Tái thiết đô thị Vĩnh Hưng: Đánh thức cực tăng trưởng phía Đông Hà Nội

Khơi thông quỹ đất, mở dư địa phát triển đô thị Vĩnh Hưng - Ảnh minh họa

Mở không gian phát triển mới cho phía Đông Thủ đô

Hiện UBND phường Vĩnh Hưng đang công khai lấy ý kiến cộng đồng dân cư đối với dự thảo Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng. Thời gian lấy ý kiến kéo dài đến 17h ngày 1/11. Đây là bước quan trọng nhằm hoàn thiện phương án quy hoạch, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia đóng góp ý kiến trước khi dự án được triển khai.

Theo TS-KTS. Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, trong định hướng quy hoạch mới, Hà Nội không còn phát triển theo mô hình chùm đô thị vệ tinh mà chuyển sang mô hình 9 cực phát triển. Trong đó, Vĩnh Hưng được xác định là một trong những cực phát triển quan trọng ở phía Đông Thủ đô.

Với vị trí nằm giữa Vành đai 2 và Vành đai 3, tiếp giáp trục Vành đai 2,5 và hành lang cảnh quan sông Hồng trong tương lai, Vĩnh Hưng có nhiều điều kiện thuận lợi để tái cấu trúc không gian đô thị. Đây là khu vực cửa ngõ phía Đông Nam, có tiềm năng kết nối với các khu vực phát triển kinh tế, thương mại và dịch vụ của Hà Nội.

TS-KTS. Đào Ngọc Nghiêm nhận định, việc chỉnh trang, tái thiết đô thị Vĩnh Hưng có cơ sở pháp lý và thực tiễn để triển khai, hướng tới hình thành trung tâm dịch vụ, thương mại trên trục phát triển phía Đông Thủ đô. Khi được đầu tư đồng bộ về hạ tầng và tổ chức không gian, khu vực này có thể đóng góp vào quá trình giãn áp lực cho nội đô, đồng thời tạo động lực phát triển mới cho khu vực phía Đông.

Một lợi thế đáng chú ý của Vĩnh Hưng là quy mô dân số không quá lớn, trong khi diện tích đất đai rộng gấp đôi so với các phường, xã khác. Theo các chuyên gia, đặc điểm này tạo dư địa để địa phương nghiên cứu chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng TOD, tức đô thị gắn với giao thông công cộng. Cách tiếp cận này có thể góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng khả năng kết nối và hình thành các khu vực đô thị có mật độ hoạt động kinh tế phù hợp.

Tuy nhiên, để phát huy lợi thế quy hoạch, việc phát triển Vĩnh Hưng không thể chỉ dừng ở mở rộng không gian xây dựng hay nâng cấp hạ tầng. Theo TS-KTS. Đào Ngọc Nghiêm, địa phương cần rà soát, bảo đảm tính đồng bộ giữa quy hoạch tổng thể với các quy hoạch liên quan, đặc biệt là quy hoạch phân khu sông Hồng.

Vĩnh Hưng cũng được xác định là một điểm nhấn trong trục cảnh quan sông Hồng. Vì vậy, quá trình tái thiết cần bảo đảm sự kết nối hài hòa giữa phát triển đô thị, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và không gian cảnh quan ven sông. Đây là yêu cầu quan trọng để vừa khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, vừa bảo đảm chất lượng không gian sống và định hướng phát triển dài hạn của Thủ đô.

Dự án chỉnh trang, tái thiết đô thị Vĩnh Hưng có phạm vi nghiên cứu khoảng 447 ha, trong đó diện tích đề xuất chỉnh trang chiếm hơn một nửa. Định hướng này cho thấy quy hoạch không chỉ tập trung vào phát triển mới mà còn chú trọng giữ lại, cải tạo và nâng cấp nhiều khu dân cư hiện hữu, từng bước hoàn thiện hạ tầng theo hướng hiện đại.

Tái thiết phải đi cùng sinh kế và quyền lợi người dân

Bên cạnh tiềm năng phát triển, bài toán đặt ra đối với Vĩnh Hưng là làm thế nào để quá trình tái thiết thực sự cải thiện đời sống người dân, nhất là những hộ chịu tác động trực tiếp từ việc chỉnh trang đô thị, giải phóng mặt bằng và bố trí tái định cư.

Theo các chuyên gia, Hà Nội định hướng xây dựng Vĩnh Hưng trở thành khu trung tâm dịch vụ, thương mại hiện đại nhằm góp phần giảm áp lực cho khu vực nội đô. Với những người dân từng sinh sống trong điều kiện còn khó khăn ở vùng ven sông, quá trình phát triển mới được kỳ vọng mang lại môi trường sống tốt hơn, cùng hệ thống hạ tầng và dịch vụ văn minh, hiện đại.

Tuy nhiên, lợi ích từ quy hoạch chỉ có thể trở thành hiện thực khi người dân được tham gia vào quá trình chuyển đổi và có cơ hội ổn định cuộc sống lâu dài. GS. Đặng Hùng Võ cho rằng, trước mắt, địa phương có thể nghiên cứu phát triển các dịch vụ gắn với du lịch, đồng thời xác định những ngành nghề phù hợp với tiềm năng và lợi thế của Vĩnh Hưng.

Quan trọng hơn, chính quyền và người dân cần cùng thay đổi tư duy phát triển, tìm kiếm các mô hình kinh tế có khả năng tạo việc làm, gia tăng thu nhập và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước với cộng đồng. Nếu chỉ tập trung vào chỉnh trang hạ tầng và xây dựng các công trình mới mà chưa giải quyết được bài toán sinh kế, hiệu quả của quá trình tái thiết sẽ khó duy trì bền vững.

Trong bối cảnh đó, giải phóng mặt bằng và tái định cư được xác định là những khâu then chốt, tác động trực tiếp đến tiến độ dự án và mức độ đồng thuận của người dân. Các chuyên gia đề xuất ưu tiên phương án tái định cư tại chỗ, đồng thời đa dạng hóa loại hình nhà ở để đáp ứng nhu cầu thực tế của từng nhóm dân cư.

TS-KTS. Đào Ngọc Nghiêm cho rằng, bên cạnh chung cư cao tầng, cần nghiên cứu khả năng phát triển nhà liền kề, nhà vườn với tỷ lệ hợp lý, phù hợp đặc thù khu vực và được xác định rõ trong quy hoạch. Việc lựa chọn mô hình tái định cư không nên áp dụng một cách đồng loạt mà cần tính đến điều kiện sống, nhu cầu và khả năng thích ứng của người dân sau khi chuyển đổi nơi ở.

Cùng với đó, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cần được xây dựng phù hợp, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của các hộ dân bị ảnh hưởng. Công khai thông tin về quy hoạch, phương án giải phóng mặt bằng, quỹ nhà tái định cư và các chính sách liên quan cũng là yêu cầu cần thiết để người dân hiểu rõ định hướng phát triển, chủ động tham gia đóng góp ý kiến và giám sát quá trình thực hiện.

Thời điểm UBND phường Vĩnh Hưng đang lấy ý kiến cộng đồng về quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là cơ hội để chính quyền và đơn vị tư vấn tiếp thu những ý kiến sát thực tế, nhận diện các vấn đề có thể phát sinh và hoàn thiện phương án quy hoạch trước khi triển khai.