Doanh nghiệp chủ động trước biến động chi phí

Doanh nghiệp cần đặt quản trị dòng tiền ở vị trí trung tâm, kiểm soát kỳ hạn vốn, cơ cấu đồng tiền, tồn kho và điều khoản thanh toán. Các kịch bản cần gắn với giải pháp có thể triển khai trong thực tế.

Điều chỉnh từ hợp đồng

Công ty TNHH 26868 đưa vào hợp đồng bán hàng cơ chế đàm phán điều chỉnh giá khi chi phí nguyên liệu hoặc logistics biến động vượt ngưỡng thỏa thuận. Ông Đỗ Tiến Thành, Giám đốc điều hành Công ty TNHH 26868, cho biết giá nhiên liệu ảnh hưởng đến cả khai thác nguyên liệu, vận chuyển và sản xuất vôi công nghiệp. Cước tàu và những thay đổi về thương mại quốc tế cũng tác động đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.

Ông Thành cho biết, để ứng phó, doanh nghiệp theo dõi giá nguyên liệu, đàm phán hợp đồng cung ứng dài hạn và tổ chức mua sắm tập trung nhằm tối ưu chi phí. Cùng với điều chỉnh hợp đồng bán hàng, doanh nghiệp tăng khai thác nhu cầu trong nước để giảm phụ thuộc vào xuất khẩu, đồng thời nghiên cứu công nghệ giúp tiết giảm tiêu hao nhiên liệu.

Với lãi suất và tỷ giá, ông Thành cho rằng doanh nghiệp cần cân đối nguồn thu, chi và nghĩa vụ tài chính. Những điều chỉnh trong mua nguyên liệu, bán hàng và tổ chức sản xuất vì thế được đặt cùng bài toán tài chính của doanh nghiệp.

Câu chuyện của doanh nghiệp được chia sẻ tại Diễn đàn “Doanh nghiệp trước biến động tỷ giá, lãi suất và giá năng lượng: Kịch bản ứng phó cuối năm 2026, triển vọng năm 2027”, tổ chức ngày 30/10 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), với sự phối hợp của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương.

Đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch VCCI, cho rằng ba yếu tố này tác động trực tiếp tới từng hợp đồng, đơn hàng và quyết định đầu tư. Tỷ giá làm thay đổi chi phí nhập khẩu, nghĩa vụ ngoại tệ và hiệu quả xuất khẩu. Lãi suất ảnh hưởng đến chi phí vốn, dòng tiền, còn giá năng lượng tác động tới vận hành, vận chuyển, bảo quản và sức cạnh tranh.

“Khi các yếu tố cùng biến động, tác động có thể khuếch đại lẫn nhau. Vì vậy, doanh nghiệp cần đặt quản trị dòng tiền ở vị trí trung tâm, kiểm soát kỳ hạn vốn, cơ cấu đồng tiền, tồn kho và điều khoản thanh toán. Các kịch bản cần gắn với giải pháp có thể triển khai trong thực tế.’ - ông Vinh nhấn mạnh.

Cùng nhìn nhận, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, lưu ý doanh nghiệp cần quản trị rủi ro tỷ giá và dòng tiền ngoại tệ, rà soát cơ cấu nợ, chi phí vốn; đồng thời đa dạng hóa nguồn cung và kiểm soát chi phí logistics.

Về những yếu tố cần theo dõi, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, lưu ý diễn biến địa chính trị, giá dầu, chu kỳ đầu tư công nghệ và chính sách lãi suất của Mỹ. Ông Tuấn đưa ra các kịch bản cơ sở, thuận lợi và bất lợi cho năm 2027, đồng thời đề xuất thiết lập bảng cảnh báo sớm, cập nhật dự báo quốc tế để đánh giá rủi ro.

Chủ động quản trị chi phí và dòng tiền giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng ứng phó trước biến động thị trường. Ảnh: MH

Chủ động dòng tiền, mở thêm nguồn vốn

Cùng với nỗ lực của doanh nghiệp, ngành Ngân hàng tiếp tục triển khai các giải pháp hỗ trợ tiếp cận vốn. Ông Đào Văn Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê, NHNN, cho biết cơ quan điều hành chỉ đạo các tổ chức tín dụng đơn giản hóa quy trình, thủ tục cấp tín dụng, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số và tăng cường kết nối ngân hàng với doanh nghiệp. Ông Hà thông tin, các NHTM được khuyến khích bố trí nguồn vốn cho vay ưu đãi hướng tới các động lực tăng trưởng và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tín dụng tiếp tục hướng vào sản xuất, kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên, cùng các chương trình, gói sản phẩm có lãi suất hợp lý.

Đối với nhu cầu trung và dài hạn, ông Nguyễn Quang Vinh cho rằng doanh nghiệp cần mở rộng khả năng huy động qua thị trường vốn. Việc này đòi hỏi nâng cao tính minh bạch tài chính và chất lượng quản trị.

Bàn về cách chuẩn bị, ông Nguyễn Đức Sung, Giám đốc Kinh doanh Công ty cổ phần Chứng khoán LPBank (LPS), đề xuất doanh nghiệp đối chiếu lịch trả nợ với thời điểm thu tiền để biết nghĩa vụ nào đến hạn trước khi dòng tiền đủ mạnh. Kỳ điều chỉnh lãi suất và nghĩa vụ ngoại tệ cũng cần được rà soát khi lựa chọn phương án vốn.

“Nếu chi phí tiếp tục cao ưu tiên thu tiền theo hợp đồng và giãn các khoản chi chưa thiết yếu. Về nợ, doanh nghiệp cần cơ cấu lại kỳ hạn, hạn chế nghĩa vụ ngoại tệ chưa được phòng ngừa. Với dự án đầu tư, có thể cân nhắc bổ sung vốn chủ, tìm nhà đầu tư chiến lược hoặc phân kỳ thực hiện.”- ông Sung đề xuất.

Theo ông Sung, trong điều kiện thuận lợi hơn, doanh nghiệp vẫn cần giữ nguồn tiền dự phòng, xem xét tái cấp vốn các khoản vay chi phí cao và đàm phán lại lãi suất, kéo dài kỳ hạn. Nguồn vốn dài hạn cần được chuẩn bị trước những cam kết lớn.

Về điều kiện tiếp cận thị trường vốn, ông Nguyễn Đức Sung nhấn mạnh: Với Việt Nam, minh bạch là một năng lực kinh doanh, duy trì cả sau khi phát hành. Theo ông, doanh nghiệp cần làm rõ kế hoạch đầu tư, nghĩa vụ nợ và sử dụng vốn trước phát hành; sau đó tiếp tục theo dõi tiến độ dự án, dòng tiền và giao dịch với bên liên quan.

Bên cạnh đó, cần làm rõ khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính: Dòng tiền từ đâu, có ổn định khi kinh doanh không thuận lợi; nợ đến hạn khi nào và khả năng thanh toán ra sao. Theo đó doanh nghiệp cần kiểm toán, xếp hạng và phân tích độc lập tạo cơ sở đánh giá.

Chuẩn bị cho năm 2027, ông Sung đề xuất lộ trình 90 ngày, từ rà soát nghĩa vụ và dòng tiền đến chuẩn hóa hồ sơ, lựa chọn cấu trúc vốn, rồi làm việc với tư vấn và nhà đầu tư phù hợp.

Ông Sung nhấn mạnh “Sự chủ động nằm ở việc chuẩn bị khi vẫn còn thời gian lựa chọn và đàm phán”. Theo ông, quá trình này giúp doanh nghiệp xác định cần loại vốn nào và điều kiện tiếp cận.