Cú hích cho ngân hàng thương mại: Từ vai trò chủ lực đến thước đo 2030 (Kỳ 1)

Kỳ 1: Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng: Khi “trụ cột” được định danh bằng chuẩn mực toàn cầu

Lâu nay, vai trò của các ngân hàng thương mại nhà nước thường được nhắc đến qua những nhiệm vụ cụ thể theo từng giai đoạn: ổn định thị trường, điều hành lãi suất, hỗ trợ thanh khoản hay thực hiện chính sách tín dụng theo chỉ đạo. Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị bổ sung một thước đo mới: phấn đấu đến năm 2030 có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản. Thước đo ấy đòi hỏi tăng trưởng quy mô phải đi cùng chất lượng; với tổ chức Đảng trong các ngân hàng, đòi hỏi nâng cao chất lượng lãnh đạo: cụ thể hóa nghị quyết thành chiến lược, kiểm soát rủi ro, công tác cán bộ, kiểm tra và giám sát.

Từ “nhiệm vụ tình huống” đến tư duy xác lập vị thế quốc tế

Nhìn lại nhiều giai đoạn, nhiệm vụ giao cho khối ngân hàng thương mại nhà nước thường gắn với yêu cầu cấp bách của từng thời kỳ: góp phần kiềm chế lạm phát, ổn định tỷ giá và thanh khoản, thực hiện cấp bù lãi suất, khoanh nợ, giãn nợ trước thiên tai và biến động kinh tế. Tổ chức Đảng trong các ngân hàng giữ vai trò lãnh đạo chính trị, tư tưởng, tổ chức và cán bộ trong việc triển khai những nhiệm vụ ấy.

Cách tiếp cận thiên về xử lý nhiệm vụ cấp bách có giá trị ổn định trong ngắn hạn, song khó đủ để xây dựng năng lực cạnh tranh dài hạn. Một ngân hàng lớn ở thị trường nội địa nhưng thiếu đệm vốn vững chắc và chuẩn mực quản trị hiện đại sẽ dễ bị tổn thương khi hội nhập sâu hơn vào thị trường tài chính quốc tế.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 25/2/2026

Cần lưu ý Nghị quyết số 79-NQ/TW nêu hai mục tiêu khác nhau về tiêu chí: quy mô tổng tài sản (nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á) và vị thế đi đầu về công nghệ, năng lực quản trị. Hai mục tiêu cần được phân tích riêng, không đồng nhất số lượng ngân hàng hay gộp thành một nhóm chỉ tiêu.

Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết số 79 và 80 của Bộ Chính trị ngày 25/2/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: “Vai trò chủ đạo phải được chứng minh bằng năng lực dẫn dắt, bằng hiệu quả, bằng đóng góp thực chất”. Từ yêu cầu ấy, vấn đề đặt ra với tổ chức Đảng trong ngân hàng không chỉ là mở rộng quy mô mà là nâng cao chất lượng cụ thể hóa nghị quyết, lãnh đạo, kiểm tra, giám sát và tổ chức thực hiện để mục tiêu chiến lược chuyển hóa thành kết quả có thể kiểm chứng.

Yêu cầu kép: Lớn về tầm vóc, chuẩn về chất lượng

Mục tiêu Top 100 châu Á đặt ra bài toán kép đầy thử thách đối với sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng tại các ngân hàng thương mại nhà nước: quy mô tài sản phải song hành với chất lượng tăng trưởng và năng lực quản trị rủi ro theo chuẩn mực quốc tế.

Về quy mô, theo báo cáo thường niên năm 2025 của từng ngân hàng, tại ngày 31/12/2025 tổng tài sản của BIDV là 3.330.826 tỷ đồng (hợp nhất); VietinBank là 2.767.699 tỷ đồng; Vietcombank là 2.442.279 tỷ đồng (hợp nhất, đã kiểm toán); Agribank gần 2,7 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 100 tỷ USD. Ngưỡng gia nhập nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á tính theo tổng tài sản không cố định: nó thay đổi theo từng bảng xếp hạng, từng năm và tỷ giá quy đổi sang USD nên mục tiêu của Nghị quyết 79 cần được hiểu là đích đến phải liên tục theo dõi, không phải một con số tĩnh. Dù đã đạt quy mô lớn, khoảng cách còn lại khó có thể lấp đầy chỉ bằng cách mở rộng tín dụng cơ học.

Nâng cao năng lực tài chính, chất lượng quản trị và hiệu quả hoạt động là những yêu cầu quan trọng đối với ngân hàng thương mại nhà nước trong lộ trình thực hiện mục tiêu đến năm 2030

Tăng trưởng quy mô tài sản vì thế phải dựa trên cấu trúc vốn an toàn, chất lượng tài sản và năng lực quản trị rủi ro. Chính Nghị quyết 79-NQ/TW đã đặt yêu cầu “tiếp tục tăng vốn điều lệ cho các ngân hàng thương mại nhà nước để nâng cao năng lực tài chính, tỉ lệ an toàn vốn và hiệu quả hoạt động”. Trong bối cảnh khung quy định về an toàn vốn đang tiệm cận chuẩn mực quốc tế, nâng cao hệ số an toàn vốn, tăng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi, chuẩn hóa quy trình số hóa và làm sạch bảng cân đối kế toán là những việc không thể chậm.

Đây là phép thử đối với chất lượng lãnh đạo của tổ chức Đảng. Vai trò hạt nhân chính trị thể hiện ở việc lãnh đạo xây dựng chiến lược, bảo đảm yêu cầu về an toàn vốn, quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ được quán triệt trong toàn hệ thống, để các chủ thể có thẩm quyền thực hiện đúng quy trình thẩm định, quyết định cấp tín dụng và phân bổ nguồn lực.

Đổi mới phương thức lãnh đạo Đảng tại các định chế tài chính quốc gia

Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong doanh nghiệp nhà nước theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và các nghị quyết chuyên đề của Trung ương chính là ranh giới rạch ròi giữa lãnh đạo chính trị với điều hành chuyên môn nghiệp vụ.

Hoạt động nghiệp vụ ngân hàng đòi hỏi sự kết hợp giữa định hướng chiến lược, tuân thủ quy trình và trách nhiệm của từng cấp quản lý, cán bộ chuyên môn

Tổ chức Đảng trong ngân hàng thương mại nhà nước lãnh đạo toàn diện về đường lối, chiến lược phát triển, công tác cán bộ và kiểm tra, giám sát; đồng thời phát huy tối đa tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm cá nhân của Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị và Ban điều hành theo cơ chế thị trường. Sự lãnh đạo của Đảng không đồng nghĩa với việc can thiệp hành chính vào các quyết định thẩm định dòng tiền của dự án mà là kiến tạo môi trường thể chế liêm chính, minh bạch, bảo đảm đồng vốn của Nhà nước và nhân dân được luân chuyển an toàn, sinh lời và phục vụ đắc lực cho các mục tiêu chiến lược quốc gia.

Nhìn từ góc độ tự cường dân tộc, một quốc gia độc lập không thể sở hữu một nền tài chính yếu ớt. Xây dựng các ngân hàng thương mại nhà nước đủ mạnh để bước vào Top 100 châu Á chính là củng cố tuyến phòng thủ kinh tế từ xa, bảo đảm chủ quyền tài chính quốc gia trước những biến động khôn lường của trật tự kinh tế toàn cầu. Đó chính là bản chất của việc củng cố vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà Đảng ta kiên định theo đuổi.

Lối mở cho bài toán thể chế

Khi mục tiêu đã được xác định cụ thể, một rào cản đáng chú ý để hiện thực hóa thước đo 2030 không nằm ở sự thiếu quyết tâm của cán bộ, đảng viên ngành ngân hàng mà ở độ trễ của cơ chế đánh giá và quản lý vốn nhà nước.

Nếu tiếp tục dùng một thước đo tài chính thương mại thông thường để đánh giá một định chế đồng thời gánh nhiệm vụ điều tiết an sinh xã hội, tổ chức Đảng và ban điều hành dễ rơi vào tình thế lúng túng, giằng co. Báo cáo thường niên năm 2025 của Agribank cho biết tín dụng lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn (“tam nông”) chiếm trên 64% tổng dư nợ. Một cơ cấu tín dụng nghiêng về địa bàn nông nghiệp, nông thôn gắn với chi phí rủi ro, thiên tai và các chương trình chính sách không thể được đánh giá bằng cùng một thước với mô hình thuần túy bán lẻ đô thị. Nghị quyết 79-NQ/TW yêu cầu hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả doanh nghiệp nhà nước theo nguyên tắc đánh giá tổng thể trên cơ sở mục tiêu, nhiệm vụ được giao, đồng thời “hạch toán tách bạch nhiệm vụ sản xuất kinh doanh và nhiệm vụ chính trị, quốc phòng, an ninh, nhiệm vụ không vì mục tiêu lợi nhuận”.

Cán bộ ngân hàng khảo sát hoạt động sản xuất của khách hàng tại địa bàn nông nghiệp, nông thôn

Bài toán đặt ra lúc này là: làm thế nào để nghị quyết của Đảng đi vào cuộc sống bằng một cơ chế đánh giá công bằng, khoa học, vừa bảo toàn vốn nhà nước, vừa khuyến khích đổi mới và bảo vệ người làm nghiệp vụ dám chịu trách nhiệm? Hướng tiếp cận được luận giải trong Kỳ 2 gồm đề xuất nghiên cứu cơ chế hạch toán tách bạch và việc vận dụng Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị, Quy định số 220-QĐ/TW ngày 30/9/2026 của Ban Bí thư về bảo vệ cán bộ dám đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung: Nghịch lý “Hai vai một thước”: Giải bài toán thể chế để cởi trói dòng vốn phụng sự.