Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật là đạo luật gốc, quyết định chất lượng của cả hệ thống pháp luật

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu trong phiên thảo luận tại Tổ

Tinh gọn hình thức văn bản, đơn giản hóa quy trình

Thảo luận tại Tổ về dự án Luật này, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định đây là đạo luật có vị trí đặc biệt quan trọng, quyết định chất lượng của cả hệ thống pháp luật. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật là luật về làm luật. Đây là đạo luật gốc, quyết định chất lượng của cả hệ thống pháp luật. Sửa đúng thì cả hệ thống được lợi, sửa chưa chuẩn thì cái giá phải trả sẽ nhân lên ở hàng trăm đạo luật khác.

Đóng góp ý kiến vào dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh cho biết, mặc dù Luật đã được sửa đổi hai lần trong năm 2025, song yêu cầu phát triển đất nước và thực tiễn thi hành đang đặt ra những đòi hỏi mới. Đặc biệt, Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật có vai trò đột phá; Kết luận số 09 ngày 10/3/2026 tiếp tục đặt ra yêu cầu hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất, tinh gọn, khả thi và linh hoạt.

Qua thực tiễn triển khai luật hiện hành đã bộc lộ một số hạn chế như tình trạng hồ sơ gửi chậm, hoạt động tham vấn còn hình thức, nhân lực pháp chế chưa đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, việc sửa đổi Luật cần hướng đến khắc phục những bất cập này, đặc biệt là gắn chặt hơn giữa xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành.

Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra đối với dự thảo Luật này không chỉ cần để rút gọn quy trình, giảm số lượng hình thức văn bản hay là đẩy nhanh tiến độ ban hành, mà quan trọng hơn là phải xây dựng được một hệ thống quy định rất rõ ràng, thống nhất và dễ áp dụng, có tính ổn định và thực tiễn cao. Đồng thời cũng xác định đầy đủ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân trong toàn bộ quá trình từ đề xuất chính sách, xây dựng, ban hành đến tổ chức thi hành và đánh giá hiệu quả của các văn bản.

Dự thảo Luật dự kiến đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng lược bỏ 5 hình thức văn bản quy phạm, bao gồm: Nghị quyết của Quốc hội, Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quyết định của Chủ tịch nước, Nghị quyết của Chính phủ và Nghị quyết liên tịch.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh tán thành với việc lược bỏ 5 hình thức văn bản quy phạm pháp luật, việc tinh gọn này phù hợp với định hướng tại Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị về đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật, với lộ trình phù hợp yêu cầu thực tiễn.

Đồng thời, thống nhất với quy định chuyển tiếp tại khoản 6 Điều 68 dự thảo Luật, theo đó các văn bản thuộc 5 hình thức nêu trên được ban hành trước ngày Luật có hiệu lực sẽ tiếp tục có hiệu lực cho đến khi được sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ hoặc thay thế bởi văn bản của cơ quan có thẩm quyền.

Cùng chung nhận định này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên khẳng định, đây là bước đổi mới cần thiết, góp phần phân định rõ trách nhiệm, nâng cao tính minh bạch và thống nhất của hệ thống pháp luật. Tuy nhiên, việc lược bỏ 5 hình thức văn bản nêu trên cũng cần được cân nhắc tính toán một cách chi tiết và thận trọng và cần thực hiện đồng bộ cả về nội dung, thẩm quyền và cơ chế chuyển tiếp, tránh tình trạng chỉ thay đổi tên gọi, hình thức mà chưa giải quyết căn bản những bất cập trong thực tiễn. Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ việc xử lý các nội dung hiện đang được quy định bằng những hình thức văn bản dự kiến được bỏ.

Xác định cụ thể nội dung nào được chuyển sang hình thức văn bản khác, thẩm quyền ban hành tương ứng và cơ chế xử lý các văn bản đã ban hành; cần rà soát kỹ các nghị quyết có nội dung về cơ chế, chính sách đặc thù, tài chính ngân sách và những vấn đề quan trọng thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, bảo đảm việc tinh gọn hình thức nhưng không làm thay đổi hoặc là thu hẹp thẩm quyền theo Hiến pháp, không tạo khoảng trống pháp lý và không gây gián đoạn trong tổ chức thực thi. Cần bổ sung quy định chuyển tiếp rõ ràng, tránh chuyển đổi hình thức văn bản một cách cơ học, gây phát sinh thủ tục nhưng không nâng cao được chất lượng quản lý.

Rút gọn thủ tục không có nghĩa là rút gọn trách nhiệm

Đặc biệt quan tâm đến yêu cầu bảo đảm chất lượng trong quy trình xây dựng pháp luật, Chủ tịch Quốc hội chia sẻ, trong thời gian qua, để đáp ứng yêu cầu cấp bách về sắp xếp tổ chức bộ máy, triển khai chính quyền địa phương hai cấp và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, Quốc hội đã cho phép rút gọn một số trình tự, thủ tục trong xây dựng pháp luật.

Tuy nhiên, khi đã qua giai đoạn cấp bách, đối với những dự án luật có tác động lớn đến kinh tế - xã hội và đời sống Nhân dân, cần thực hiện đầy đủ việc đánh giá tác động chính sách, tổ chức lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học và các đối tượng chịu tác động. Đối với các đạo luật liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân, như pháp luật về đất đai, hình sự, cần tổ chức lấy ý kiến rộng rãi, bảo đảm tính khoa học, khách quan và thực chất. Rút gọn thủ tục không có nghĩa là rút gọn trách nhiệm; không đánh đổi chất lượng để lấy tốc độ.

Theo đó, cần tiếp tục duy trì việc thẩm định chính sách, nghiên cứu quy trình hai trong một nhưng phải bảo đảm chất lượng; quy định rõ tiêu chí áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn, tránh tình trạng lạm dụng việc đi tắt quy trình xây dựng chính sách. Đối với những dự án luật chưa được đánh giá đầy đủ tác động, chưa làm rõ những đối tượng chịu ảnh hưởng và hệ quả có thể phát sinh, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, không vì yêu cầu tiến độ mà trình Quốc hội thông qua khi chưa đủ điều kiện.

Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về giá trị pháp lý của án lệ, tập quán, lẽ công bằng; nguyên tắc ưu tiên áp dụng pháp luật chuyên ngành; yêu cầu xác định rõ mục đích ban hành văn bản; nguyên tắc quy định việc hạn chế quyền, đặt ra nghĩa vụ mới và chế tài. Đối với quy định về đánh giá hiệu quả thi hành pháp luật, cần xác định rõ chu kỳ, tiêu chí đánh giá, công khai kết quả và gắn với trách nhiệm sửa đổi, bổ sung pháp luật; rà soát các quy định liên quan đến trách nhiệm báo cáo của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch nước để bảo đảm phù hợp với vị trí hiến định của các cơ quan; đồng thời giữ vững tính độc lập, khách quan trong hoạt động tham vấn, thẩm tra chính sách.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh bày tỏ mong muốn lần sửa đổi Luật này sẽ tạo được chuyển biến rõ rệt về chất lượng thể chế và hiệu quả thực hiện pháp luật. Pháp luật càng rõ ràng, ổn định, khả thi thì niềm tin xã hội càng được củng cố. Đây là nền tảng quan trọng để khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển đất nước.