Thủ tướng Lê Minh Hưng: Không tháo gỡ kịp điểm nghẽn, nguy cơ thiếu điện cho tăng trưởng

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại tổ chiều 20/10 (Ảnh: QH)

Tăng trưởng hai con số đòi hỏi nguồn cung điện lớn

Phát biểu tại phiên thảo luận tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực chiều 20/10, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh hai yêu cầu quan trọng đặt ra đối với việc sửa đổi Luật lần này. Trước hết là bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật khi nhiều quy định liên quan đến quy hoạch, đầu tư, đất đai và đấu thầu đã hoặc đang được sửa đổi. Cùng với đó là yêu cầu đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng lớn để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Thủ tướng, mặc dù Luật Điện lực mới được Quốc hội sửa đổi, bổ sung, nhưng việc điều chỉnh các luật có liên quan đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện quy định về điện lực, bảo đảm sự thống nhất trong quá trình triển khai các dự án đầu tư.

Đặc biệt, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, dựa trên các động lực khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, đang đặt ra yêu cầu đầu tư rất lớn đối với hệ thống năng lượng quốc gia.

Thủ tướng dẫn chứng nhu cầu xây dựng các trung tâm dữ liệu trong thời gian tới. Ngoài Trung tâm dữ liệu quốc gia, Việt Nam còn phải phát triển các trung tâm dữ liệu khác, hệ thống dự phòng và hạ tầng dữ liệu của các bộ, ngành, địa phương. Những công trình này đều cần nguồn điện lớn, ổn định.

Không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước, việc thu hút các nhà đầu tư nước ngoài vào những lĩnh vực công nghệ cao cũng đòi hỏi phải bảo đảm đầy đủ nguồn cung điện.

Để làm rõ sức ép năng lượng từ phát triển công nghệ, Thủ tướng đề cập thực tế tại Mỹ, nơi các tập đoàn công nghệ lớn được yêu cầu chủ động tính toán nguồn điện khi đầu tư trung tâm dữ liệu, tránh gây áp lực lên giá điện sinh hoạt tại địa phương.

Từ đó, Thủ tướng nhấn mạnh việc đầu tư phát triển điện lực phải đáp ứng đồng thời yêu cầu tăng trưởng kinh tế và phát triển khoa học, công nghệ. Đây cũng là một trong những nội dung cốt lõi của Nghị quyết số 70 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Đối với cơ cấu nguồn điện, Thủ tướng cho biết thủy điện hiện đã khai thác tới ngưỡng, trong khi nhiệt điện than chỉ có thể tiếp tục phát triển ở quy mô hạn chế do yêu cầu thực hiện cam kết phát thải ròng bằng không vào năm 2050.

Vì vậy, Việt Nam phải chuyển hướng tập trung phát triển những nguồn điện mới, bao gồm điện khí trong nước, điện khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu, điện gió, điện mặt trời và điện gió ngoài khơi.

Tuy nhiên, việc lựa chọn cơ cấu các nguồn điện phải được tính toán hợp lý, bởi chi phí đầu tư và giá thành sản xuất điện giữa các loại hình có sự khác biệt đáng kể.

Thủ tướng lấy ví dụ điện khí LNG có giá thành cao, nếu không tính toán tỷ trọng phù hợp sẽ làm tăng giá điện bình quân. Do đó, phát triển nguồn điện mới phải gắn với yêu cầu tối ưu cơ cấu nguồn, bảo đảm nhu cầu năng lượng nhưng vẫn kiểm soát được chi phí.

Một vấn đề khác được Thủ tướng đặc biệt lưu ý là tiến độ triển khai Quy hoạch điện VIII. Theo Thủ tướng, Thường trực Chính phủ đã làm việc với Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan để đánh giá lại tình hình thực hiện quy hoạch. Kết quả rà soát cho thấy cả tiến độ phát triển nguồn điện và xây dựng lưới điện giải tỏa công suất đều rất chậm.

Thủ tướng cảnh báo, nếu không có những giải pháp cấp bách về hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và tổ chức thực hiện, sẽ không đáp ứng đủ điện cho nhu cầu phát triển đất nước.

Trong đó, trách nhiệm không chỉ thuộc về các bộ, ngành mà còn liên quan đến chính quyền địa phương. Nhiều dự án đã được đưa vào Quy hoạch điện VIII nhưng địa phương chưa mời gọi được nhà đầu tư, chưa làm việc hoặc chưa đạt được thỏa thuận để triển khai, khiến dự án kéo dài và ảnh hưởng đến việc thực hiện quy hoạch.

Trên cơ sở việc Quốc hội xem xét sửa đổi Luật Điện lực, Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành, địa phương rà soát, điều chỉnh và cập nhật Quy hoạch điện VIII, bảo đảm tính khả thi của các dự án bổ sung.

Thủ tướng nhấn mạnh, bất kỳ dự án nào chậm tiến độ cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh cung ứng điện và khả năng giải tỏa công suất của hệ thống.

Dự án điện gió ngoài khơi mất 10 năm làm thủ tục, cần rút ngắn một nửa

Để đáp ứng yêu cầu đầu tư nguồn điện trong thời gian tới, Thủ tướng cho rằng việc sửa đổi Luật Điện lực phải đi đôi với cải cách triệt để thủ tục hành chính.

Qua làm việc với các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực năng lượng, Thủ tướng cho biết nhiều doanh nghiệp phản ánh đặc thù của các dự án điện là thời gian thực hiện kéo dài, chi phí đầu tư rất lớn và phụ thuộc nhiều vào khả năng huy động nguồn vốn dài hạn.

Các nhà đầu tư thường phải làm việc với những ngân hàng quốc tế để thu xếp nguồn vốn vay. Vì vậy, điều họ quan tâm là môi trường đầu tư có khả năng dự báo, bảo đảm tính cạnh tranh và mức độ an toàn cần thiết cho nguồn vốn.

Đối với Nhà nước, yêu cầu đặt ra là bảo vệ quyền và lợi ích quốc gia, đồng thời bảo đảm người dân được tiếp cận điện với mức giá hợp lý.

Theo Thủ tướng, việc sửa đổi Luật Điện lực phải giải quyết được những quan ngại của nhà đầu tư nhưng không được xem nhẹ lợi ích của Nhà nước và người sử dụng điện. Đây là điều kiện để huy động nguồn lực tài chính rất lớn cho phát triển ngành điện.

Thủ tướng dẫn phản ánh của các nhà đầu tư về thời gian thực hiện một dự án điện gió ngoài khơi hiện có thể kéo dài tới 10 năm do các thủ tục liên quan. Nếu cải cách hành chính hiệu quả, thời gian này có thể rút ngắn một nửa, xuống khoảng 5 năm.

Việc Quốc hội đã sửa đổi Luật Dầu khí, cùng với việc tiếp tục sửa đổi Luật Điện lực, được Thủ tướng đặt trong yêu cầu tạo sự đồng bộ pháp lý, qua đó tháo gỡ vướng mắc và giải phóng nguồn lực đầu tư.

Không chỉ phát triển nguồn điện, Thủ tướng nhấn mạnh phải đồng thời đầu tư hạ tầng truyền tải để giải tỏa công suất.

Thực tế, các doanh nghiệp Việt Nam đã đầu tư nhiều dự án năng lượng chiến lược tại Lào. Tuy nhiên, nếu không xây dựng được đường dây truyền tải điện về Việt Nam thì nguồn điện từ những dự án này không thể được khai thác phục vụ nhu cầu trong nước.

Tương tự, việc truyền tải điện từ miền Trung ra miền Bắc hoặc cấp điện đồng bộ cho các khu kinh tế lớn đều đòi hỏi hệ thống lưới điện có năng lực đáp ứng tương ứng.

Do đó, sửa đổi Luật Điện lực phải tạo hành lang pháp lý để triển khai đồng bộ đầu tư nguồn điện và lưới điện, khắc phục tình trạng có nguồn nhưng không giải tỏa được công suất.

Liên quan đến cơ chế thu hút các nhà đầu tư chiến lược, Thủ tướng đề cập những vướng mắc trong hợp đồng mua bán điện và thu xếp tài chính cho các dự án quy mô lớn.

Theo Thủ tướng, trước đây cơ chế cam kết bao tiêu khoảng 65% công suất khiến nhiều nhà đầu tư lớn còn do dự, do phải đối mặt với rủi ro cao khi bỏ ra nguồn vốn rất lớn.

Bên cạnh đó, các dự án có nhu cầu đầu tư bằng ngoại tệ nhưng thiếu cơ chế cam kết về tỷ giá và cân đối ngoại tệ cũng gặp khó khăn trong quá trình huy động vốn.

Thủ tướng cho biết, quá trình sửa đổi Luật Điện lực lần này sẽ xem xét kỹ những vấn đề kỹ thuật trong hợp đồng, nhằm vừa bảo vệ lợi ích quốc gia, vừa tạo điều kiện đủ hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư chiến lược quốc tế.

Đàm phán lại giá điện 172 dự án, giảm gần 50.000 tỷ đồng chi phí mua điện

Bên cạnh yêu cầu thu hút nguồn lực đầu tư mới, Thủ tướng dành một phần quan trọng trong bài phát biểu để thông tin về kết quả xử lý những vướng mắc đối với 172 dự án năng lượng tái tạo.

Theo Thủ tướng, Quốc hội đã ban hành nghị quyết tháo gỡ khó khăn cho các dự án này. Trên cơ sở đó, các bên đã tiến hành đàm phán lại giá điện theo tinh thần chỉ đạo của nghị quyết.

Kết quả, tổng chi phí mua điện trong toàn bộ vòng đời của 172 dự án đã giảm được khoảng 50.000 tỷ đồng.

Thủ tướng cho biết, năng lượng tái tạo là lĩnh vực mới, trong giai đoạn đầu triển khai còn có những hạn chế khi xác định cơ chế giá điện. Tuy nhiên, với sự chỉ đạo kiên quyết của Chính phủ, các nhà đầu tư nước ngoài đã tham gia đàm phán và đi đến thống nhất.

Theo Thủ tướng, kết quả này góp phần giải quyết bài toán hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhà đầu tư.

Đặc biệt, việc giảm khoảng 50.000 tỷ đồng chi phí mua điện có ý nghĩa quan trọng đối với tình hình tài chính của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và việc kiểm soát chi phí điện của nền kinh tế.

Thủ tướng phân tích, nếu tiếp tục áp dụng mức giá cũ, chi phí đầu vào của EVN sẽ tăng cao, tạo áp lực phải điều chỉnh tăng giá bán điện và ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế.

Ông đánh giá đây là nỗ lực rất lớn của Bộ Công Thương và EVN trong quá trình xử lý các dự án năng lượng tái tạo.

Cùng với việc đàm phán lại giá điện, Thủ tướng cho biết, EVN đã đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, tăng cường kiểm soát chi phí và xử lý những vướng mắc tồn tại.

Nhờ các giải pháp này, theo thông tin Thủ tướng nêu tại phiên thảo luận, EVN đến nay đã hoạt động có lãi, cơ bản xử lý các khoản lỗ lũy kế, chỉ còn một số khoản chênh lệch tỷ giá.

Thủ tướng nhấn mạnh việc phục hồi tình hình tài chính của EVN là điều kiện tiên quyết để tập đoàn tiếp tục đầu tư những dự án nguồn điện và lưới điện mới.

Từ kết quả xử lý 172 dự án năng lượng tái tạo, Thủ tướng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế đầu tư và giá điện bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên, đồng thời tạo điều kiện huy động vốn cho những dự án điện lực trong tương lai.

Kết thúc phát biểu, Thủ tướng cho biết sau phiên họp, Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Công Thương nghiêm túc tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, ý kiến thẩm tra của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các Ủy ban của Quốc hội để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi).

Đồng thời, Chính phủ sẽ rà soát, cập nhật đồng bộ các dự thảo nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành, bảo đảm khi Luật có hiệu lực thì các quy định có thể được áp dụng ngay trong thực tiễn.