Thúc đẩy chuyển đổi xanh từ nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng

Lợi thế cạnh tranh quan trọng

Từ năm 2026, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu chính thức được áp dụng đối với một số nhóm hàng, gồm sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro. Đồng thời, các yêu cầu về kiểm soát phát thải và bảo vệ môi trường từ đối tác nhập khẩu ngày càng khắt khe. Những thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng mà còn phải tăng cường quản lý dữ liệu, minh bạch thông tin và chứng minh kết quả cải thiện trong hoạt động sản xuất. Theo ông Đặng Hải Dũng, quá trình nâng cao hiệu quả năng lượng cần bắt đầu từ việc đánh giá số liệu tiêu thụ, rà soát phương thức vận hành thiết bị và xác định những cơ hội cải thiện cụ thể tại từng nhà máy, khu công nghiệp.

Từ góc nhìn cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) cho rằng, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ là trách nhiệm xã hội mà còn là bài toán đầu tư chiến lược, mang tính sống còn đối với sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Điều này cho thấy nâng cao hiệu quả năng lượng cần được đặt trong chiến lược sản xuất, kinh doanh dài hạn, thay vì chỉ dừng lại ở các biện pháp tiết giảm chi phí trước mắt.

Trong quá trình đó, việc ứng dụng khoa học, công nghệ, đặc biệt là công nghệ số và các giải pháp của CMCN 4.0, đang mở ra cơ hội để doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn mức tiêu hao năng lượng. Thông qua thu thập và phân tích dữ liệu sản xuất, doanh nghiệp có thể nhận diện những công đoạn tiêu thụ nhiều năng lượng, từ đó tối ưu hóa quy trình vận hành. Các giải pháp tự động hóa, điện toán đám mây và hệ thống quản lý năng lượng cũng góp phần kiểm soát chi phí, quản lý phát thải và đáp ứng yêu cầu minh bạch thông tin trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng vẫn gặp không ít trở ngại, nhất là đối với doanh nghiệp có nguồn lực hạn chế. Chi phí đầu tư đổi mới dây chuyền, thiết bị hiện đại còn lớn, trong khi chất lượng nguồn nhân lực chưa đồng đều và khả năng tiếp cận công nghệ tiết kiệm năng lượng còn hạn chế. Bên cạnh đó, việc thay đổi nhận thức, hành vi sử dụng năng lượng và hoàn thiện các cơ chế khuyến khích cũng là những vấn đề cần tiếp tục được giải quyết.

Những rào cản này cho thấy, để việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng thực sự trở thành động lực chuyển đổi xanh, doanh nghiệp cần được hỗ trợ đồng bộ về kỹ thuật, công nghệ và tài chính. Trong đó, tháo gỡ khó khăn về vốn đầu tư có ý nghĩa quan trọng nhằm chuyển những cơ hội tiết kiệm năng lượng thành các dự án cải tiến công nghệ và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững

Tăng cường đầu tư cho tiết kiệm năng lượng

Một trong những rào cản lớn đối với doanh nghiệp trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng là nguồn vốn đầu tư. Việc thay thế thiết bị, cải tiến dây chuyền sản xuất và ứng dụng công nghệ hiện đại đòi hỏi chi phí lớn, trong khi khả năng tiếp cận các nguồn tài chính phù hợp còn hạn chế. Điều này khiến nhiều cơ hội tiết kiệm năng lượng chưa được chuyển hóa thành các dự án đầu tư thực tế.

Ông Đặng Hải Dũng cho rằng, mặc dù nhiều chương trình hỗ trợ kỹ thuật đã được triển khai trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nhưng khó khăn về vốn vẫn là trở ngại đáng kể đối với doanh nghiệp. Vì vậy, việc hình thành Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được kỳ vọng sẽ tạo thêm kênh hỗ trợ tài chính, giúp doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, thay thế thiết bị và nâng cao năng lực cạnh tranh.

“Theo đề xuất, Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được thành lập nhằm tháo gỡ rào cản, với định hướng là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận. Tuy nhiên, Quỹ vẫn phải bảo toàn nguồn vốn. Đây là điểm khác biệt cơ bản so với một số quỹ hiện hành (như các quỹ khoa học và công nghệ có cơ chế cấp vốn không hoàn lại). Quỹ sẽ hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn thông qua các công cụ riêng như hỗ trợ lãi suất”, ông Đặng Hải Dũng cho biết.

Từ góc độ tổ chức tín dụng, ông Trần Tiến Đông, đại diện Ban Định chế Tài chính, Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) chia sẻ, việc quản lý các nguồn vốn ủy thác và chương trình tài chính xanh được thực hiện thông qua quy trình chặt chẽ, từ xây dựng cơ chế, thẩm định, giải ngân, giám sát đến thu hồi nợ. Trên cơ sở kinh nghiệm triển khai các chương trình tín dụng xanh và tiết kiệm năng lượng, BIDV đề xuất mô hình “Hai vai trò - Một đầu mối” đối với Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo đó, ngân hàng vừa đảm nhận hoạt động cho vay ủy thác, chịu trách nhiệm thẩm định, giải ngân, thu hồi nợ và rủi ro tín dụng, vừa cung cấp dịch vụ quản lý tài khoản, dòng tiền và thanh toán cho Quỹ. Mô hình này hướng tới phát huy năng lực của tổ chức tín dụng trong quản lý, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn vốn hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư tiết kiệm năng lượng.

Về hành lang pháp lý, Luật số 77/2025/QH15 và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP có hiệu lực trong năm 2026 đã tạo cơ sở thúc đẩy kiểm toán năng lượng, đổi mới công nghệ và huy động nguồn lực xã hội. Cùng với đó, Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030 đặt mục tiêu tiết kiệm từ 8-10% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc trong cả giai đoạn.

Để các cơ chế hỗ trợ phát huy hiệu quả, cần tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp, tổ chức tín dụng và các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ, qua đó từng bước tháo gỡ những rào cản trong đầu tư. Khi nguồn lực tài chính được kết nối với nhu cầu đổi mới công nghệ, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm chi phí sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế, góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.