Đổi mới công tác giám sát, kiểm tra - Nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người gửi tiền

BHTGVN là tổ chức tài chính Nhà nước, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, thực hiện chính sách BHTG nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD), bảo đảm sự phát triển an toàn, lành mạnh của hoạt động ngân hàng. Bên cạnh hoạt động nghiệp vụ như thu phí và chi trả tiền bảo hiểm, công tác giám sát, kiểm tra góp phần giúp BHTGVN thực hiện vai trò bảo vệ người gửi tiền ngay từ sớm, từ xa.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, BHTGVN đã hoàn thành cấp lại Chứng nhận tham gia BHTG theo mẫu mới cho 1.273 tổ chức tham gia BHTG, bao gồm ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, ngân hàng hợp tác xã, quỹ tín dụng nhân dân và tổ chức tài chính vi mô. Phạm vi hoạt động đa dạng, đặc điểm và mức độ rủi ro khác nhau giữa các nhóm tổ chức đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng giám sát, kiểm tra, bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của BHTGVN và yêu cầu bảo vệ người gửi tiền.

Nâng cao chất lượng giám sát, kiểm tra trên phạm vi toàn hệ thống

Thời gian qua, BHTGVN duy trì hoạt động giám sát thường xuyên đối với các tổ chức tham gia BHTG thông qua việc thu thập, tổng hợp, phân tích thông tin từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), các tổ chức tham gia BHTG và những nguồn thông tin liên quan. Hoạt động giám sát tập trung theo dõi tình hình hoạt động, tình hình tài chính, các chỉ tiêu bảo đảm an toàn và việc chấp hành quy định pháp luật về BHTG, qua đó nhận diện những dấu hiệu bất thường, kiến nghị NHNN xem xét xử lý theo thẩm quyền.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, BHTGVN thực hiện giám sát đối với 100% tổ chức tham gia BHTG; hoàn thành 2 báo cáo giám sát hệ thống định kỳ quý và 5 báo cáo giám sát chuyên sâu đối với các quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) có vấn đề. Các kết quả giám sát góp phần cung cấp thông tin, hỗ trợ NHNN trong công tác quản lý, giám sát hoạt động ngân hàng.

Giám sát, kiểm tra các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi (BHTG) là những hoạt động nghiệp vụ quan trọng, góp phần phát hiện, cảnh báo sớm rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người gửi tiền

Bên cạnh giám sát thường xuyên, BHTGVN chú trọng công tác kiểm tra nhằm đánh giá việc chấp hành pháp luật về BHTG của các tổ chức tham gia. Nội dung kiểm tra tập trung vào việc thực hiện các quy định liên quan đến tham gia BHTG, tính và nộp phí BHTG, cung cấp thông tin về tiền gửi được bảo hiểm, công khai việc tham gia BHTG và những nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.

Đối với nhiệm vụ kiểm tra theo kế hoạch, nội dung do NHNN giao, BHTGVN đã tích cực triển khai công tác kiểm tra quỹ tín dụng nhân dân. Trong 9 tháng đầu năm, BHTGVN đã hoàn thành kiểm tra định kỳ đối với 300/419 tổ chức tham gia BHTG. Đồng thời, BHTGVN triển khai nhiệm vụ kiểm tra 13 QTDND theo kế hoạch, nội dung NHNN giao.

Thông qua hoạt động kiểm tra, BHTGVN có điều kiện phát hiện, làm rõ những tồn tại, sai sót trong việc chấp hành quy định pháp luật; kiến nghị các tổ chức tham gia BHTG thực hiện biện pháp khắc phục và báo cáo, kiến nghị NHNN xử lý những vấn đề thuộc thẩm quyền. Đối với các cuộc kiểm tra theo nhiệm vụ NHNN giao, kết quả kiểm tra còn góp phần cung cấp thêm thông tin phục vụ công tác quản lý, giám sát và xử lý các TCTD có vấn đề.

Giám sát và kiểm tra có mối quan hệ bổ trợ, tạo thành một quá trình nghiệp vụ có tính liên kết. Kết quả giám sát có thể cung cấp căn cứ để xác định đối tượng, nội dung kiểm tra cần chú trọng; ngược lại, kết quả kiểm tra giúp xác minh, bổ sung thông tin và làm rõ nguyên nhân của những dấu hiệu bất thường được phát hiện qua giám sát. Việc tăng cường phối hợp, trao đổi kết quả giữa hai nghiệp vụ có ý nghĩa quan trọng đối với nâng cao chất lượng nhận diện rủi ro, hỗ trợ BHTGVN thực hiện tốt hơn nhiệm vụ bảo vệ người gửi tiền.

Hoàn thiện cơ sở pháp lý, tạo nền tảng đổi mới hoạt động giám sát, kiểm tra

Luật BHTG số 111/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, tiếp tục khẳng định vai trò của BHTGVN trong bảo vệ người gửi tiền và góp phần duy trì sự ổn định của hệ thống TCTD. Luật đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý để BHTGVN thực hiện các nghiệp vụ, trong đó có giám sát, kiểm tra tổ chức tham gia BHTG.

Theo Điều 14 Luật BHTG năm 2025, BHTGVN có nhiệm vụ theo dõi, kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật về BHTG của tổ chức tham gia BHTG và kiến nghị NHNN xử lý hành vi vi phạm; thực hiện kiểm tra tổ chức tham gia BHTG theo kế hoạch, nội dung do NHNN giao. Đồng thời, BHTGVN tổng hợp, phân tích và xử lý thông tin nhằm phát hiện, kiến nghị NHNN xử lý kịp thời vi phạm quy định về an toàn hoạt động ngân hàng, rủi ro gây mất an toàn trong hệ thống TCTD.

Cùng với Luật BHTG, các văn bản hướng dẫn thi hành đã góp phần hoàn thiện cơ chế cung cấp, khai thác và sử dụng thông tin phục vụ hoạt động nghiệp vụ. Thông tư số 01/2026/TT-NHNN ngày 16/3/2026 quy định việc cung cấp thông tin giữa NHNN và BHTGVN; Thông tư số 04/2026/TT-NHNN ngày 31/3/2026 hướng dẫn một số nội dung về hoạt động BHTG, trong đó có việc cung cấp thông tin của tổ chức tham gia BHTG và kiểm tra theo kế hoạch, nội dung do NHNN giao.

Việc triển khai khuôn khổ pháp lý mới đặt ra yêu cầu BHTGVN tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy chế, quy trình nghiệp vụ; nâng cao chất lượng dữ liệu và năng lực phân tích thông tin, bảo đảm hoạt động giám sát, kiểm tra được thực hiện thống nhất, hiệu quả.

Bên cạnh đó, BHTGVN đã hoàn thành ký kết Quy chế phối hợp với 15/15 NHNN chi nhánh khu vực và ký thỏa thuận hợp tác với Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam. Đây là cơ sở để tăng cường trao đổi thông tin, phối hợp trong triển khai các nhiệm vụ nghiệp vụ, nhất là theo dõi tình hình hoạt động và nhận diện các vấn đề phát sinh tại tổ chức tham gia BHTG.

Đổi mới phương pháp giám sát, kiểm tra gắn với chuyển đổi số và cảnh báo sớm rủi ro

Trong bối cảnh quy mô hoạt động ngân hàng ngày càng mở rộng, sản phẩm, dịch vụ tài chính phát triển đa dạng và quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, công tác giám sát, kiểm tra cần tiếp tục đổi mới theo hướng chủ động, ứng dụng công nghệ và tăng cường khả năng nhận diện rủi ro.

Trước hết, nâng cao chất lượng dữ liệu là yêu cầu quan trọng để cải thiện hiệu quả giám sát. Dữ liệu đầy đủ, chính xác, kịp thời giúp BHTGVN có thêm cơ sở phân tích, đánh giá tình hình hoạt động của tổ chức tham gia BHTG, nhận diện những biến động đáng chú ý về huy động vốn, chất lượng tín dụng, khả năng thanh khoản và các chỉ tiêu bảo đảm an toàn.

Trong năm 2026, BHTGVN đã ban hành Quy chế cung cấp thông tin của tổ chức tham gia BHTG cho BHTGVN; đồng thời phối hợp với Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) và Cục Công nghệ thông tin – NHNN kiểm thử mẫu biểu kết nối dữ liệu. Đây là những hoạt động góp phần tạo cơ sở cho việc nâng cao chất lượng khai thác, xử lý thông tin phục vụ giám sát.

Trên nền tảng dữ liệu được chuẩn hóa, việc nghiên cứu ứng dụng các mô hình định lượng, công cụ cảnh báo sớm và trí tuệ nhân tạo (AI) có thể hỗ trợ nâng cao năng lực phân tích, nhận diện những biến động bất thường trong hoạt động của tổ chức tham gia BHTG. BHTGVN đang nghiên cứu ứng dụng AI và các mô hình định lượng phục vụ công tác cảnh báo sớm, tiến tới tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện phương pháp giám sát dựa trên rủi ro, kết hợp đánh giá mức độ tuân thủ với phân tích xu hướng, nguyên nhân và khả năng phát sinh rủi ro.

Đối với hoạt động kiểm tra, đổi mới không chỉ thể hiện ở việc điều chỉnh nội dung, phương pháp mà còn ở yêu cầu chuẩn hóa quy trình và nâng cao năng lực chuyên môn của cán bộ. BHTGVN đã hoàn thành Sổ tay kiểm tra vào cuối năm 2025, tích hợp các tình huống nghiệp vụ, video hướng dẫn và nội dung đào tạo trên nền tảng điện tử. Việc xây dựng, cập nhật Sổ tay kiểm tra góp phần thống nhất phương pháp thực hiện, hỗ trợ cán bộ tra cứu, vận dụng quy định pháp luật và nâng cao chất lượng kiểm tra trong toàn hệ thống.

Một yêu cầu khác là tăng cường kết nối kết quả giám sát, kiểm tra với các hoạt động nghiệp vụ liên quan. Thông tin từ giám sát giúp xác định những tổ chức cần chú trọng theo dõi, trong khi kết quả kiểm tra góp phần kiểm chứng dữ liệu và xác định những vấn đề cần khắc phục. Đồng thời, việc nâng cao chất lượng thông tin về tiền gửi được bảo hiểm, hồ sơ người gửi tiền và các dữ liệu liên quan còn có ý nghĩa đối với công tác chuẩn bị chi trả khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm.

Đáng chú ý, từ ngày 5 - 7/10/2026, BHTGVN đã làm việc với Đoàn công tác Ngân hàng Thế giới trong khuôn khổ Dự án hỗ trợ kỹ thuật nâng cao hiệu quả hoạt động BHTG, tập trung trao đổi, đánh giá thực trạng và thảo luận các nội dung liên quan đến hệ thống giám sát, cảnh báo sớm và hoạt động chi trả tiền bảo hiểm. Những hoạt động hợp tác, trao đổi kinh nghiệm này tạo thêm điều kiện để BHTGVN nghiên cứu, tiếp thu các giải pháp phù hợp với thực tiễn.

Việc tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát, kiểm tra không chỉ góp phần hỗ trợ NHNN trong công tác quản lý, giám sát, xử lý các TCTD có vấn đề mà còn giúp BHTGVN chủ động hơn trong thực hiện các nhiệm vụ được giao. Qua đó, phát huy vai trò của chính sách BHTG trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, góp phần củng cố niềm tin của công chúng và duy trì sự ổn định của hệ thống các TCTD.