗi giá trị. Việt Nam không thiếu sức hấp dẫn để thu hút FDI, điều chúng ta cần là chất lượng của dòng vốn đó. Chính sách FDI trong giai đoạn mới phải hướng tới một mục tiêu rõ ràng: mỗi đồng ưu đãi của Nhà nước phải đổi lấy năng lực sản xuất mới, công nghệ mới và sự trưởng thành của doanh nghiệp Việt Nam.

Đối với doanh nghiệp trong nước, ĐBQH Nguyễn Như So nhấn mạnh, khuyến khích doanh nghiệp chủ động đầu tư, đổi mới công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng, phát triển kinh tế tuần hoàn và nâng cao khả năng chống chịu và ứng phó với biến đổi khí hậu. Khẩn trương hoàn thiện, ban hành cơ chế lãi suất 2% đối với các dự án xanh, áp dụng tiêu chuẩn ESG…Đồng thời phát triển mạnh thị trường carbon, tạo thêm nguồn lực và động lực cho quá trình chuyển đổi. Đây không chỉ là chính sách hỗ trợ doanh nghiệp mà là đầu tư để bảo vệ năng lực sản xuất và sức chống chịu của cả nền kinh tế.

Cùng với đó, ĐBQH Đỗ Hoàng Việt (Tây Ninh) khẳng định, "FDI là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng nhưng không thể thay thế nội lực. Hiệu quả thu hút đầu tư cần được đánh giá bằng sự phát triển của doanh nghiệp Việt Nam, khả năng làm chủ công nghệ và giá trị gia tăng thực sự được giữ lại trong nước".

Do đó, ĐBQH Đỗ Hoàng Việt đề nghị nâng cao chất lượng thu hút đầu tư nước ngoài, chuyển từ chú trọng quy mô vốn sang hiệu quả thực chất, nhất là khả năng chuyển giao công nghệ, phát triển doanh nghiệp trong nước và gia tăng giá trị cho nền kinh tế. Tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp Việt Nam; nâng cao năng lực hấp thụ đầu tư của địa phương thông qua phát triển hạ tầng, nguồn nhân lực và công nghiệp hỗ trợ. Đồng thời, cần cụ thể hóa chính sách hỗ trợ đào tạo lao động, đánh giá hiệu quả ưu đãi đầu tư và tăng cường hậu kiểm việc thực hiện cam kết của nhà đầu tư.

Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp nói chung, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh đề nghị tiếp tục tập trung tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh; đặc biệt bảo đảm việc cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh phải thực chất, mang lại hiệu quả cụ thể cho người dân, doanh nghiệp.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, cần tránh tình trạng cải cách chỉ chạy theo số lượng thủ tục, điều kiện kinh doanh được cắt giảm, trong khi những yêu cầu đã bãi bỏ lại được lồng ghép, tích hợp vào các thủ tục, điều kiện khác, khiến gánh nặng tuân thủ của doanh nghiệp không thực sự được giảm bớt.

Cùng với đó, cần rà soát, đánh giá thực chất tình hình hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp, không chỉ căn cứ vào số lượng doanh nghiệp đăng ký thành lập mà phải quan tâm đến số doanh nghiệp thực tế đang hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, phát triển doanh nghiệp phải được đánh giá bằng hiệu quả hoạt động thực chất, khả năng đóng góp cho nền kinh tế và tạo việc làm cho người lao động, thay vì chỉ chú trọng gia tăng số lượng đăng ký.