NHTW châu Âu: Điều kiện cho vay thắt chặt, nhu cầu tín dụng suy yếu

Ảnh: Dr. Thomas Liptak/Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Nhu cầu vay mua nhà giảm mạnh vì lãi suất cao

Theo kết quả khảo sát hoạt động cho vay ngân hàng (BLS) tháng 10/2026 được ECB công bố ngày 27/10, các ngân hàng khu vực đồng euro tiếp tục siết chặt tiêu chuẩn cấp tín dụng đối với doanh nghiệp và cho vay tiêu dùng trong quý III/2026. Trong khi đó, nhu cầu vay vốn suy giảm ở cả ba phân khúc doanh nghiệp, mua nhà và tiêu dùng, chủ yếu do tác động của lãi suất tăng.

Đáng chú ý, tỷ lệ ròng các ngân hàng ghi nhận nhu cầu vay mua nhà giảm ở mức -27%, so với -15% của quý II và mức -12% mà các ngân hàng dự kiến trong khảo sát trước đó. Đây là mức suy giảm mạnh, phản ánh sức ép ngày càng rõ rệt của chi phí vay vốn đối với các hộ gia đình.

Theo ECB, lãi suất tăng là nguyên nhân chính khiến nhu cầu vay mua nhà suy yếu, tiếp đến là niềm tin tiêu dùng giảm và triển vọng thị trường bất động sản kém tích cực. Tuy nhiên, mức suy giảm hiện tại vẫn thấp hơn đáng kể so với đỉnh điểm được ghi nhận trong chu kỳ tăng lãi suất trước đây.

Đối với tín dụng doanh nghiệp, tỷ lệ ròng các ngân hàng báo cáo siết chặt tiêu chuẩn cấp tín dụng - tức các quy định nội bộ hoặc tiêu chí phê duyệt khoản vay của ngân hàng - ở mức 9%, tăng từ 7% trong quý II và cao hơn mức dự kiến 5%. Nguyên nhân chủ yếu là do các ngân hàng nhận thấy rủi ro gia tăng và giảm mức độ sẵn sàng chấp nhận rủi ro, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị và diễn biến giá năng lượng tiếp tục tạo sức ép.

Sự thận trọng này có sự khác biệt giữa các nền kinh tế lớn. Các ngân hàng tại Pháp và Đức báo cáo tiêu chuẩn tín dụng doanh nghiệp thắt chặt hơn, trong khi tại Italy có xu hướng nới lỏng và tại Tây Ban Nha nhìn chung không thay đổi.

Đối với cho vay tiêu dùng và các khoản vay khác của hộ gia đình, tỷ lệ ròng các ngân hàng siết tiêu chuẩn tín dụng ở mức 14%. Riêng tiêu chuẩn xét duyệt cho vay mua nhà nhìn chung không thay đổi trong quý III, dù nhu cầu vay giảm mạnh. Tuy nhiên, các điều khoản thực tế của hợp đồng vay tại cả ba phân khúc đều thắt chặt hơn, chủ yếu do lãi suất tăng.

Tín dụng vẫn tăng trưởng, nhu cầu vốn AI mở ra điểm sáng

Bức tranh tín dụng châu Âu hiện xuất hiện sự phân hóa giữa tăng trưởng dư nợ và nhu cầu vay mới. Theo Reuters ngày 27/10, số liệu của chính ECB cho thấy dư nợ cho vay doanh nghiệp và hộ gia đình trong tháng 9 vẫn tăng lần lượt 4,2% và 3,1% so với cùng kỳ, một tốc độ tương đối ổn định so với tháng 8.

Tuy nhiên, khảo sát mới nhất cho thấy tỷ lệ ròng các ngân hàng ghi nhận nhu cầu vay doanh nghiệp giảm ở mức -6% trong quý III, trái ngược dự báo tăng 4% trước đó. Nhu cầu vay tiêu dùng cũng giảm nhẹ, với tỷ lệ ròng -2%. Diễn biến này cho thấy tăng trưởng dư nợ vẫn được duy trì nhưng chưa đồng nghĩa điều kiện tiếp cận vốn đang trở nên thuận lợi hơn.

Triển vọng quý IV cũng chưa thực sự tích cực. Các ngân hàng dự kiến tiếp tục siết tiêu chuẩn tín dụng doanh nghiệp, đồng thời thắt chặt đáng kể tiêu chuẩn cho vay mua nhà và tiêu dùng. Tỷ lệ ròng dự báo nhu cầu vay mua nhà giảm lên tới -36%, trong khi nhu cầu vay tiêu dùng giảm -14%. Nhu cầu tín dụng doanh nghiệp được dự báo gần như không thay đổi.

Dù vậy, khảo sát ghi nhận một lĩnh vực có triển vọng khác biệt là tài trợ hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Một số ngân hàng dự kiến nhu cầu vốn dành cho hạ tầng số, đặc biệt các trung tâm dữ liệu, sẽ tăng dần và duy trì trong thời gian tới.

Khảo sát của ECB cho biết hoạt động cho vay liên quan AI hiện tập trung nhiều hơn vào các doanh nghiệp cung cấp hạ tầng, thay vì doanh nghiệp phát triển phần mềm hoặc ứng dụng AI. Xu hướng này được dự kiến sẽ rõ nét hơn trong những tháng tiếp theo.

Tuy nhiên, phần lớn ngân hàng vẫn chưa thiết lập các tiêu chí định lượng riêng để đánh giá khoản vay liên quan AI. Một số ngân hàng bắt đầu xem xét việc ứng dụng AI và các rủi ro đi kèm trong đánh giá định tính đối với khách hàng vay vốn, đặc biệt các doanh nghiệp công nghệ thông tin.

Những kết quả trên cho thấy tác động của việc tăng lãi suất đang thể hiện rõ hơn trong hoạt động tín dụng tại khu vực đồng euro, dù tăng trưởng dư nợ vẫn được duy trì. Trong bối cảnh đó, cuộc họp chính sách ngày 29/10 sẽ là thời điểm thị trường theo dõi cách ECB đánh giá sự cân bằng giữa áp lực lạm phát, rủi ro kinh tế và triển vọng cho vay.