Đại biểu Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát, phân định rõ nhiệm vụ của cấp tỉnh và cấp xã

Trung tâm dịch vụ hành chính công TP. Hồ Chí Minh (Ảnh: VGP/LA)

Giao thêm thẩm quyền phải tính đến khả năng thực hiện

Phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho chính quyền cấp xã là một trong những chuyển biến được đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng) và nhiều đại biểu khác ghi nhận khi đánh giá kết quả phát triển kinh tế - xã hội năm 2026. Theo đại biểu, Chính phủ đã có nhiều nỗ lực tháo gỡ khó khăn, ban hành các quyết sách giúp chính quyền cơ sở từng bước vận hành hiệu quả theo mô hình mới.

Việc chuyển giao thêm thẩm quyền được kỳ vọng tăng tính chủ động, giảm khâu trung gian, đưa chính quyền đến gần người dân hơn. Tuy nhiên, từ thực tiễn địa phương, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đặt ra một vấn đề cần đặc biệt quan tâm: cấp xã có đủ điều kiện để thực hiện những nhiệm vụ được giao hay không?

Theo đại biểu, năng lực thực thi giữa các địa bàn hiện không đồng đều. Chính quyền cấp xã ở đô thị có những điều kiện khác với nông thôn; các xã đồng bằng cũng có nhiều lợi thế hơn so với địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo hoặc vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Nếu áp dụng cùng một mức độ phân quyền trong khi điều kiện thực hiện khác nhau, có nơi sẽ đáp ứng tốt nhưng cũng có những địa phương gặp khó khăn, nhất là đối với nhiệm vụ đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật cao hoặc tiềm ẩn rủi ro lớn.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, phân định rõ nhiệm vụ của cấp tỉnh và cấp xã, đồng thời thực hiện phân cấp theo lộ trình phù hợp với năng lực từng địa bàn. Đối với những nhiệm vụ chưa đủ điều kiện chuyển giao toàn diện, cần nghiên cứu cơ chế ủy quyền có điều kiện để cấp tỉnh chủ động giao việc cho những địa phương đáp ứng yêu cầu.

Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm, đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng phát biểu

Bên cạnh thẩm quyền, vấn đề nguồn lực cũng được đại biểu đặc biệt nhấn mạnh. Theo đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm, mỗi nhiệm vụ được phân cấp cần xác định rõ yêu cầu về kinh phí, nhân lực, cơ sở vật chất, dữ liệu và quy trình phối hợp. Cơ quan chuyển giao nhiệm vụ phải có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ và kiểm tra quá trình thực hiện, không để cấp xã tự xoay sở với những công việc vượt quá khả năng.

Đáng chú ý, trong mô hình mới, một số phòng chuyên môn cấp xã đang phải đảm nhiệm nhiều lĩnh vực, vừa giải quyết công việc thường xuyên, vừa tiếp nhận nhiệm vụ được phân cấp, đồng thời làm đầu mối phối hợp với các sở, ngành.

Đối với địa bàn miền núi, biên giới, nhiều công việc còn đòi hỏi cán bộ trực tiếp đến thôn, bản, từng hộ dân trong điều kiện đi lại khó khăn. Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát chức năng, nhiệm vụ của các phòng chuyên môn, bố trí biên chế phù hợp với khối lượng công việc và đặc thù từng địa bàn, bảo đảm tinh gọn bộ máy nhưng không làm giảm chất lượng phục vụ.

Cùng với tổ chức bộ máy, chuyển đổi số được đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm xác định là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, tại nhiều địa bàn vùng sâu, vùng xa, hạ tầng viễn thông chưa đồng bộ, vẫn còn vùng lõm sóng, nguồn điện và trang thiết bị hạn chế.

Đại biểu đề nghị ưu tiên khắc phục những bất cập này, nâng chất lượng đường truyền, bảo đảm cấp điện ổn định, trang bị phương tiện cần thiết và bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, đồng thời hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công.

Những băn khoăn về áp lực công việc ở cấp xã cũng được đại biểu Trần Thị Thu Phước (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) đề cập từ góc độ chính sách đối với đội ngũ cán bộ cơ sở. Theo đại biểu, sau sắp xếp, số thôn, tổ dân phố giảm hơn 46%, trong khi địa bàn quản lý của mỗi xã rộng hơn và nhiều thủ tục hành chính tiếp tục được phân cấp về địa phương.

Sự thay đổi này đòi hỏi cán bộ không chỉ có năng lực chuyên môn mà còn phải nâng cao trách nhiệm, khả năng phối hợp và giải quyết công việc thực chất.

Chính sách đãi ngộ cào bằng khó tạo động lực cho người làm tốt

Một trong những chính sách được đại biểu Trần Thị Thu Phước ghi nhận là việc tăng phụ cấp đối với cán bộ, công chức cấp xã từ 25% lên 55%, thực hiện từ ngày 1/5/2026.

Theo đại biểu, đây là sự quan tâm cần thiết của Nhà nước đối với đội ngũ trực tiếp đảm nhiệm khối lượng công việc ngày càng lớn ở cơ sở. Tuy nhiên, tăng thu nhập mới giải quyết một phần vấn đề. Điều người dân quan tâm hơn là sau khi chính sách được thực hiện, thời gian giải quyết thủ tục có được rút ngắn, những vướng mắc có được xử lý dứt điểm và thái độ phục vụ có chuyển biến hay không.

Từ góc nhìn này, đại biểu cho rằng nếu chính sách đãi ngộ được cải thiện nhưng cơ chế đánh giá vẫn mang tính bình quân, cào bằng thì khó tạo động lực cho người làm tốt, đồng thời chưa đủ sức thúc đẩy những người làm việc chưa hiệu quả thay đổi.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu gắn một phần thu nhập tăng thêm với kết quả công việc có thể đo lường. Những tiêu chí được đề cập gồm tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân và số vụ việc được xử lý dứt điểm tại địa phương.

Tuy nhiên, việc đánh giá phải phù hợp với đặc thù từng địa bàn, có tiêu chí rõ ràng, tránh chạy theo thành tích hoặc tạo thêm thủ tục hình thức.

Không dừng ở thu nhập, đại biểu Trần Thị Thu Phước còn quan tâm đến cơ hội phát triển nghề nghiệp của cán bộ cơ sở. Theo đại biểu, những người có năng lực và kết quả công việc thực chất cần được ưu tiên đào tạo, quy hoạch, bổ nhiệm; đồng thời nghiên cứu cơ chế luân chuyển hai chiều giữa cấp tỉnh và cấp xã.

Nếu chỉ giao thêm nhiệm vụ mà không tạo điều kiện nâng cao năng lực và phát triển nghề nghiệp, việc giữ chân đội ngũ có chuyên môn tốt tại cơ sở sẽ gặp khó khăn.

Đại biểu Trần Thị Thu Phước, đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi phát biểu

Một nội dung khác được đại biểu nhấn mạnh là trách nhiệm của người đứng đầu. Từ thực tế nhiều vướng mắc được tháo gỡ khi lãnh đạo trực tiếp làm việc tại địa phương, đại biểu đề nghị đưa hoạt động này thành nền nếp, quy định rõ nội dung, thời hạn xử lý và trách nhiệm trả lời từng vấn đề.

Hiệu quả, theo đại biểu, không nên được đánh giá bằng số lần lãnh đạo xuống cơ sở, mà bằng những khó khăn đã được giải quyết và kết quả cụ thể sau mỗi lần làm việc.

Cùng quan tâm đến chính sách đãi ngộ, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) phản ánh một bất cập đối với đội ngũ viên chức làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã.

Theo đại biểu, sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, lực lượng này đang đảm nhiệm nhiều lĩnh vực thiết yếu như văn hóa, thể thao, thông tin, truyền thông, nông nghiệp và môi trường. Đây là những công việc trực tiếp gắn với đời sống và nhu cầu của người dân.

Tuy nhiên, theo Nghị định 381/2026/NĐ-CP được đại biểu viện dẫn, chế độ phụ cấp công vụ đối với cán bộ, công chức cấp xã tăng từ 25% lên 55%, trong khi viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã chưa thuộc đối tượng áp dụng.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi cho rằng khối lượng công việc, tính chất nhiệm vụ và áp lực phục vụ nhân dân của đội ngũ viên chức không thấp hơn công chức cấp xã. Trong khi đó, các đơn vị sự nghiệp công lập ở cấp xã hầu như không có nguồn thu để cải thiện thu nhập.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế phụ cấp hoặc hỗ trợ đặc thù đối với viên chức ở những vị trí có khối lượng công việc lớn, trực tiếp phục vụ người dân.

Đồng thời, cần bảo đảm tương quan hợp lý trong chính sách tiền lương, thu nhập giữa cán bộ, công chức và viên chức khi triển khai cải cách tiền lương theo vị trí việc làm; gắn đãi ngộ với kết quả công việc và chất lượng dịch vụ công.

Thực thi chính sách cần vượt qua ranh giới hành chính

Từ yêu cầu nâng cao năng lực thực thi của chính quyền cơ sở, một vấn đề khác được đặt ra tại nghị trường là khả năng phối hợp chính sách khi hoạt động kinh tế không còn giới hạn trong phạm vi từng địa phương.

Đại biểu Tạ Minh Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) tiếp cận vấn đề này từ thực trạng phát triển doanh nghiệp vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Theo số liệu nghiên cứu được đại biểu dẫn, năm 2025, toàn vùng có khoảng 65.000 doanh nghiệp đang hoạt động, tương đương 4,1 doanh nghiệp trên 1.000 dân, chỉ bằng khoảng 41% mức bình quân cả nước.

Trong khi Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất hàng hóa nông nghiệp lớn, mật độ doanh nghiệp lại thuộc nhóm thấp nhất cả nước. Đáng chú ý, năm 2025 có 20.457 doanh nghiệp trong vùng rút lui khỏi thị trường, tăng 64,63% so với năm trước.

Đại biểu Tạ Minh Tâm cho rằng, phát triển doanh nghiệp không thể chỉ được nhìn nhận qua số lượng doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, mà còn phải tính đến khả năng tồn tại, mở rộng hoạt động và tạo việc làm tại chỗ.

Điểm đáng chú ý trong phát biểu của đại biểu là sự khác biệt giữa không gian hoạt động kinh tế và phạm vi tổ chức chính sách.

Theo đại biểu, các chuỗi sản xuất, chế biến, thương mại của Đồng bằng sông Cửu Long trải rộng qua nhiều tỉnh, thành phố. Hoạt động logistics và các dịch vụ chuyên nghiệp còn gắn bó chặt chẽ với Thành phố Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam Bộ.

Trong khi đó, nhiều điều kiện chính sách phát triển doanh nghiệp vẫn được tổ chức theo địa giới hành chính. Vì vậy, có những vấn đề từng địa phương khó tự giải quyết đầy đủ.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị nghiên cứu một khung giải pháp phát triển doanh nghiệp mang tính đặc thù cho Đồng bằng sông Cửu Long, phù hợp với đặc điểm kinh tế nông nghiệp, thị trường liên tỉnh, liên kết vùng và những điều kiện phát triển riêng.

Khung giải pháp được đề xuất cần hướng đến những vấn đề vượt quá khả năng xử lý của từng địa phương, đồng thời phát huy vai trò của doanh nghiệp trong tổ chức chuỗi giá trị, tận dụng hạ tầng và tạo thêm cơ hội phát triển kinh tế.

Trở lại hoạt động của chính quyền cấp xã, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục rà soát các quy định về phân cấp, phân quyền theo tinh thần Kết luận 106 của Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV.

Theo đại biểu, phân cấp phải có lộ trình phù hợp, gắn thẩm quyền với nguồn lực và trách nhiệm; chỉ khi bảo đảm được những điều kiện thực thi cần thiết, mô hình chính quyền địa phương hai cấp mới có thể vận hành thông suốt, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phục vụ người dân và doanh nghiệp.