Gỡ rào cản, thúc đẩy tiêu dùng xanh

Tại Hà Nội, một số hệ thống bán lẻ đã triển khai giải pháp hạn chế túi nilon dùng một lần. Hệ thống siêu thị GO! bố trí thùng carton đã qua sử dụng để khách hàng đựng hàng hóa, cung cấp túi tái chế, túi sử dụng nhiều lần. Một số cửa hàng, quán cà phê cũng khuyến khích khách mang theo cốc, túi cá nhân. Tuy nhiên, những biện pháp này là chưa đủ, vì việc duy trì lựa chọn thân thiện với môi trường còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.

Trở ngại trước hết là giá thành. Đầu tư công nghệ và áp dụng quy trình sản xuất thân thiện với môi trường thường đòi hỏi chi phí ban đầu lớn, khiến doanh nghiệp khó hạ giá bán trong thời gian ngắn. Trong khi đó, người tiêu dùng vẫn phải cân đối chi tiêu, ưu tiên những sản phẩm phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính.

Nhìn từ phía doanh nghiệp, bà Lê Thị Hồng Nhi, Phó Tổng Giám đốc Truyền thông đối ngoại và Phát triển bền vững của Unilever Việt Nam cho rằng, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sản phẩm bền vững nhưng vẫn đòi hỏi chất lượng, độ an toàn và giá thành hợp lý. Vì vậy, doanh nghiệp phải phát triển sản phẩm đáp ứng đồng thời những yêu cầu này.

Thực tế đó cho thấy không thể kỳ vọng người tiêu dùng sẵn sàng trả thêm tiền chỉ vì một sản phẩm được giới thiệu là thân thiện với môi trường. Nếu chênh lệch giá lớn trong khi lợi ích chưa được chứng minh rõ ràng, sản phẩm xanh khó cạnh tranh với hàng hóa thông thường. Ngược lại, khi doanh nghiệp tối ưu chi phí, nâng cao chất lượng và mở rộng quy mô cung ứng, khả năng tiếp cận của người mua mới có điều kiện cải thiện.

Thúc đẩy tiêu dùng xanh cần sự chung tay từ nhiều phía

Bên cạnh giá cả, thiếu thông tin rõ ràng cũng là rào cản đối với tiêu dùng xanh. Những khái niệm như “thân thiện với môi trường”, “tiết kiệm năng lượng” hay “có thể phân hủy” cần được làm rõ bằng các tiêu chí cụ thể để người mua có cơ sở đánh giá sản phẩm.

Theo bà Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, muốn thúc đẩy tiêu dùng xanh, trước hết cần giúp người dân hiểu sản phẩm xanh và được nhận diện bằng các tiêu chí cụ thể. Chẳng hạn, khi mua quạt điện, người tiêu dùng cần biết mức tiết kiệm năng lượng được xác định theo thông số nào, hiệu quả ra sao so với sản phẩm thông thường. Những thông tin cụ thể, dễ hiểu sẽ giúp người mua có căn cứ so sánh, đồng thời hạn chế nguy cơ nhầm lẫn trước các thông điệp quảng bá thiếu cơ sở.

Khả năng tiếp cận sản phẩm cũng ảnh hưởng đến việc duy trì thói quen tiêu dùng xanh. Nếu hàng hóa thân thiện với môi trường chỉ được bán tại một số cửa hàng chuyên biệt, người dân sẽ khó lựa chọn thường xuyên. Vì vậy, mở rộng phân phối qua siêu thị, chợ truyền thống, cửa hàng dân sinh và kênh trực tuyến là giải pháp cần thiết để sản phẩm xanh đến gần hơn với người mua.

Thực tế tại một số địa phương cho thấy, việc thúc đẩy tiêu dùng xanh đang được triển khai theo hướng gắn thay đổi hành vi mua sắm với những giải pháp cụ thể. Tại TP.Hồ Chí Minh, ngành công thương chú trọng kết nối trực tiếp nhà sản xuất, hợp tác xã với doanh nghiệp phân phối nhằm giảm khâu trung gian, tối ưu chi phí, giúp sản phẩm xanh có giá cạnh tranh hơn. Hay Hà Nội đang triển khai các mục tiêu về sản xuất và tiêu dùng bền vững với kế hoạch năm 2026 phấn đấu 100% phường, xã tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức; 70-80% chợ truyền thống và 100% siêu thị, trung tâm thương mại không sử dụng túi nilon khó phân hủy.

Đây là những mục tiêu cụ thể, song hiệu quả thực chất cần được xem xét không chỉ qua số lượng hoạt động tuyên truyền hay điểm bán thay đổi bao bì. Để đạt mục tiêu đề ra, cơ quan quản lý cần chú trọng tiêu chí nhận diện, kiểm tra chất lượng và tính xác thực của thông tin môi trường. Doanh nghiệp cần được khuyến khích đổi mới công nghệ, tiết kiệm nguyên liệu, giảm chi phí sản xuất; hệ thống phân phối phải tạo điều kiện để sản phẩm xanh xuất hiện thường xuyên tại những điểm mua sắm quen thuộc.

Về phía người dân, tiêu dùng xanh cũng không nhất thiết đồng nghĩa với mua sản phẩm đắt tiền. Tiết kiệm điện, nước, hạn chế lãng phí thực phẩm, sửa chữa đồ dùng còn sử dụng được và ưu tiên sản phẩm có độ bền cao đều là những lựa chọn thiết thực. Điều quan trọng là giảm tiêu hao tài nguyên và chất thải trong cả quá trình mua sắm, sử dụng, thay vì chỉ thay một loại bao bì bằng loại khác.